کتابخانه ایرانشناسی مجلس Islamic Consultative Assembly

این وبلاگ شامل معرفی کتابخانه، شکل گیری ومعرفی مجموعه آن است

نشریات چاپ مطبعه مجلس

 

تهیه و تنظیم : هما افراسیابی

 

         

 

          همانگونه که ذکر شد این چاپخانه ابتدا برای چاپ روزنامه مجلس به کار افتاد، ولی در سال های بعدی به چاپ کارهای مطبوعاتی دیگر و کتاب و جزوه نیز پرداخت .  از جمله نشریاتی که در این چاپخانه به چاپ رسیده است، می توان این عناوین را نام برد:

 

1-    روزنامه مجلس: اولین روزنامه ای بود که بعد از مشروطیت امتیاز انتشار گرفت و توانست از سد ممیزی عبور کند.  این روزنامه دو ماه پس از افتتاح مجلس شروع به کار کرد( سال اول، شماره اول: 8 شوال 1324 قمری ) تا مشروح مذاکرات مجلس را ثبت کند و آن را به اطلاع عموم برساند.  در ابتدا میرزا یحیی دولت آبادی تلاش کرد امتیاز این روزنامه را بگیرد، اما به سبب کارشکنی های درباریان امتیاز به او داده نشد، بلکه به دستور شاه این  امتیاز به  میرزا محسن ، داماد سید عبدالله و برادر صدرالعلماء داده شد.  سپس مدیریت آن به میرزا محمد صادق طباطبائی واگذار شد.  این روزنامه با دستخط مظفرالدین شاه شروع به کار کرد.  شاه در قسمتی از این فرمان خطاب به صدراعظم نوشه است : «... چون روزنامه موسومه به مجلس که اجازه طبع آن داده شده است، اول روزنامه ای است که در هر گونه مطالب مفیده راجع به خیر عامه و مصالح امور ملکیه و ملیه و حفظ شرایط دولت خواهی به آزادی قلم مخصوص و ممتاز خواهد بود و لازم است در تحت نظر و صوابدید شخصی باشد که جامع اطلاعات علمیه و شرعیه و سیاسیه و درستی و دیانت او کاملا معلوم و مشهور باشد، بنابراین به موجب این دستخط مبارک، جزئی و کلی این امر مهم را ... به جناب آقا میرزا محسن مجتهد سلمه الله مرحمت فرمودیم ».  با این که امتیاز این روزنامه به سید محسن داده شد، اما از شماره اول آن را سید صادق طباطبائی سرپرستی کرد و سردبیری اش را ادیب الممالک فراهانی به عهده گرفت.  در دوره  دوم مجلس تا اولتیماتوم روسیه که سید صادق به نمایندگی مجلس درآمده بود، مسوولیت این روزنامه را سید یحیی کاشانی  که از مقاله نویسان برجسته روزنامه حبل المتین به شمار می رفت به عهده گرفت.  مندرجات این روزنامه را مذاکرات یومیه مجلس شورای ملی، اخبار ولایات و تلگرافها و چند اعلان تشکیل داده است.  روزنامه مجلس پس از به توپ بستن مجلس مرتب منتشر می شد و پس از فرار مدیران آن از ایران نیز انتشار یافت.  ولی این بار مدیریت و سردبیری آن به عهده مرحوم شیخ یحیی کاشانی واگذار شد

        این روزنامه از جمله روزنامه هائی بود که خوانندگان بی شماری داشت و به دلیل        استقبال مردم تیراژ چاپ آن گاهی به هفت الی ده هزار نسخه می رسید.  محل      دفتر روزنامه، خیابان ناصریه و سپس خیابان لاله زار، نمره ۱۷ ذکر شده است.           این روزنامه در پنج دوره به این ترتیب منتشر شده است:

                  سال اول در 222 شماره (۸ شوال 1324 – اول ذی القعده 1325 )

                  سال دوم در 154 شماره (2ذی القعده 1325–  22جمادی الاولی1326)

                  سال سوم در 146 شماره (3رجب 1327 – 30 رجب 1328)

                  سال چهارم در ۱۵۰ شماره (18شعبان 1328 – 28 شعبان 1329)

                  سال پنجم در 92 شماره (29 شعبان 1329 – 27 جمادی الآخر 1330)

شماره های ۱ تا 48 سال اول در مطبعه خورشید و مابقی در مطبعه مجلس به چاپ رسیده است.

        با انتشار شماره 92 سال پنجم، حیات پنج ساله روزنامه مجلس که از پربارترین نشریات عصر مشروطه است، به پایان می رسد.

 

2-    روزنامه تمدن : به صاحب امتیازی و نویسندگی میرزا رضا خان مدبرالممالک هرندی در تهران تاسیس گردید .  شماره اول آن در تاریخ 17 ذی الحجه 1324 قمری = سوم آذر 1284 شمسی  در چاپخانه خورشید چاپ شد. محل ادارهء روزنامه ابتدا در چاپخانه خورشید و از شماره ۶ به بعد در چاپخانه مجلس بود.  از 28 رمضان 1325 قمری به خیابان لاله زار و در سال چهارم به خیابان ناصریه منتقل شد.  محل تک فروشی آن کتابخانه شرافت بود.  از شماره ۶ (28 محرم 1325 قمری) در ۴ صفحه به قطع رحلی در چاپخانه سربی مجلس چاپ شده است.  روزنامه تمدن تا شماره 58 در چاپخانه مجلس و از شماره 59 مورخ یکشنبه 26 صفر 1326 قمری در چاپخانه فاروس به چاپ رسید.  آخرین شماره دوره اول آن به تاریخ 11 جمادی الاول 1326 قمری یعنی 12 روز قبل از به توپ بستن مجلس و فرار آزادیخواهان که منتهی به تعطیل روزنامه شده است، منتشر شده است.  بنابراین در دوره اول تمدن 94 شماره منتشر شده که در چاپخانه خورشید و مجلس به چاپ رسیده است.

 

          ۳- کاشف اسرار: به مدیریت ابوالقاسم پروردین ملقب به مویدالشریعه گیلانی تاسیس و در         سال 1295 شمسی منتشر شده است.  در عنوان روزنامه کاشف اسرار به این شکل           معرفی شده است: « در این روزنامه از حوادث داخله و خارجه و سیاست مدن و اصلاح        ملکیه و علوم وتاریخ و فلاحت نوشته می شود.» شماره های منتشر شده این روزنامه در       مطبعه های مختلف به چاپ رسیده است، آنچه مشاهده گردیده است شماره ۷ (سال      اول) که در تاریخ 13 ذی الحجه برابر با 21 عقرب  ]آبان[ 1331 در مطبعه مجلس       چاپ گردیده است.

 

۳- مجله ممات و حیات : به مدیریت کاشف السلطنه ، پرنس دوچای کاشف و اولین پرورش دهنده بوته های چای در ایران، تاسیس و شماره اول آن در ۶۰ صفحه به قطع وزیری با حروف سربی در چاپخانه مجلس، چاپ و در تاریخ رمضان 1340 قمری = اردیبهشت 1301 شمسی منتشر شد.  این مجله به صورت رساله ای است که درباره فوائد راه آهن در ایران نوشته شده است.  از این مجله بیش از یک شماره منتشر نشد. 

 

4-    مجله دنیای امروز: به مسئولیت هـ. بازیل تاسیس و شماره اول آن در 32 صفحه به قطع وزیری با حروف سربی در چاپخانه مجلس چاپ و در تاریخ 1341 قمری = 26 اردیبهشت 1301 شمسی منتشر شد.  طرز انتشار مجله هفتگی بود.  محل اداره آن خیابان علاءالدوله بود.  مجله دنیای امروز مجله ای علمی  است و مقالات آن  مشتمل بر مقالات اجتماعی، اخلاقی، ادبی و جغرافیایی است.  از این مجله تا شماره ۶ در دست است.

 

5-    مجله ندای قدس: به مدیریت حسین قدس تاسیس شد و شماره اول آن در 82 صفحه به قطع وزیری و با چاپ سربی در چاپخانه سعادت چاپ و در تاریخ ربیع الاول 1344 قمری = مهر 1304 شمسی منتشر شد.  از مجله ندای قدس بیش از ۹ شماره منتشر نشد و به شماره ۸ و ۹ ، آبان و آذر 1305 شمسی ختم شد.  ندای قدس در چاپخانه های مختلف تهران از جمله چاپخانه مجلس و سعادت چاپ شده و مجموعه صفحات آن 798 صفحه است.  شماره ۸ و ۹ این مجله به طور یقین در چاپخانه مجلس به چاپ رسیده است.  محل اداره مجله تا شماره هفتم در خیابان ناصریه، کوچه دکتر منصور، پلاک 31 بود و از شماره ۷ به بعد به خیابان نگارستان، جنب مجلس انتقال یافته است.  مندرجات مجله ندای قدس عبارت از مطالب مختلف تاریخی، ادبی، اخلاقی است.  ندای قدس در 80 الی 100 صفحه منتشر می شد و موضوعات گوناگون اخلاقی، ادبی، اجتماعی و تاریخی را عرضه می کرد.

 

6-    مجله آینده: مدیریت مجله را دکتر محمود افشار برعهده داشت.  پس از تصویب امتیاز آن در تاریخ 1344 قمری (تیرماه 1304 شمسی = 1925 میلادی) ، شماره اول در 72 صفحه به قطع وزیری  با حروف سربی در چاپخانه مجلس به چاپ رسید.  این مجله، نشریه ای سیاسی، ادبی بود و در مدت دو سال یعنی از تیرماه 1304 شمسی تا اسفند ماه 1306 شمسی، 24 شماره منتشر شد و پس از شهریور ماه 1320 شمسی تعطیل شد.

 

7-    مجله شیر و خورشید سرخ:  این مجله از انتشارات جمعیت شیر و خورشید سرخ و مدیر مسئول آن علی محمد خان اویسی است.   شماره اول آن درسال 1304 در 44 صفحه به قطع رقعی و با حروف سربی در چاپخانه مجلس به چاپ رسید .  اداره مرکزی مجله درخیابان ناصرخسرو بود.

 

8-    مجله مذاکرات مجلس: این مجله توسط اداره کارپردازی مجلس شورا در آذرماه 1305 شمسی در تهران منتشر شد.  مندرجات آن شامل مذاکرات مجلس است.  مدیران این مجله امیر جاهد (مدیر سالنامه پارس)، محمد هاشمی (نماینده کرمان و مدیر روزنامه بیداری) بودند.  این مجله با حروف سربی و به قطع وزیری در چاپخانه مجلس به چاپ می رسید.  این مجله اکنون نیز منتشر می شود.

 

9-    مجله رسمی: به مدیریت علی صادقی و به دستور وزارت دادگستری در تهران تاسیس و از اول خرداد 1307 شمسی منتشر شده است.  این مجله ، همان روزنامه رسمی دولت بود.  در ابتدا هفته ای ۳ شماره (تا اواخر سال 1307 شمسی) و بعد روزانه ، تا سال 1320 شمسی نزدیک به 13 سال تمام به استثناء ایام تعطیل رسمی مرتب منتشر می گردید.  مندرجات مجله رسمی برطبق ماده ۶ قانون مدنی عبارت از لوایح، قوانین، تصویب نامه های رسمی دولتی، آیین نامه و بخشنامه و آگهی های محاکم و ثبت اسناد و غیره بود.  چاپ  این مجله ابتدا در چاپخانه مجلس و بعد به چاپخانه مجله رسمی وزارت دادگستری انتقال یافت.

 

10-       مجله اطاق تجارت: مدیر مسئول این نشریه عباس مسعودی (مدیر روزنامه اطلاعات) بود .  شماره اول آن در 15 آبان ماه 1308 شمسی منتشر شد.  این شماره به ضمیمه صفحات آگهی آن 56 صفحه بود و در قطع وزیری و باچاپ سربی انتشار یافت.  این مجله تا دو سال ماهی یک شماره و از آبان 1310 شمسی ماهی دو شماره و در مجموعه تا آخر سال 1310 شمسی 34 شماره منتشر شد و از آن پس نیز چند سال انتشار یافت.  در این دوره مجله اطاق تجارت هر نوبت در ۵۶ صفحه به قطع رحلی که قسمتی از صفحات اول و آخر آن مخصوص آگهی بود با چاپ سربی در چاپخانه مجلس چاپ و منتشر شده است.  دفتر مجله، خیابان لاله زار کوچه برکن بود.  مندرجات آن مطالب مختلف مربوط به تجارت و تصمیمات و مذاکرات اتاق های تجارت تهران و شهرستانها بود. 

 

11-       مجله ایران امروز: این مجله به مدیریت محمد حجازی تاسیس گردید.  شماره اول آن در 24 اسفند 1317 شمسی چاپ و توزیع گردید.  این مجله از نفیس ترین و زیباترین مجلاتی بود که تا سال 1320 شمسی در ایران انتشار یافته است.  مطالب نشریه علاوه بر مطالب متنوع و مباحث علمی و ادبی و تاریخی، از حیث قطع صفحات و گراورهای زیبا و قشنگ و کاغذ خوب همپای نشریات خارجی آن دوره  است.  در این مجله ذکری از هفتگی یا ماهانه بودن آن نیست.  اما از تاریخ شماره های آن معلوم می شود که غیرمرتب منتشر می شده است.  چنانچه در مدت یک سال و اندی بیش از ۶ شماره از آن منتشر نشده است، اما عنوان آن ماهیانه بوده است.  مجله معمولا در ۵۴ صفحه به قطع رحلی کوچک و در هر شماره چند صفحه ضمیمه نیز مخصوص درج آگهی داشته است.  پشت جلد مجله، در هر شماره تصویر یکی از ابنیه های قدیم و جدید یا یکی از مناظر زیبای ایران چاپ می شده است.  این مجله نشریه کمیسیون مطبوعات پرورش افکار ایران بوده است  که ریاست کمیسیون را حجازی بر عهده داشته است.  چاپ تمام شماره های این مجله در چاپخانه مجلس صورت گرفته است.  

 

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ۱:٢٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٢/۳٠
    پيام هاي ديگران ()

فهرست کتابها و جزوه های چاپ مطبعه مجلس[1]

 

تهیه و تنظیم : هما افراسیابی

         

 

-- کلیات ملکم/ میرزا ملکم خان ناظم الدوله، باقدام هاشم ربیع زاده .١٣٢۵ق. =1286.  ٢۶٠ص.: عکس.

          شامل: رساله اصول تمدن -- حرف غریب -- رساله غیبیه -- رفیق و وزیر -- شیخ و وزیر   پولیتکهای دولتی -- تنظیم لشکر و مجلس اداره -- سیاحی گوید -- توفیق امانت -- جزو       ثانی -- اصول آدمیت -- اصول مذهب دیوانیان.

-- قضا و شهادات و محاکمات حقوقی ابدی اسلامی/ تالیف و تفسیر اسدالله مجتهد خارقانی .    ١٣٣۴ق. = ١٢٩۴.  ٢٨٠ص.

-- حکمت سقراط و افلاطون/ ترجمه و نگارش محمد علی فروغی.  1336ق. = 1297.

--  راپرتهای رئیس کل پست راجع به ماموریت هیئت نمایندگان مختار دولت ایران در هفتمین      کنگره اتحاد پستی بین المللی در مادرید سنه ١٩٢٠/ تنظیم رئیس کل پست   ایران  ١٩٢۱؟م . = ١٣٠٠.  ۶٨ص.

-- دفتر اطلاعات پارلمانی / دائره قوانین مطبوعات (اداره تقنینیه).  ١٣٠١.

-- قوانین موضوعه دوره چهارم تقنینیه .  ١٣٠١.  ١ج. (صفحه شمار گوناگون)

          شامل: عهدنامه بین دولتین ایران و چین -- قانون تشکیلات وزارت مالیه -- قانون امتیاز    معادن نفط [نفت] شمال -- عهد نامه بین دولتین ایران و افغانستان -- عهدنامه بین        دولتین ایران و روس -- عضویت مملکت ایران در جامعه ملل -- لاحیه اختیارات بکمیسیون   عدلیه -- عهدنامه بین دولتین ایران و اتازونی -- قانون شورای عالی معارف -- الحاق آب     کوه رنگ بزاینده رود -- تجدید مدت اقامت مامورین سیاسی -- قانون راجع به مستمری و    حقوق اعضاء ادارات دولتی -- اصلاح قانونی در مواد 1 و 5 امتیاز نفت شمال -- قانون حق           الارض  و حق الماء طواحین -- قانون منع صدور پوست بره -- قانون اصلاحات اصلیه قرارداد          پستی بین المللی مادرید -- قانون مالیات کتیرا -- قانون موقت امتحان حکام و صاحبان         مناصب و اجزاء و مستخدمین عدلیه -- قانون استخدام و حدود اختیارات دکتر میلسپو     تبعه امریکا برای ریاست کلی مالیه ایران -- قانون شهریه ها -- قانون الحاق ابرقویه به یزد -- اصلاح قانونی در کنترات رئیس کل مالیه -- قانون رسیدگی بشکایات از احکام صادره از محاضر شرعیه -- قانون  تعیین مجازات اداری -- قانون راجع بتاسیس محاکم     صلح -- قانون کنترات مستخدمین بلژیکی -- تفسیر قانونی در مواد 2 و 3 و 4 قانون       شهریه ها -- قانون استخدام هشت نفر متخصص مالیه -- استخدام مستر هال امریکایی     -- استخدام دکتر زبان برای بلدیه -- الحاق خلجستان بقم -- قانون دو ماده مصوبه --         شرایط اساسی کنترات مستخدمین خارجه -- قانون استخدام مستر جونس -- قانون           موقت هیئت منصفه -- قانون استخدام کشوری -- منع خروج طلا و نقره -- کنترات دکتر   ویلهلم -- کنترات سه نفر معلم -- فصل سوم عهدنامه -- امتیاز کبریت سازی آذربایجان --    قرارداد تجارتی ایران و مصر -- قانون استعمال البسه وطنی -- قانون اداره خزانه داری --          قانون تمدید هیئت منصفه -- قانون امتیاز خاک سرخ -- قانون ثبت اسناد -- قانون      استخدام قضات عدلیه -- قانون کنترات مسپو ادژیر -- قانون نسخ قانون ثبت اسناد --           قانون تجدید قانون 25 دلو 1300 -- قانون راجع باشخاصی که مال غیر را انتقال می دهند -- قانون راجع به تقسیم محاکم ابتدائی -- قانون شرایط اساسی امتیاز نفت شمال --       قانون اجرای ماده 38 -- قانون اصلاح قانون اول جدی 1301 -- قانون شرایط اساسی      امتیاز نفت -- قانون استخدام دکتر ژوزف منار -- قانون اجازه تشکیل کمیسیون -- قانون    تجدید کنترات مسیو پرنی -- اعتبار تعمیر سد جاجرود -- قرضه در وجه مهاجرین گیلان --       بودجه مجلس شورای ملی (نه ماهه تخاقوی ئیل) -- تسلیم قراولخانه گذر لوطی صالح به مسجد جنب آن -- مستمری برای ورثه مرحوم بنان السلطان -- استقراض یک میلیون       دولار مساعده -- مستمری برای ورثه مرحوم میرموسی خان -- اعتبار برای مصارف         انتخابات.

-- اخلاق اجتماعی ، یا ، دانش افزا/ محمد علی طهرانی.  1302؟.  158ص

-- پیوسته فرهنگ پارسی/ صادقخان امیری ادیب الممالک؛ بدستیاری علی تقی فسا علاء        السلطان.  1302.

-- مجموعه قوانین - عهدنامه ها - کنتراتها - امتیازات - خلاصه تصویبات مالی - خلاصه تصمیمات و مطالب متفرقه مصوبه مجلس شورای ملی در چهار دوره تقنینیه از ... 1324 الی ...        1341قمری ... 1285 --- 1302 شمسی، به ضمیمه فرمان مشروطیت - قانون      اساسی و متمم آن (باستثنای قوانین موقتی مصوبه کمیسیون های پارلمانی سه دوره        تقنینیه ... ) . 1302؟.  1ج.  (شماره گذاری گوناگون)

-- تیره بختان/ ویکتور هوگو؛ ترجمه یوسف اعتصام الملک.  1303.  379ص.

-- قوانین موضوعه و مسائل مصوبه دوره پنجم تقنینیه .1303؟.  500، 2ص.

-- مجموعه قوانین موضوعه و مصوبات دوره پنجم تقنینیه.  1303ش.  289ص.

-- قوانین موقتی مصوبه کمیسیون عدلیه مجلس شورای ملی در دوره های تقنینیه دوم و سوم           و چهارم. 1303؟.  397، 32ص.

-- مجموعه مصوبات مجلس شورای ملی در چهار دوره تقنینیه (اول - دوم - سوم - چهارم)،       باستثنای قوانین موقتی مصوبه کمیسیون های پارلمانی عدلیه.  1303؟.  3، 17،   710،   ۸ص.

-- اردیبهشت / اثر خامه یحیی دولت آبادی .-- تهران: شرکت حیوه، 1304. (مطبعه        مجلس).  168ص.

-- بت پرستی و مسیحیت کنونی: ترجمه عقاید الوثنیه فی الدیانه النصرانیه)/ مولف محمد طاهر          التنیر البیروتی، مترجم میرزا رضا شریعتمدار دامغانی .-- تهران؟: کتابخانه شرق، 1304          . (تهران: مطبعه مجلس).  188ص.

-- بدایع العروض در علم شعر فارسی/ تصنیف بدایع نگار مهدی خان لاهوتی، به سعی و اهتمام          علی ملهمی.  1304.  31ص.

-- حکمت سقراط/ بقلم افلاطون؛ ترجمه و نگارش محمد علیخان فروغی.  1304.  257ص.

-- خلنامه کوهی/ اثر ح. کوهی کرمانی مدیر نسیم صبا.— تهران: نسیم صبا، 1304.  34ص.

-- داستان خونین: داستانیست تاریخی و عشقی بصورت نمایشی .../ تالیف و نگارش    عبدالرحیم خلخالی .  1304.  69ص.

          عنوان دیگر: نمایش داستان خونین، یا، سرگذشت برمکیان.

-- دیوان قصاید و مقطعات  حکیم ناصر خسرو؛ بضمیمه، روشنائی نامه و سعادتنامه و رساله ای           بنثر/ تصحیح نصرالله تقوی؛ با فهرست اعلام و تعلیقات ؛ مقدمه در شرح حال و عقاید و           کتب حکیم بقلم تقی زاده؛ باهتمام و تصحیح مجتبی مینوی.—طهران: کتابخانه طهران،  1304-1307.   هفدهم، 694ص.: مصور، نمونه.

-- فقه، یا، حقوق اسلام : دوره اول مخصوص مدارس متوسطه/ تالیف و تصنیف میرعماد نقیب    زاده طباطبائی (مشایخ).  1344ق. = 1304.  155ص.: مصور.

-- قانون مجازات عمومی.  1304. 80ص.

          این قانون در تاریخ بیست و سوم دی ماه 1304 شمسی به تصویب مجلس شورای         اسلامی رسیده است.

-- کلید استقلال اقتصادی ایران/ تالیف احمد متین دفتری .  1304.  197ص.: جدول.

-- بدایع الحکمه/ من تصنیفات اللاهوتی (مهدی ابن مصطفی الحسینی التفرشی الملقب به     بدایع نگار و المتخلص بلاهوتی). 1345ق. = 1305.  93ص.

          به ضمیمه ابیاتی از مولف که به اهتمام میرزا علی ملهمی همراه کتاب منتشر شده     است.

          عربی.

-- تاریخ شاهنشاهی... رضا شاه پهلوی، یا ، علل و نتیجه نهضت عمومی ملی آبان ماه 1304   بافتخار دقایق سعادت بار نهضت/ مولف عبدالله امیرطهماسب.  1305.  6، 728ص.:       مصور، نمونه، جدول.

-- حل المسائل حسابی دوره دوم بجهه دو سال اول مدارس متوسطه موافق آخرین پرگرام        وزارت معارف/ تالیف باقر (رهنما).  1305.  160ص: جدول.

-- خونبهای ایران، یا، عشق و شکیبائی/ نگارش علی اصغر شریف . 1305. 

-- داستان شهرناز: داستان ادبی، اخلاقی و تاریخی/ اثر خامه یحیی دولت آبادی.  1305.  258  ص.: مصور، نقاشی (سیاه و سفید)

-- دستور زبان فارسی دوره دوم جدید مخصوص شاگردان سال پنجم و ششم مدارس ابتدائی/   تالیف عبدالعظیم قریب .   1305.  150ص.

-- شاهنشاهنامه پهلوی/ تالیف نوبخت.  ۱۳۰۵۲ج.

-- شرکت کل نفت ایران: اساسنامه قدیم و جدید شرکت نامه- صورت امتیاز وضعیات.  1305.  63ص. 

-- فهرست کتابخانه مجلس، 1305-1344.  ؟؟۱۳.

-- قوانین موضوعه و مسائل مصوبه دوره پنجم تقنینیه: مجموعه قوانین مصوبه دوره پنجم تقنینیه مجلس شورای ملی.  ۱۳۰۵؟.  ۸، ۴۹۹، ۲ص.

-- مثنوی حبیب و رباب/ نظام وفا.  1305.  47ص.

-- نظامنامه تلفن تحت الارضی طهران/ شرکت کل تلفن ایران.  1305.  16ص.

-- همای و همایون / نگارش علی اصغر شریف.  ۱۳۰۵ش.  ۸۳ص.

-- ایران باستان، یا، تاریخ ایران از زمان بسیار قدیم تا انقراض دولت ساسانی با دو ضمیمه و دو   نقشه و ۲۷ گراور/ تالیف حسن پیرنیا (مشیرالدوله).  ۱۳۰۶۸، ۵۶۶ص.: مصور،       جدول،           نمونه، عکس.

-- بیست و دومین راپرت رئیس کل مالیه ایران راجع بسه ماهه دی - بهمن و اسفند 1306.

- - روضه الانوار/ کمال الدین ابوالعطاء محمود بن علی بن محمود خواجوی کرمانی، مصحح         حسین مسرور.-- تهران: حسین کوهی کرمانی، ۱۳۰۶.   س، ۱۰۰ص.

-- مثنوی حبیب و رباب/ اثر نظام وفا.  1306.  48ص.

-- آثار الشیعه الامامیه.../ تالیف عبدالعزیز جواهر کلام؛ ترجمه علی جواهر الکلام.  تهران: وزارت          معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه، 1307 .  221، ۹ص.

          شامل جزء چهارم از بیست جزء کتاب.

-- اصول علمی علم تربیت با منضمات آن : شامل قوانین و نظامنامه های راجعه بمعارف و         کارکنان آن/ تالیف عیسی صدیق.-- تهران: کمیسیون معارف، ۱۳۰۷. ح، ۳۹۱ص.: نمونه

-- بیست مقاله قزوینی: مقالات ادبی و تاریخی میرزا محمد خان بن عبدالوهاب قزوینی/ مقدمه و خلاصه مندرجات بزبان انگلیسی از قلم دینشاه جی جی باهای ایرانی، باهتمام     پورداود، عباس اقبال.-- بمبئی: انجمن زرتشتیان ایرانی بمبئی، 1307-1313.   ۲ج.:   نمونه .-- (سلسله انتشارات انجمن زرتشتیان ایرانی بمبئی)

-- حافظ تشریح/ تالیف عبدالحسین هژیر.  ۱۳۰۷۲۳۰ص.

-- خطوط برجسته داستانهای ایران قدیم با ذکر مدارک و نتیجه سنجش و استنباطات/ تالیف     حسن پیرنیا.  ۱۳۰۷۴، د، ۱۶۷ص.: جدول.

          عنوان دیگر: داستانهای ایران قدیم: متمم ایران باستانی

-- میش و بره/ تالیف علیقلی هزارجریبی.  ۱۳۰۷۴۹ص.

-- ایران قدیم، یا، تاریخ مختصر ایران تا انقراض ساسانیان/ تالیف حسن پیرنیا       (مشیرالدوله).  ۱۳۰۸۲۸۵، [ل]ص.: مصور، عکسر، 3 نقشه (تا شده، رنگی)، نمونه

-- رهنمای شوهر جوان در مرحله ازدواج/ تالیف استال، ترجمه هدایت الله          سهراب.  1308.  201ص.  1ص. تصویر.

-- فیض روح القدس (در دین مسیح)/ حسین کاشف الدوله همایونفر.  1347ق. = 1308.  105  ص.

-- کلیله و دمنه/ ترجمه و نگارش نصرالله بن محمد بن عبدالحمید منشی؛ باهتمام و تصحیح و    حواشی عبدالعظیم گرکانی.  1308.  مز، 322ص.

-- مقاله ای تاریخی و انتقادی در باب نسخه نفثه المصود تالیف نورالدین محمد منشی/ از محمد           قزوینی، باهتمام عباس اقبال.  1308.  1ج. (صفحه شمار گوناگون): مصور، نقشه (تا        شده).

          نقشه مندرج در بخش مربوط به اردوکشی نادرشاه خط سیر اردوی نادرشاه به     هندوستان و خط سیر رضاقلی میرزا را ترسیم می کند.

          فارسی – عربی

-- از پرویز تا چنگیز : استیلای عرب تا ایلغار مغول در ایران/ حسن تقی زاده.  1309.  78ص.

-- تاریخ تمدن قدیم ایران/ تالیف فوستل دوکولانژ؛ ترجمه نصرالله فلسفی.  1309.  518ص.

-- تاریخ رم/ تالیف آلبر ماله، ژول ایزاک، ترجمه میرزا غلامحسین خان زیرکزاده. -- تهران: کمیسیون معارف، مطبعه مجلس، 1309.   375ص.: مصور، نقشه، جدول.

          عنوان اصلی: Histoire romaine.

          این کتاب، جلد دوم از دوره چند جلدی تاریخ عمومی عالم از نویسنده است.

-- دختر عقاب = L'aiglonne / تالیف آرتور برند، ترجمه حاجب.  1309.  2ج.

-- دوره توپخانه/ ترجمه سلطان بهارمست.-- تهران: مدارس کل نظام، مطبعه مجلس، 1309      .  264ص.: جدول.-- (نشریات مدارس نظام).  چاپ دوم.

-- سفلیس و مختصات انتشار آن در ایران/ تالیف س. دوبشان.-- تهران: مریضخانه شوروی،        1309.   31ص.

-- شب پنجشنبه فلسفه حرمت ربا: بیانات حضرت حجه الاسلام و المسلمین آقای شریعت      سنگلجی/ روئین مبشری.  ١٣٠٩.  ٣٣ص.

-- یادداشت راجع بتریاک ایران/ بتوسط د.و.ماک کرماک، بمعانت محمد عامری، موسس   خان.  ؟131.  53ص.: جدول.

-- دستور تعلیم الف با (برای تذکار خاطر آموزگاران)/ تالیف مهدی قلی هدایت.  ]؟131[ . 149    ص.

-- امثال و حکم/ تالیف علی اکبر دهخدا.  1310.  4ج.

-- ایران قدیم، یا، تاریخ مختصر ایران تا انقراض ساسانیان با 16 گراور و 3 نقشه/ تالیف حسن     پیرنیا (مشیرالدوله).-- [ویرایش 3؟].-- طهران" شرکت محدود طبع کتاب، مطبعه مجلس،        1310.  ح، 241، [ل] ص.: مصور، 3 نقشه تاشده، رنگی، نمونه، عکس.

-- جغرافیای مفصل ایران/ مسعود کیهان.  1310-1311.  3ج.: مصور، جدول، نقشه.

          ج.1. طبیعی -- ج.2. سیاسی -- ج.3. اقتصادی.

-- رساله در تشکیلات جامعه ملل و مقصودی که از آن در نظر است/ دارالانشاء جامعه ملل؛       ترجمه از نسخه منطبعه در ژنو در سال 1929.  1310.  113ص.

          عنوان به فرانسه: Le secretariat de la societe des nations.  les fints et l'organisation de la  Societe des nations

-- سیر حکمت در اروپا/ نگارش محمدعلی فروغی.  1310.

          عنوان دیگر : گفتار دکارت: گفتار در روش درست راه بردن عقل.

 

-- شناسنامه منازل آقایان نمایندگان عظام مجلس شورای ملی که در آغاز هر سه ماه از طرف   اداره مباشرت مجلس برای آگهی طبع و توزیع میشود...   1310 .  23ص.

-- طیران قلم دربارهء فلاحت ایران/ زیاد خان عادل خان.  1931م. = 1310.  47ص.

-- گاهنامه 1310ش. = 1349-1350ق. = 1931-1932م./ تالیف جلال الدین        طهرانی.  ؟؟13.  240ص.: مصور، نقشه.

          همراه با " طبقات الامم" تالیف قاضی ابوالقاسم صاعد بن احمد بن صاعد اندلسی؛        ترجمه جلال الدین طهرانی، چاپ 1309 و همراه با " شرح حال چندین نفر از علماء    ریاضی " در حواشی صفحات متن تقویم مختصر مستشرقین: ص. 116-156

-- مثنوی پیر و جوان/ نصیرالدین محمد.  1310.  44ص.

-- مرزبان نامه/ تالیف مرزبان بن رستم بن شروین؛ اصلاح سعدالدین الوراوینی؛ بتصحیح و          تحشیه محمد ابن عبدالوهاب قزوینی، نصرالله تقوی.  تهران: کتابخانه تهران، مطبعه   مجلس، 1310.  کد، 320،xi ص.

-- نظامنامه موقتی هواپیمائی اطلاعات مصوب مرداد 1310/ وزارت جنگ، ارگان حرب کل قشون.  1310.  2ج. در یک مجلد: جدول.

-- یادداشت های خسرو اول انوشیروان: ترجمه از کتاب تجارب الامم ابن مسکویه که وی از اصل          کارنامه خسرو نقل کرده است/ رحیم زاده صفوی.  1310.  26ص.

-- آئین بزرگی/ دادبه پارسی؛ ترجمه ذبیح بهروز.  1311.  50ص.

-- ایران باستان، یا، تاریخ مفتصل ایران قدیم/ تالیف حسن پیرنیا (مشیرالدوله). 1311-1313.:    مصور (بخشی رنگی)، نقشه (رنگی)، جدول، نمونه، عکس.

-- تاریخ قرون وسطی یا جنگ صد ساله/ آلبر ماله؛ ترجمه عبدالحسین هژیر.  1311. 

-- خاندان نوبختی/ تالیف عباس اقبال.  ۱۳۱۱.  یو ، ۲۹۷ص.، ۱ برگ شجره نامه.

          ص.ع. به فرانسه: Les Nawbakht

-- دیوان حکیم فرخی سیستانی/ بجمع و تصحیح علی عبدالرسولی.  1311.  ید، 8، 447ص.

-- قانون و آئین نامه گذرنامه.-- تهران: وزارت امور خارجه، چاپخانه مجلس، 1311.  15، 12، 24   ص.

          پشت جلدبه فرانسه: Passeport: loi et reglement

          فارسی - فرانسه

-- قوای سری: جاسوسی ممالک مختلفه در جنگ بین المللی و قبل از آن/ تالیف و. نیکلائی؛   ترجمه شرف الدین قهرمانی.  1311.  219ص.

-- نامه تنسر هیربندان هیربذ اردشیر پاپکان به جشنسف شاه و شاهزاده پذشخوارگر    (فدشوارگر) بنقل از نسخ خطیو مقابله با چاپ دارمستتر بضمیمه دیباچه و حواشی و          توضیحات بسعی و تحقیق مجتبی مینوی.  1311.  مب, 82ص.

          این نامه توسط ابن مقفع از پهلوی به عربی ترجمه شده و ابن اسفندیار نیز آن را از         عربی به فارسی ترجمه نموده و در کتاب تاریخ طبرستان خویش ذکر کرده است.

          صفحه عنوان به انگلیسی: Tansar's epistle to Goshnasp

          عنوان روی جلد: نامه تنسر به گشنسپ رساله ایست درباره اوضاع سیاسی و   اجتماعی و اداری و دینی ایران در دوره ساسانیان ...

-- اخبار برامکه / باهتمام و تصحیح و مقدمه تاریخی و ادبی عبدالعظیم گرکانی.  1312. رع، 97، ۳ص.

          عنوان روی جلد: تاریخ برامکه

-- اخلاق ایران باستان/ دین شاه ایرانی (سلیستر).  1312.  ۱۰۰ص.

-- اعتماد بنفس/ از سموئیل سمایلز؛ ترجمه علی دشتی.  1312.  226ص.

          کتاب از متن عربی آن " سر النحاح" بفارسی ترجمه شده است.

          طبع سوم.

-- بیان الادیان: در شرح ادیان و مذاهب جاهلی و اسلامی که در سال 485 هجری تالیف شده/ تالیف ابوالمعالی محمد الحسینی العلوی؛ بتصحیح عباس اقبال.  1312.  یج، 66ص.

-- تاریخ جهانگشای؛ از روی نسخه مصححه محمد قزوین منطبعه در لیدن و نسخه دیگری .../    تالیف علاءالدین عطا ملک بن بهاءالدین محمد بن محمد الجوینی؛ بسعی جلال الدین        طهرانی.  1312.  3ج: مصور، نمونه.

          عناوین دیگر: تاریخ جهانگشای جوینی، جهانگشای جوینی.

-- حدود العالم من المشرق الی المغرب در جغرافیای عمومی که بسال 372 هجری تالیف شده          و بسال 656 تحریر گشته از روی نسخه عکسی تومانسکی که بارتلد مستشرق روس    در لنین گراد بطبع رسانیده/ بتصحیح و اهتمام جلال الدین طهرانی.  1352ق. = 1312  .  149ص.

-- دیوان قصائد و غزلیات فارسی و عربی ادیب پیشاوری؛ بجمع و تحشیه و تعلیقات علی           عبدالرسولی.  1312. 24، 295، 2ص.: تصویر

          ص.ع. به فرانسه: Recueil de poesies persanes et arabes

-- سرودهای مدارس/ علینقی وزیری.  1312.

-- کلمات قصار/ لعلی بن ابی طالب امیرالمومنین (ع) = اندرزهای نغز حضرت امیرالمومنین علی          بن ابی طالب سلام الله علیه = Maximes d'Ali/ ترجمه بفارسی و فرانسه نگارش ا.ع.    سپهر (مورخ الدوله).  1312 = 1934.  12، 106ص.

          عربی - فارسی - فرانسه

-- گاهنامه 1312 = 1351-1352ق./ تالیف جلال الدین طهرانی.  ؟؟13.  160، 179ص.

          این کتاب علاوه بر مشخصات آسمانی حاوی مقاله راجع به معرفی اصفهان است و        ضمیمه آن جلد دوم کتاب تاریخ جهانگشای جوینی در تاریخ خوارزمشاهیان می باشد

-- محاسن اصفهان/ تالیف مفضل بن سعد بن الحسین المافروخی الاصفهانی؛ تصدی لتصحیحه           و طبعه و نشره جلال الدین الحسین الطهرانی.  1352ق. = 1312.  د، 142، 56ص.:         نمونه.

          بضمیمه " رساله الارشاد فی احوال الصاحب الکافی اسمعیل بن عباد"/ لابی القاسم     احمدبن محمد الحسنی الحسینی القوبائی الاصفهانی.

-- مرصادالعباد من المبداء الی المعاد/ تالیف ابوبکر عبدالله بن محمدبن شاهاور الاسدی معروف بشیخ نجم الدین رازی؛ بسعی و اهتمام حسین الحسینی النعمه اللهی ملقب بشمس    العرفاء.  1352ق. = 1312.  312ص

-- نصیحتنامه معروف به قابوس نامه ... از روی نسخه قدیمی معتبر که در تاریخ 750 هجری       نوشته شده .../ تالیف امیر عنصرالمعالی کیکاوس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر بن    زیار؛ با مقدمه و حواشی بقلم سعید نفیسی.  1312.  مو، 291، 28ص.: نمونه.

          پشت جلد به فرانسه: Le Nasihat namah.. connu sous le titre de Kabous namah

 

-- تاریخ برامکه/ مولف نامعلوم؛ با مقدمه مفصل و مبسوط بقلم عبدالعظیم قریب   گرکانی.  1313.  79، 200ص.

-- تاریخچه نادرشاه/ تالیف و. مینورسکی؛ ترجمه رشید یاسمی.  1313.  134ص.

          این کتابچه صورت نخستین یک مقاله ای است که برای درج در دایره المعارف اسلامی     نوشته شده است.

-- تاریخ قرن نوزدهم (معاصر)/ آلبر ماله فرانسوی، ترجمه حسین خان فرهودی.  1313. 

-- تاریخ قم/ تالیف حسن بن محمد بن حسن قمی؛ ترجمه حسن بن علی بن حسن بن           عبدالملک قمی؛ تصحیح و تحشیه جلال الدین طهرانی.  1313.  351ص.

          بانضمام فهرست اعلام و اماکن.

-- تبصره العوام فی معرفه مقالات الانام/ منسوب به سید مرتضی بن داعی حسنی رازی؛         بتصحیح عباس اقبال. -- طهران: امین التجار اصفهانی، مطبعه مجلس، 1313.  ی،         295ص.

-- تیسفون: نمایش فیلم/ تندرکیا.  1313.  205ص.، 1ص. تصویر

-- چنگیز خان/ هارلد لمب امریکایی؛ ترجمه رشید یاسمی.  1313.  247ص.

-- خلاصه شاهنامه فردوسی/ بانتخاب محمدعلی فروغی ( ذکاءالملک).-- طهران: وزارت معارف،           1313.  850ص.

-- دلائل السداد در قواعد فقه و اجتهاد/ از تصنیفات محمد سنگلجی.  1353ق. = 1313.

-- زندگانی مانی: خطابه ای که در تاریخ بهمن ماه 1313 در دانشکده معقول و منقول از طرف     آقای ملک الشعراء بهار ایراد گردیده است.  1313.  50ص.

-- فرماندهی خداوند جنگ سپهبد فردوسی/ احمد بهارمست.  1313.  306ص.: مصور، نقشه.

-- فهرست کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار.  1313-1318. (جلد ۱ – ۲، چاپخانه مجلس)

-- فهرست مجالس تصاویر شاهنامه فردوسی: ۴۱۶ مجلس ، رقم درویش پرورده ایران که در     طالار [تالار] دانش سرای طهران (دارالمعلمین) از روز شنبه 8 اردیبهشت ماه 1313 تا دو      هفته هر روز از ساعت 9 تا 12 و 2 تا 7 برای مردان و زنان بمعرض نمایش گذاشته شده     است.  1313.  15، 17ص.   

          فارسی - فرانسوی

          پشت جلد به فرانسه: Catalogue des peintures du Shahnameh de Ferdowsi

-- گاهنامه 1313 = 1352-1353ق/ تالیف جلال الدین طهرانی.  ؟؟13.  1ج.  صفحه شمار        گوناگون: مصور.

          شامل: رساله صور قدیمه فلکی/ تالیف جلال الدین طهرانی -- رساله هیئت جدید/ اثر    کامیل فلاماریون؛ از فرانسه بروسی ب. چارکسوف؛ از روسی بفارسی ترجمه عبدالرحیم      بن شیخ ابوطالب نجار تبریزی معروف به طالب اف -- رساله آثار قدیمه فارس: حاوی شرح    بعضی از ابنیه آن ایالت و ذکر تاریخ هر یک با نقوش آنها / جمع آوری جلال الدین طهرانی      -- جامع التواریخ رشیدی: حاوی مقدمه و قسمت تاریخ هولاکوخان از روی نسخه منطبعه          در پاریس بسال 1836 مسیحی که اتیین کاترمر آن را نشر داده است.

-- مواد مستخرجه از قانون مدنی: کتاب تابعیت؛ مصوبه بیست و هفتم بهمن ماه 1313-1314    .   14، 21ص.  10 ص تا شده در وسط کتاب.

          ص.ع. به فرانسه: Extrait du code civil

          فرانسه - فارسی

-- الهادی/ هادی بن ابوتراب نوری مازندرانی.  1313. 159ص.

-- آثار ایران/ اثر آندره گدار ... و دیگران.-- تهران: وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه، اداره   کل عتیقات، مطبعه مجلس، 1314-1318.  3 جزء در یک مجلد.

          جزوه دوم جلد اول و جزوه اول جلد دوم از انتشارات اداره باستان شناسی وزارت معارف و         اوقاف و صنایع مستظرفه می باشد.

-- اخلاق محتشمی/ تالیف حسن اسفندیاری، محتشم السلطنه.  1314.  د، 156ص.

-- اندرزنامه/ امیرنظام گروسی ؛ به اهتمام نصرالله تقوی.  1314.  12ص.

          عنوان روی جلد: تحفه الوزراء.

          چاپ گراوری.

-- تفسیر القرآن/ تالیف عبدالله بن محمد رضا الحسینی المعروف بشبر؛ تصدی لتصحیحه نصرالله           تقوی.  ۱۳۱۴.  ۱۲۳۹ص.

-- چهارده افسانه از افسانه های روستائی ایران/ گردآورده کوهی کرمانی.  ۱۳۱۴.  ۸۸ص.

-- دانشمندان آذربایجان/ محمدعلی تربیت.  ۱۳۱۴.

-- دیوان قصائد و مثنویات و مقطعات پروین اعتصامی.  ۱۳۱۴. یه، ۲۲۰ص.

-- سیاحتنامه فیثاغورس در ایران با یک گراور/ ترجمه یوسف اعتصامی (اعتصام الملک سابق).--           تهران: کیسیون معارف، ۱۳۱۴. 

-- شعر العجم، یا، تاریخ شعراء و ادبیات ایران/ تالیف شبلی نعمانی؛ ترجمه محمدتقی فخرداعی         گیلانی.-- طهران: شرکت تضامنی محمد حسن علمی و شرکاء، ۱۳۱۴-۱۳۱۸.       

-- المعجم فی معاییر اشعار العجم/ تالیف شمس الدین محمد بن قیس الرازی؛ بتصحیح           محمدبن عبدالوهاب قزوینی؛ با مقابله با پنج نسخه خطی قدیمی و تصحیح ثانوی مدرس   رضوی.-- طهران: موسسه خاور، ۱۳۱۴.  کا، ۳۶۰، ۲ص.: نمونه.

-- مکانیک اتومبیل با ۱۵۷ گراور/ تالیف ناصر انشاء. -- طهران: محمود رمضانی، ۱۳۱۴.  ۴، ۳۲۴   ص.: مصور، جدول، عکس.

-- نخبه الادب مخصوص سال ششم علمی دبیرستانها مصوب شورای عالی معارف/ نگارش       محمد تدین.  ویرایش دوم.  ۱۳۱۴.  ۱۶۶ص.

-- نژاد بشر(فرهنگ حیات انسانی): ترجمه و اقتباس از کتاب نژاد و ملل دنیا/ تالیف ویشکرد؛     ترجمه یدالله همایونفر.  1314.  212ص.

-- نظری بمشرق (تاریخ سیاسی افغانستان)/ مهدی فرخ.  1314.

-- وضع ملت و دولت و دربار در دوره شاهنشاهی ساسانیان/ تالیف آرتور کریستنسن؛ ترجمه و تحریر مجتبی مینوی. – تهران: کمیسیون معارف، 1314.  207ص.

-- آرزوی بشر/ تالیف حسین سمیعی.  ۱۳۱۵.  ۴۱ص.

-- اساسنامه شرکت سهامی روشنائی تبریز: مصوبه در جلسه 21 اسفند 1315 مجمع عمومی          که با شرکتنامه در ۲۵ اسفند به شماره 658 در دفتر ثبت شرکتهای داخلی در طهران به        ثبت رسیده است.  1315.  ۲۶ص.

-- الاملاء: منتخب از مشاهیر نویسندگان و ادباء/ تالیف عبدالعظیم قریب.  ۱۳۱۵. 

-- جنگهای هفتصدساله ایران و روم/ تالیف غلامحسین مقتدر.  ۱۳۱۵.  ز، ۱۸۸ص.: مصور،         نقشه ( تا شده)

-- دستور زبان فارسی باسلوب السنه مغرب زمین؛ دوره سوم/ اثر خامه عبدالعظیم       قریب.  ۱۳۱۵.  ۲۲۳ص.

-- دستور زبان فارسی دوره دوم جدید مخصوص شاگردان سال پنجم و ششم دبستانها/ تالیف   عبدالعظیم قریب.  ۱۳۱۵.  ۱۴۸ص.

-- دستور عملیات ورزشی مخصوص برای قسمتهای اداره امنیه/ ترجمه محمد کمال، نصرالله      خوشنویسان.-- تهران: آموزشگاههای امنیه، ۱۳۱۵. 

-- رساله در تحقیق احوال و زندگانی مولانا جلال الدین محمد مشهور بمولوی/ بخامه بدیع الزمان           فروزانفر.  ۱۳۱۵.  ز، ۱۹۱ص.  ۱۵ تصویر، ۱ شجره نامه  (تا شده)

-- صد پند/ از تراوشات افکار سی ساله حسین عدالت.  ۱۳۱۵.  ۲۰ص.: عکس.

-- کلید بهشت/ تصنیف القاضی محمد سعید بن الحکیم محمد مفید؛ با مقدمه و تصحیح و        بسعی و اهتمام محمد مشکوه.  تهران: کربلائی احمد شمشادی رزاز، ۱۳۱۵.      

--کلید شناسائی در عالم غیرمرئی/ ترجمه و تالیف خیل ثقفی اعلم الدوله، علیرضا بهرامی      مهذب السلطنه.  ۱۳۱۵.  ۲۰۲ص.  ۲ص. تصویر.

-- نابود شدن سپاه بیستم ارتش دهم روس در جنگ بزرگ جهانگیر/ تالیف کامنسکی؛ ترجمه    شرف الدین قهرمانی.  ۱۳۱۵.  ص. ۱۰۵-۱۶۴« صفحات قبل از ۱۰۵ نسخه موجود افتاده         است »

-- نصیحه الملوک/ ابوحامد محمد بن محمد بن احمد غزالی طوسی؛ با مقدمه و تصحیح و         حاشیه جلال همایی.  1315-1317.  د، 159ص.

-- اخلاق روحی/ نگارش عطاءالله روحی.  ۱۳۱۶.  ح، ۴۷۵ص.  ۳ص.: تصویر.

-- پندنامه/ حسنعلی خان گروسی امیر نظام، مقدمه نویس نصرالله تقوی.  ۱۳۱۶.

-- پیام من بفرهنگستان/ نگارش محمدعلی فروغی.  تهران: فرهنگستان ایران، دبیرخانه، ۱۳۱۶.        

--  تابعیت در ایران/ نگارش علاءالدوله مرعشی.  ۱۳۱۶؟.  ۸۰ص.: نمودار.

-- تاریخ هند/ تالیف ث.ف. دولافوز؛ ترجمه از انگلیسی بقلم محمدتقی فخرداعی گیلانی.--       تهران: کمیسیون معارف، ۱۳۱۶.  ز، ۳۵۸ص.: مصور، ۲۱ گراور.

-- ترجمه کتاب اشارات: قسمت طبیعیات و الهیات/ تصنیف شیخ الرئیس ابوعلی سینا، با مقدمه         و تصحیح حسن مشکان طبسی.  ۱۳۱۶.  ک، ۲۰۰ص.

-- التفهیم لاوائل صناعه التنجیم/ ابوریحان محمد بن احمد بیرونی؛ با تصحیح و مقدمه جلال       همائی.  1316-1318.  قص، 677ص.

-- تمدن اسلام و عرب/ تایف گوستاو لوبون؛ ترجمه محمدتقی فخرداعی گیلانی.  ویرایش ۲ با    تجدیدنظر ثانوی از طرف مترجم.-- طهران: محمدحسن علمی، ۱۳۱۶.  (مطبعه         مجلس).  ع، ۸۴۹ص.: مصور، نقشه (با ۳۶۳ گراور و ۳ نقشه)

-- علم حسابداری و فن دفترداری/ تالیف شمس الدین سبکبار.  ۱۳۱۶. 

-- فن سماع طبیعی از کتاب شفا/ از تصنیفات ابوعلی حسین بن عبدالله بن سینا؛ ترجمه        بفارسی نگارش محمدعلی فروغی.  ۱۳۱۶.  ۶۸۴ص. 

-- فهرست کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار/ ابن یوسف شیرازی.  1316-1318.

-- کلیله و دمنه/ ترجمه و نگارش نصرالله بن محمد بن عبدالحمید منشی؛ باهتمام و تصحیح و    حواشی عبدالعظیم قریب.-- ویرایش ۳.  ۱۳۱۶.  نا، ۳۵۸ص.

-- گاهنامه ۱۳۱۶ = ۱۳۵۶-۱۳۵۷ق./ تالیف جلال الدین طهرانی.-- کتابخانه         خاور،؟؟۱۳. 

-- گلچین جهانبانی: مجموعه ایست حاوی هشتهزار و دویست و هشتاد  چهار بیت منتخب از   هفتصد و بیست و دو شاعر و گوینده از متقدمین و معاصرین در شصت موضوع مختلف          باضافه ملحقات/ گردآورنده حسین جهانبانی.  1316.  ص، 611ص.

-- لغت های نو که تا کنون بتصویب فرهنگستان ایران رسیده است.  ۱۳۱۶.  ۶۴ص.  (بانضمام    اساسنامه فرهنگستان ایران، مصوب خرداد ماه ۱۳۱۴)

-- نهج البلاغه چیست/ تالیف ابن یوسف شیرازی.  ۱۳۵۷ق. = ۱۳۱۶.  د، ۴۳ص.

-- وندهای پارسی/ گرداورده محمد علی لوائی.  ۱۳۱۶.  (دیباچه کتاب: توانائی زبان پارسی)

-- گاه شماری در ایران قدیم/ حسن تقی زاده.  1316.  ۱۲، 389ص.

-- افکار الامم/ نگارش مهدیقلی هدایت.  1317.  242ص.

-- تاریخ ترکیه/ تالیف لاموش؛ ترجمه سعید نفیسی؛ با مقدمه رنه پینون.-- تهران: کمیسیون      معارف، ۱۳۱۷.  (مطبعه مجلس).  د، ۴۷۵ص.

-- تحفه الملوک در آداب : از روی نسخه خطی موزه بریطانی لندن.  1317.  ک، 113ص.

-- دره التاج لغره الدباج/ تصنیف قطب الدین محمود بن ضیاءالدین مسعود الشیرازی؛ به کوشش و تصحیح محمد مشکوه؛ حسن مشکان طبسی. 1317-1324.  ۸ج. در ۲ مجلد.

-- راهنمای قم با 64 گراور و یک نقشه.  قم: آستانه قم، 1317.  ر، 171ص.

-- سخنان شیوا/ تالیف عبدالعظیم قریب.  ۱۳۱۷.  ۲۴۰ص.

-- غزالی نامه/ جلال همائی.  440ص

-- نقشه های جنگ بین المللی، ۱۹۱۸-۱۹۱۴/ گردآورنده محمد نخجوان.  ۱۳۱۷.  ۱ج. ( بدون     شماره گذاری): تمام نقشه (تا شده)

-- هنجار گفتار (در فن معانی و بیان و بدیع فارسی)/ نصرالله تقوی.  ۱۳۱۷.  ج، ۳۴۶ص.

-- پند صالح: نامه آقای علیشاه گنابادی خطاب بفقراء سلسله نعمت اللهی.  1318.  106، ۶    ص.

-- سیر حکمت در اروظا/ محمدعلی فروغی.  1318. 

-- غزالی نامه: شرح حال و آثار و عقاید و افکار فلسفی امام ابوحامد محمد بن محمد بن محمد بن احمد غزالی طوسی.../ تصنیف و تالیف جلال همائی.-- طهران: کتابخانه طهران،        1318 ( چاپخانه مجلس).  ۱۳، ۴۴۴ص.

-- کلمات محمد (ص)/ گردآورنده و گزارنده محمدجواد مشکور.  1318.  56ص.

-- تازیانه سلوک/ مکتوب احمد غزالی به عین القضاه همدانی؛ به تصحیح نصرالله تقوی.  ۱۳۱۹.  چ، ۳۰ص.

-- جغرافی سال دوم دبیرستانها/ تالیف مسعود کیهان... و دیگران برای وزارت      فرهنگ.  ۱۳۱۹.  ۴۳۲ص.: مصور، نقشه، جدول.

-- جنگ ترکیه و یونان، یا، جنگ استقلال ترکیه، ۱۹۱۹-۱۹۲۲/ محمد نخجوان.  ۱۳۱۹.  ۱۳۷ص.،   3ص. تصویر، نقشه (رنگی)

-- الذریعه الی تصانیف الشیعه/ تالیف محمدمحسن الشهیر بالشیخ آغابزرگ الطهرانی.  1360   ق. = 1319-

          جلدهای ۴، ۵، ۷، ۸، ۹ (جزء ۱) و ۱۰ چاپ مطبعه مجلس

-- زمین شناسی سال اول دبیرستانها/ تالیف یدالله سحابی، امین میرهادی برای وزارت فرهنگ.  ۱۳۱۹.  ۲۲۴ص.: مصور، نقشه

-- فرهنگ تازی بپارسی؛ جلد اول: از الف تا ر/ بدیع فروزانفر.-- تهران: وزارت فرهنگ، دبیرخانه    فرهنگستان، ۱۳۱۹.  (جلدهای دیگر کتاب حاضر منتشر نشده است)

-- گیاه شناسی؛ سال سوم دبیرستانها.  ۱۳۱۹.  ۲۲۱ص.: مصور.

-- لغت فرس/ تالیف ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی؛ با ملحقاتی چند بتصحیح و اهتمام    عباس اقبال.  ۱۳۱۹ش.  ۵۷۱ص.

-- تحفه الامثال: فرانسه بفارسی/ ترجمه فخرالدین طباطبائی.   ] ؟132[ .  11ص.

-- تاریخ طبرستان/ بهاءالدین محمد بن حسن بن اسفندیار کاتب؛ بتصحیح عباس اقبال؛ باهتمام محمد رمضانی.  1320.  ۲ج.

-- تاریخ عرب و اسلام؛ بیان ارتقاء و انحطاط دولت اسلام و شرحی راجع بترقی اقتصادی و         اجتماعی و علمی مسلمانان از دوره های اولیه تا سقوط بغداد و اخراج عرب از         اسپانیا/  تالیف امیر علی؛ ترجمه از انگلیسی بقلم محمدتقی فخرداعی گیلانی.-- تهران: کمیسیون معارف، ۱۳۲۰.   چهاردهم، غ، ۵۷۹ص.: مصور،   نقشه، نمودار.

-- حافظ نامه/ تالیف س. عبدالرحیم خلخالی.  ۱۳۲۰.  ۱۲، ۱۱۰ص.: نمونه.

-- دیوان خواجه شمس الدین محمد حافظ شیرازی/ باهتمام محمد قزوینی، قاسم غنی؛ به خط          حسن زرین خط.  ۱۳۲۰.  قلب، ۴۰۱ص.

-- سیاست نامه (برای دبیرستانها)/ تالیف خواجه نظام الملک ابوعلی حسن بن علی بن اسحاق طوسی؛ بتصحیح عباس اقبال.  1320.  یو، 299ص.

-- صنایع و تمدن مردم فلات ایران پیش از تاریخ/ نگارش عیسی بهنام.  1320.  143ص.

-- فارسی برای سال دوم دبیرستان.  ۱۳۲۰.  ۲۵۵ص.

-- مجموعه قوانین موضوعه دوره هفتم قانون گزاری ۱۴ مهرماه ۱۳۰۷ تا ۱۴ آبان ۱۳۰۹     .  ۱۳۲۰. ۱ج.  (شماره گذاری گوناگون)

-- مجموعه قوانین موضوعه و مسائل مصوبه دوره دوازدهم قانونگذاری ۹ آبانماه ۱۳۱۸ - ۹ آبانماه  1320.  پنجم، ۵۸۳، ۸ص.

-- منتخب اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید/ انتخاب احمد بهمنیار.  1320.  س، 100ص.

-- سخنرانیها راشد در رادیو از بهمن ۱۳۲۰-۱۳۳۷.  ۱۳۲۱-۱۳۳۸.  ۱۶ج. (ج. ۱-۲، ۵ : چاپخانه      مجلس)

-- افکار الامم/ نگارش مهدیقلیخان هدایت (مخبرالسلطنه).  ۱۳۲۲.  ۲ج. در یک مجلد. (۲۴۲ص.)

-- بلای تریاک/ ابراهیم چهررازی.  1322.  15ص.

-- امثال انگلیسی بفارسی/ تالیف عباس محتشم نوری.  ۱۳۲۳.  ۱۰۰ص.

-- تراخم و طرز جلوگیری و مبارزه با آن.  1323.  ۲۱ص.

-- کلمات علیه غرا/ مکتبی شیرازی؛ به اهتمام ح. کوهی کرمانی.  ۱۳۲۳.  ح، ۸۸ص.: مصور.-- (بیست و نهمین رشته از انتشارات روزنامه نسیم صبا)

-- لهستان: اطلاعاتی درباره گذشته و حال لهستان/ انجمن لهستانی مطالعات ایرانی.  1323.           ط، 162ص.

-- مجموعه قوانین موضوعه و مسائل مصوبه دوره سیزدهم قانونگزاری اول آذرماه ۱۳۲۰ - ۳۰      آبان ماه ۱۳۲۲.  ۱۳۲۳.  ۱۲، ۳۷۰، ۱۴ص.

-- آئین جعفری/ تالیف هادی نوری.  ۱۳۲۴.  ۴، ۲۹۴ص.

-- تاریخ بیداری ایرانیان، یا، تاریخ مشروح و حقیقی مشروطیت ایران/ ناظم الاسلام کرمانی.      1324. 

-- زن از نظر حقوق ساسانی/ تالیف ابوالفضل حاذقی.  1324.  179ص.

-- شرح حال نابغه شهیر ایران ابوریحان محمد بن احمد خوارزمی بیرونی/ تالیف علی اکبر         دهخدا.-- تهران: وزارت فرهنگ، اداره کل نگارش، 1324.  (چاپخانه مجلس).  81ص.

-- مبارک منتخب/ محمد خان کرمانی؛ بخ خط سید مرتضی برغانی.  1324.  ز، 236ص.

-- شاهنامه نوبخت از پایان پادشاهی ساسانیان تا آغاز دوره شاهنشاهی پهلوی/ حبیب الله           نوبخت.  1325.  4ج. در یک مجلد.

-- غزلیات شوریده شیرازی (فصیح الملک)/  شوریده شیرازی، باهتمام و خط حسن احسان           فصیحی.  1325.  117ص.: عکس.

-- لغت نامه دهخدا.  تهران: سازمان لغت نامه، 1325-       (حرف آ – تدجیج ، چاپخانه مجلس)

-- مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه/ عزالدین محمود بن علی کاشانی؛ با تصحیح و مقدمه و          تعلیقات جلال الدین همائی.  1325.  454ص.

-- تسخیر تمدن فرنگی/ فخرالدین شادمان.  1326.  120ص.

-- مجموعه قوانین موضوعه و مصوبات دوره هفتم قانونگذاری 25 دیماه 1309 - 25 دی ماه 1311 .  1326.  1ج. (شماره گذاری گوناگون)

-- مجموعه قوانین موضوعه و مصوبات دوره چهاردهم قانونگذاری 21 اسفندماه 1322 - 21         اسفندماه 1324.  1326.  1ج. (شماره گذاری گوناگون)

-- زیبا/ محمد حجازی.  1327.  537ص.

-- متن نطق مهندس سید احمد رضوی نماینده کرمان در مجلس شورای ملی.-- تهران: انتشارات مجله یغما، ١٣٢٧. (تهران: مطبعه مجلس).  ١٢٣ص.

-- خاطرات من/ محمدعلی مظفری.  1328.  88، 39ص.: عکس.

-- شاهنامه ثعالبی در شرح احوال سلاطین ایران/ بقلم ابومنصور عبدالملک بن محمد بن          اسمعیل الثعالبی، ترجمه محمود هدایت. 1369ق. = 1328.

-- قاعده استعمال بعضی از کلمات/ حسین سمیعی « ادیب السلطنه».  1328.  16ص.

-- مجلس موسسان: دفتر اطلاعات/ اداره مطبوعات و اطلاعات مجلس موسسان.  1328.  9     برگ (34ص.): جدول.

-- مطالعاتی در باب بحرین و جزایر و سواحل خلیج فارس/ عباس اقبال آشتیانی.  1328.  ب،     150، 14ص.: 1 نقشه تاشده.

-- تاریکی و روشنائی/ فخرالدین شادمان.  1329.  و، 393ص.

-- دموکراسی و آزادی در هند/ مولف و گردآورنده سیف آزاد.  1329.

-- مباحث صرفی و نحوی/ محتبی مینوی.  1329.  ۳۰ص.

-- مجازات اعدام/ شمس الدین امیر علایی.  1329؟.

-- مجموعه قوانین موضوعه و مصوبات دوره نهم تقنینیه 24 فروردین ماه 1312 - 24 فروردین ماه          1314.  1329.  1ج. (شماره گذاری گوناگون)

-- ایاصوفیا/ علی اصغر حکمت.  1330.  12ص.

-- تحفه مخبری، یا، کار بیکاری/ اثر مخبرالسلطنه مهدیقلی هدایت.  1330-1333.  500، سی و          شش، ن ص.

-- راهنمای شهر تهران/ دایره جغرافیائی ستاد ارتش.  1330.  هـ، 138ص.

-- سفرنامه تشرف بمکه معظمه/ مهدیقلی هدایت.  1330.  ز، 190ص.

-- برگی از تاریخ معاصر ایران، یا، غوغای جمهوری/ تصنیف حسین کوهی کرمانی.  1331.  هفتم، 160ص.: تصویر.

          کتاب شامل مجموعه اشعاری است که در رزونامه نسیم صبا در سال 1303 به چاپ       رسیده است.

-- بحثی در تصوف/ قاسم غنی.  1331.  یو، 82، 3ص.

-- تحفه الافلاک/ تالیف مهدیقلی هدایت.  1331.  ز، 506، لز ص.: مصور

-- حقوق مدنی ایران/ علی شایگان.  1331.

-- لوله کشی آب شیراز/ بنیاد ایران.  1331.  47ص.

-- مصنفات / افضل الدین محمد مرقی کاشانی، به تصحیح و اهتمام مجتبی مینوی، یحیی        مهدوی.-- طهران: دانشگاه تهران، 1331.  (چاپخانه مجلس)

-- المضاف الی بدایع الازمان فی وقایع کرمان: شامل حوادث سنوات 602-612/ تالیف حمیدالدین         احمدبن حامد کرمانی ملقب به افضل کرمانی، از روی نسخه منحصر بفرد کتابخانه           واتیکان به تصحیح و اهتمام عباس اقبال.  1331.  ه، 60ص.

-- هدیه اسمعیل، یا، قیام سادات علوی برای بدست آوردن خلافت/ نگارش و تالیف علی اکبر    تشید.-- تهران: بنگاه مجله تاریخی اسلام، ١٣٣١.  (تهران: چاپخانه مجلس). ح، 256       ص.: مصور، عکس. 

-- تاریخ انقلاب نفت ایران/ تالیف ذبیح الله قدیمی.  1332.  261ص.: مصور، جدول.

-- درمان روماتیسم – نقرس – سیاتیک (عرق النسا)/ ابن سینا؛ تطبیق و تحقیق عبدالله           احمدیه.  1332.  109ص.

-- ذوالقرنین نامی همان کوروش بزرگ شاهنشاه با افتخار ایرانست/ بخامه ابوالکلام آزاد وزیر     فرهنگ هندوستان.  تهران: سیف آزاد مدیر نامه ایران باستان، 1332.  ۸۳، ج ص.

          شماره ویژه ایران باستان ذوالقرنین یا کوروش بزرگ.

-- گشایش آرامگاه سعدی: شیراز، اردیبهشت 1331.  طهران، 1332.  34ص.  (انجمن آثار ملی           ایران، نشریه شماره ۲)

-- دیوان امیر جاهد.  1954 = 1333.  8، 107ص.

-- دیوان قصائد و مثنویات و تمثیلات و مقطعات خانم پروین اعتصامی.  1333.  کب، 342ص.

-- متن کامل نطق آقای محمد درخشش در مخالفت با قرارداد نفت امینی - پیچ که در مجلس     شورای ملی ایراد شده است.  1333.  120ص.

-- مجموعه قوانین موضوعه و مصوبات دوره شانزدهم قانونگذاری 29 بهمن ماه 1328 - 29 بهمن ماه 1330.  1333.  11، 208، 23ص.

-- بحثی در سیاست/ از قاسم غنی.  1334.  37ص.

-- تفصیل آیات القرآن الحکیم/ ژول لابوم، باهتمام کیکاوس ملک منصور.  1334.  16ص.، 714     برگ.

-- مجموعه قوانین موضوعه و مسایل مصوبه دوره ششم تقنینیه: 22 امرداد ماه 1305 - 22        امرداد ماه 1307.  1334.  1ج. (شماره گذاری گوناگون)

-- دین و شئون و طرز حکومت در مذهب شیعه/ تالیف اسدالله مامقانی.  1335.  101ص.

-- نخبه البیان در وجوه تشبیه، استعارات و محسنات بدیعیه/ اثر خامه محمد مهدی ابن ابی ذر   نراقی، باهتمام حسن نراقی.  1335.  ل، 27ص.: مصور، نمونه، عکس

-- شوپن، یا، شاعر/ گی دو پورتالس؛ ترجمه تقی تفضلی.  1336.  257ص.

-- مرزهای ایران و شوروی/ امان الله جهانبانی.  1336.  ح، 161ص.: مصور، نقشه (بخشی       رنگی)

-- مجموعه قوانین موضوعه و مسائل مصوبه دوره دهم قانونگذاری 22 خرداد 1314 تا 22 خرداد          1316.  1337.  1ج. (شماره گذاری گوناگون)

-- مجموعه قوانین موضوعه و مسائل مصوبه دوره یازدهم قانونگذاری 27 شهریور ماه 1316 تا 27           شهریور ماه 1318.  1337.  1ج. (شماره گذاری گوناگون)

                                               

                                                            بدون تاریخ نشر

-- نظامنامه جمعیت اجتماعیون.  56ص.

-- سرگذشت پلیس/ تالیف کریشکو؛ ترجمه مسرت الدوله ثقفی.  159ص.

-- مدارج القراءه مبداء و هو اسلوب مستحدث لتسهیل تعلیم القرائه (برای سال اول دبیرستان های ذکور و اناث)/ وضعه جرجس همام.  64ص.: مصور

-- Liste de M.M. les members du corps diplomatique a Teheran.  Tehran: Imp. Madjleese, 1933.  II, 19p.

 



[1] .  این فهرست بر اساس تاریخ چاپ کتاب ها و جزوه ها تنظیم شده است.

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ۱:٢٢ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٢/۳٠
    پيام هاي ديگران ()

مطبعه مجلس

هما افراسیابی

 

         

          در پی صدور فرمان مشروطه و تشکیل مجلس شورای ملی در ایران، پارلمان نوپا ایران در سومین جلسه مجلس اول، رای به انتشار مذاکرات  مجلس و تاسیس یک مطبعه جهت چاپ داد.  بر اساس اطلاعات موجود ، چاپخانه مجلس  در سال 1325 قمری = 1285 شمسی  ابتدا برای چاپ روزنامه مجلس (البته از شماره ۱ تا 48 سال اول روزنامه مجلس در مطبعه خورشید به چاپ رسیده است) و نیز مطالب اختصاصی خود مجلس تاسیس شد، ولی در سال های بعدی به چاپ کارهای دیگراز جمله کتاب و نشریات دیگر نیز پرداخت.  به طوری که پیش از تفکیک چاپخانه دولتی ، چاپخانه مجلس یکی از بزرگترین موسسات مطبوعاتی ایران و خاورمیانه به شمار می رفت.

           این مقاله شامل اطلاعاتی درباره مطبعه ،  فهرست کتابها و نشریات چاپ شده در این مطبعه بر اساس تاریخ چاپ است.

 

تاریخ تاسیس این چاپخانه در منابع مختلف:

 

                    در روزنامه مجلس ، سال ا، ش 49 (18 محرم الحرام 1325 هجری قمری = حوت ]اسفند[1285شمسی ) ، صفحه ۴، ستون ۲ تحت عبارت « اخطار» چنین آمده است:

 

                   « این ایام بملاحظه اینکه اداره مطبعه خورشید را از خیابان ناصریه

                   به خیابان لاله زار حمل و نقل نموده و اسم مطبعه خورشید مبدل به مطبعه

                   مجلس نمودیم چند نمره از موقع خویش تعویق افتاد.  انشاءالله از این ببعد

                   که کار اداره مرتب شد تلافی منافات را خواهیم نمود.»

                                                                                    محمد صادق الحسینی الطباطبائی

 

          در « سالنامه پارس » سال 1307، ص. 33-34 درباره مطبعه مجلس و تاریخ تاسیس آن چنین آمده است:

 

                   « عایدات و مصارف مطبعه – عایدات مطبعه از زمان تاسیس یعنی 10                           سرطان]تیر[1300 الی آخر سال 1305 بالغ بر یکصد و نود و هفت هزار و نود و             شش تومان و شش قران و یک عباسی می باشد.  حقوق و مخارج بالغ بریکصد و پانزده              هزار وپانصد و بیست و شش تومان و پنج قران و سیصد دینار و   عایدات خالص مطبعه             مبلغ هشتاد و یک هزار و پانصد و هفتاد تومان و نهصد دینار است.

                   از سنه 1288 تا کنون که آغاز سنه 1307 شمسی می باشد در ایام انعقاد مجلس و چه در                   ازمنه فترت های مجلس ریاست اداره مباشرت مجلس شورای ملی بعهده ارباب کیخسرو                    شاهرخ نماینده محترم مجلس شورای ملی بوده است. »

 

          در همین سالنامه ، عکسی از کارکنان چاپخانه مشاهده می شود که زیرنویس آن چنین آمده است :

           آقای کریم آزادی مدیر مطبعه مجلس، طرفین متخصص آلمانی و بقیه اعضاء دفتری آن موسسه  (مطبعه مجلس اول مطبعه ایران است ما محض ارائه نمونه از حسن اداره و سعی و عمل که ارکان اساسی و اولیه حسن زندگی است گراور فوق را طبع نمودیم و چون دیر تهیه شد از قسمت مندرجه مربوطه به مطبعه مذکوره در این جا قرار گرفت. )

          در این سالنامه زمان تاسیس مطبعه 10 سرطان ]تیر[ 1300 ذکر گردیده است

          همچنین در کتاب « خاطرات ارباب کیخسرو شاهرخ » صفحه 172 درباره تاریخ تاسیس مطبعه مجلس (استخراج شده از متن سخنان او در مجلس ) چنین آمده است:

             

            « ... این مطبعه از دهم سرطان ]تیر[ 1300 تاسیس شده است ... »

 

                    براساس متن « اخطار » روزنامه مجلس  و تاریخ نشر کتاب « کلیات میرزا ملکم خان » چاپ این مطبعه، تاریخ تاسیس مطبعه سال 1325 قمری = 1285 شمسی است.

 

          چاپخانه اختصاصی مجلس به سرپرستی و نظارت میرزا سید محمدصادق طباطبائی فرزند سید محمد طباطبائی از بانیان انقلاب مشروطه و مدیر روزنامه مجلس در شهر تهران تاسیس شد.  مدیر چاپخانه در سال 1325ق./ اسفند 1285 یکی از افراد خانواده ناشر مجلس به نام  «صدرالدین حسینی طباطبائی » [1] بود.

 

          این چاپخانه تا اواخر سال 1327 ق. = 1288 زیرنظر میرزا سید محمد صادق طباطبائی اداره می شد و از ذی القعده 1327 ق. =  آبان 1288 که ارباب کیخسرو شاهرخ از طرف نمایندگان مجلس به ریاست کارپردازی و امور تشریفاتی مجلس انتخاب شد، اداره چاپخانه به عهده وی گذاشته شد و چاپخانه زیرنظر سازمان اداری مجلس شورای ملی قرار گرفت.  ارباب کیسخرو حدود سی سال (1327-1357قمری = 1287-1317 شمسی یعنی از دوره دوم تا دوازدهم مجلس شورای ملی، چاپخانه مجلس را اداره کرد.  چاپخانه مجلس از جمله چاپخانه هایی بود که اوراق بهادار مثل تمبر و سفته و باندرول و غیره و بعدا چک های بانکها در آن به چاپ می رسید.

          البته چاپخانه زیرنظر اداره مباشرت مجلس به ریاست ارباب کیخسرو اداره می گردید و در نمودار سازمانی ، دارای مدیر بود.

 

          « پس ار فوت ارباب کیخسرو در تیرماه 1319، مدیران دیگری هم مصدر کار بوده اند که از جمله می توان از آقایان : کریم آزادی (16-1328ش.)، جاهد (26- 1328ش.)، هاشمی (28-1329ش.)، فرهادپور (35-1337ش.) نام برد»[2]

                  

           در سالهای 1336-1337 شمسی دولت تصمیم گرفت که قسمت چاپ اوراق بهادار را از این چاپخانه تفکیک کند.  از این رو چاپخانه دولتی  به وجود آمد و مطبعه مجلس بسیار محدود شد. (ماده دوم قانون بودجه 1336 مجلس شورای ملی)          

 

محل مطبعه

 

            محل  چاپخانه از بدو تاسیس تا 26 شعبان 1329 قمری =  مرداد 1290 در خیابان ناصریه (ناصر خسرو) بود و از 27 شعبان همان سال به  میدان بهارستان، ساختمان قدیم مجلس شورا انتقال یافت.

 

ابزار و وسایل و بخش های مختلف مطبعه

 

          مطبعه سربی مجلس در سال اول تاسیس دارای یک دستگاه ماشین چاپ سربی ورقی به قطع 25 در 45 سانتی متر بود.  در اواخر سال 1327 قمری یک دستگاه دیگر ماشین چاپ به قطع 46 در 58 سانتی متر دارا شد.  وسایل و ماشین آلات چاپخانه هایی که از طرف دولت متوقف و تعطیل می شدند در اختیار این مطبعه گذاشته می شد.  تا حدود سال های 1304-1306 اکثر وسایل و ماشین آلات چاپخانه مجلس کهنه و قدیمی بود، ولی پس از آن با ورود ماشین آلات جدید، ماشین آلات قدیمی از جریان خارج و به چاپخانه های شهرستانها فروخته شد.

 

          در مقدمه  گزارشی تحت عنوان « مطبعه مجلس: گذارش ]گزارش[ چاپخانه سال 1304 شمسی » درباره ابزار و وسایل و بخش های مطبعه چنین آمده است:

 

          « ... مطبعه مجلس بدین وسیله می خواهد نشان دهد که قصد دارد تغییرات مهمی در فن طبع داده و در آتیه با طرز جدیدتری اصول طبع را در ایران اداره و رونق بسزایی دهد.  این مساله مسلم است که در امور طبع مملکت ایران در اعصار اخیر بواسطه فقدان وسائل، ترقیاتی بسزا حاصل نشده است در حالیکه در سایر ممالک مهمه بوسیله ماشین آلات و مساعی افراد و مهیا بودن تمام وسائل لازمه ترقیات عظیمی در فنون مختلفه طبع نشان داده که اکنون بی نهایت موجب حیرت و شگفت است.  بدون استثناء کلیه ملل پس از جنگ برای حصول مقاصد صلح جویانه سخت مجاهدت میکنند و برای نیل به مقام ارجمندتری در میدان ترقی و تمدن حاضره مساعی بی نظیری به کار برده و با یکدیگر مسابقه می نمایند – ما نیز در کشور ایران در عصر حاضر سعی داریم که قدم هائی به طرف ترقی برداشته و در تحصیل و تشخیص طرقی که ما را نائل به مدارج آن نماید، اهتمام خاصی بنمائیم، گویا لازم به تبیین و توضیح موضوع نباشد که یگانه طریق مهمی که ممکن است بالاخره ما را به مقام عالیه ترقیات امروزه نزدیکتر نماید همانا تسهیلات نشر مطبوعات است – و آنهم میسر نگردد مگر با تکمیل آلات و ادوات کنونی و فراهم نمودن ترقیات محسوسی در فن طبع.  از همین نقطه نظر بود که مجلس شورای ملی توجه خاصی به « مطبعه مجلس » نموده تا این که این موسسه از هر حیث کامل گشته و موجبات استفاده عامه فراهم گردد.  برای تکمیل همین نظریه و این که بتوان از ماشین آلات وارده مطابق اصول علمی استفاده نمود، متخصصین خارجی نیز کنترات گردیده که امور فنی این موسسه را بر طبق قواعد جدیده اداره نمایند – و انتظار داریم که در اثر مساعدت و تشویق کامل هموطنان تا حدی که مقتضیات اجازه دهد ما نیز از مزایای سرزمین باختر استفاده نموده به تدریج مقام رفیع تری را در فنون مختلفه طبع حائز شویم.

          این مجموعه مختصر خود بهترین معرفی است برای جریان این پیشرفت – و ما می کوشیم که بوسیله بهترین ماشین آلات موجوده از کارخانه های آلمان مقصود خویش را به پایان رسانیده و امیدواریم که نواقص این موسسه از هر جهت بزودی تکمیل گشته تا این که در آتیه نزدیکی بتوانیم حوائج کامل هموطنان محترم خویش را با بهترین طرزی انجام دهیم.  به طور کلی تا کنون بهترین سنجش برای ترقیات و معارف هر مملکتی مشاهده و مقایسه اوراق و کتب مطبوعه، محسوب بوده است.  نظر به این که « مطبعه مجلس » نقطه نظر اساسی برای سرعت پیشرفت امور خود اتخاذ نموده و همواره یقین کامل داشته است که باید به طرز کار کردن به اصول غیرمعموله (یعنی گردانیدن  ماشین آلات با دست ) خاتمه داده – و طرز نوینی که با سرعت و فوریت امور توام باشد اتخاذ نمود.

          ماشین برق – (الکتریک) با بیان نظریه فوق « مطبعه مجلس » لزوم داشتن یک دستگاه «ماشین  برق را لازم دانسته که بدان وسیله تمام  ماشین های مختلف خود را گردانیده و هم اطاق های کار را روشن نماید – این دستگاه دارای یک ماشینی است که بوسیله نفط ]نفت[می سوزد.

          اینک بوسیله بیان مسائل در این مقدمه قصد داریم که خاطر محترم مطالعه کنندگان این « مجموعه » را از شعب و تقسیمات داخلی « مطبعه مجلس » مستحضر نمائیم.

          فرم بندی ، حروفچینی – به طوریکه در این مجموعه مشاهده می فرمایند قسمت فرم بندی و حروفچینی این موسسه بی نهایت وسیع است.  زیرا بواسطه داشتن انواع حروف فارسی، عربی، لاتینی، روسی هرگونه سفارشات مهمی را می توانیم انجام دهیم.

          تیپوگراف – ماشین حروف ریزی و حروف چینی، اولین دفعه ایست که این نوع ماشین به ایران وارد شده است واین موسسه موقعیت شایان اهمیتی را در فنون طبع  بوسیله این ماشین حائز گشته است.  زیرا علاوه بر زبان فارسی و عربی با این نوع ماشین میتوانیم هرگونه سفارشاتی را به زبان آلمانی – فرانسه – انگلیسی – روسی نیز طبع نمائیم.  مقدار زیادی اشیاء گوناگون و لوازم نامحدودی که برای امور مختلفه طبع لازم می گردد، دارا هستیم.

          ماشین طبع – کلیه ماشین های طبع « مطبعه مجلس » باستثناء یک فقره که از قدیم و مستعمل است (اگر چه قابل استفاده است) تماما نو می باشد.  شعبه ماشین آلات طبع ما متعدد و دو دستگاه از آن از هر حیث خودکار است.  (یکی از این دو ماشین، دومین ماشینی است که در آلمان به این اندازه بزرگ ساخته شده است) با این قسم ماشین های طبع می توانیم هر گونه اوراق به قطع بزرگ را با تعدد اقسام رنگ و با نهایت نفاست طبع نموده و با مطلوبترین طرزی انجام دهیم.

          صحافی – قسمت صحافی علاوه بر ماشین های کوچک دستی دارای دو ماشین کاغذبری است که (یکی از آن ها به طول 140 سانتی متر کاغذ را می برد) یک ماشین مخصوص تا کردن اوراق مطبوعه (این نخستین مرتبه ای است که این قسم ماشین به ایران وارد شده) یک ماشین نیز برای ته دوزی کتب و یک قسم ماشین برای ته دوزی دفاتر می باشد – لوازم و ماشین آلات این شعبه در حدود اختراعات کنونی می توان گفت به حد کمال است و هر نوع سفارشی را قادریم با نهایت نظافت مطابق اصول جدید انجام و تهیه نمائیم.

          خط کشی – برای خط کشیدن دفاتر تجارتی و کتابچه های تحریر و محصلین و هرگونه خط کشی یک دستگاه ماشین خط کشی تدارک شده است که صفحات را در آن واحد تا سه رنگ به خطوط افقی و عمودی خط کشی می نماید.

          اشتروتیبی – شعبه اشتروتیبی دارای ماشین اره، رنده و دو دستگاه ماشین تراش و قلم زدن و یک دستگاه ماشین صفحه ریزی می باشد – ماشین های مذکور بی نهایت به امورات فنی این موسسه کمک نموده و فواید و مزایائی که از وجود این نوع ماشین ها برای مطبعه حاصل است، بی شمار است.

          گالوانوپلاستیک – این شعبه دارای یک حمام نقره (که بوسیله آن حمام با قوه برق فلز را آب می دهد) نیکل و پولاد می باشد – ماشین های مزبور به کمک قوه برق هر گونه کلیشه را برای ماشین های چاپ مسی تهیه نموده و نتایجی را که می توان از این قسم ماشین ها به دست آورد، این است که دولت را از طبع تمبر و باندرول در ممالک خارجه بی نیاز می نماید. (گویا حاجت نباشد که در مقام توضیح و تشریح آن برآئیم که تا چه حد ممکن است بوسیله انجام این مقصود «مطبعه مجلس » دولت را از مشکلات کنونی رهائی دهد و بالنتیجه منافع و وعوائد مهمی را از این محل تحویل و عائد خزانه دولت نماید) ماشین های مذکور این قسمت جمعا شش دستگاه می باشد.

          ماشین چسب – برای تکمیل ضروریات طبع تمبر و باندرول مطبعه مجلس دارای یک دستگاه ماشینی است از آخرین طرز که چسب می زند و در عین حال هم خشک می کند.

          ماشین منگنه – برای دندانه کردن « پرفراز »، « تمبر» و « باندرول» ماشین مخصوص مدرجی تهیه گشته است که از روی مقیاس های متفاوت اوراق را دندانه می نماید.

          الکتروموتور – مجموعا این موسسه دارای 26 دستگاه الکتروموتور است که به 26 دستگاه ماشین آلات مختلفه اتصال داده شده و بوسیله آن به گردش می افتد –  در این موقع از ذکر ماشین های متعدد کوچک برای اطاله کلام صرفنظر می نمائیم.

          با این که در مطالب مذکوره اشاره به تمام شعب و قسمت های مختلف مطبعه نمودیم نمی خواهیم از بیان این مطالب نیز خودداری نمائیم که معهذا تمام لوازم و فنون مختلفه طبع به منتهای درجه تکمیل در «مطبعه مجلس » موجود است.  انتظار می رود در اندک زمانی دارای دستگاه «رپرودوکسیون» (عکس برداشتن برای درست نمودن هر نوع کلیشه) و هم چنین دستگاه ماشین افست (طرز جدید ماشین چاپ سنگی که به جای صفحات سنگ با قلع کار می شود) شده و از این حیث نیز موجبات تکمیل کلیه فنون مختلفه طبع را در این موسسه فراهم نمائیم، بوسیله دستگاه اخیر که با «رپرودوکسیون» توام شود اوراقی را که تا به حال با ماشین های چاپ سنگی جدا جدا انجام داده می شده است به طرز جدید و سهل تری تهیه و با دارا بودن یک چنین ماشین های مفید و ممتازی قادر خواهیم بود که تمام اشکال و صور صنایع داخلی و هم چنین اعمال یدی و نمونه کارهای صنعتگران عصر حاضر را با بهترین قسمی تصویر نموده و برای آیندگان ذخیره نمائیم و هر گونه کتب خطی تاریخی ازمنه گذشته و حالیه را عینا مطابق نسخه اصل استنساخ کنیم ، بدون این که مجبور گشته ابتدا در چاپ سربی موجبات طبع آن را تدارک نمائیم...»

          البته همانگونه که در « فهرست قوانین مربوط به بودجه مطبعه » مشاهده می کنیم، هرساله جهت تکمیل ابزار و وسایل مطبعه بودجه در نظر گرفته شده است.

 

 

 

 

فهرست قوانین مربوط به قراردادهای منعقده با متخصصان خارجی جهت مطبعه

 

          در مجموعه قوانین ادوار مجلس شورای ملی، در قسمت کنتراتهای مستخدمین خارجی، متن قانون های مربوط به استخدام متخصصان آلمانی جهت مدیریت مطبعه و همچنین به کار انداختن ماشین آلات خریداری شده،  وجود دارد که فهرستوار در اینجا به عناوین این قوانین اشاره می گردد:

 

          16 اسد ]مرداد[ 1303 شمسی: قانون استخدام مسیو اتو موزر تبعه آلمانی جهت مدیریت داخلی مطبعه مجلس.

 

          26 اسد ]مرداد[ 1303 شمسی: قانون استخدام مسیو ویلهلم وبر تبعه آلمانی جهت سوار کردن و بکار انداختن ماشینهای مطبعه مجلس

         

          ۲ اردیبهشت 1309 : استخدام مسیو اتو موزر تبعه آلمان جهت مدیریت فنی مطبعه مجلس

 

          ۲۲ دیماه 1310 شمسی: اجازه تمدید قرارداد استخدام آقای ویلهلم وبر تبعه دولت آلمان برای سرپرستی ماشین آلات چاپخانه مجلس

 

          28 اسفند 1313: قانون اجازه استخدام اتو بل تبعه آلمان جهت مدیریت مطبعه مجلس

 

          5 آذر 1315: قانون استخدام آقای اتو موزر تبعه آلمان برای مدیریت فنی چاپخانه مجلس

 

          25 اردیبهشت ماه 1317: قانون استخدام آقای ویلهلم وبر تبعه آلمان برای چاپخانه مجلس ] جهت سرپرستی ماشین آلات جدید مربوط به چاپ سربی و اشتروتیپی و غیره و نصب ماشین آلات جدید چاپخانه مجلس [

 

          20 شهریور ماه 1317: قانون اجازه استخدام آقای آدالبرت اشتراکانی تبعه آلمان برای چاپخانه مجلس ] کارپردازی مجلس شورای ملی مجاز است آقای آدالبرت اشتراکانی تبعه آلمان را از دهم امرداد 1317 به مدت دو سال شمسی برای راه انداختن ماشین چاپ فوتورتو گراور و تیزآب زنی و چاپ و ترکیب رنگ و کلیه کارهای مربوطه به فوتورتو گراور چاپخانه مجلس و سایر امور چاپ که مشارالیه معلومات و تخصص دارد و از سوی کارپردازی مجلس به مشارالیه مراجعه شود استخدام نماید[  

 

          10 تیر ماه 1318: قانون اجازه تجدید استخدام آقای اتو موزر تبعه آلمان مدیر فنی چاپخانه مجلس

 

          16 تیر ماه 1319: اجازه تمدید استخدام  آقای اتو موزر تبعه آلمان مدیر فنی چاپخانه مجلس

 

          16 تیر ماه 1319: اجازه تمدید استخدام آقای ویلهلم وبر تبعه آلمان سرپرست ماشین آلات چاپخانه مجلس

 

          22 دی ماه 1319: اجازه تمدید قرارداد استخدام آقای اتو موزر تبعه آلمان مدیر فنی چاپخانه مجلس.

          22 دی ماه 1319: اجازه تمدید قرارداد استخدام آقای ویلهلم وبر تبعه آلمان برای سرپرستی ماشین آلات چاپخانه مجلس.

 

          ۴ اسفند ماه 1319: قانون اجازه استخدام آقای هانریش سدلر تابع آلمان برای چاپخانه مجلس ]  جهت کارهای مربوط به قسمت فوتورتو گراور از حیث عکاسی و تیزاب دادن و چاپ و ترکیب رنگ ها و همچنین سایر امور چاپ که مشارالیه در آنها تخصص دارد[

 

          در متن این قوانین در چند ماده علاوه بردلیل به کارگیری مستخدمین خارجی،  به حقوق و مزایا، خرج سفر، محل سکونت و در صورت فوت نامبردگان در حین خدمت مبلغی که به خانواده او باید پرداخت گردد و یا مرخصی سالانه و مخارج ایاب و ذهاب اشاره شده است.

 

فهرست قوانین مربوط به بودجه مطبعه

 

          تدوین بودجه سالانه در ایران از آغاز سده حاضر و پس از آنکه مجلس قانونگذاری نیرو و توانایی بیشتری پیدا کرد هر سال منظم تر می شد.  بر اساس سنت برجای مانده از قانون های بودجه سالانه، جزئیات هر ریال دخل و خرج مشخص می گردید.

          در هر سال بودجه مجلس شورای ملی نیز به تصویب می رسید که در آن صورت جزء قانون بودجه مجلس شورای ملی شامل « مقرری نمایندگان، نیروی انسانی شاغل و مصارف مجلس» مشخص می گردیده است .  در این بودجه سالانه بودجه اداره « مطبعه مجلس » در دو ماده جداگانه حقوق کارکنان و مصارف مطبعه و در بندی دیگر، عایدات مطبعه  مشخص می گردیده است.  در جدول های تفصیلی (قانون بودجه سال  1307 به بعد ) دوایر اداره مطبعه همراه با تعداد کارکنان در هر شغل و حقوق ماهانه و سالانه در جدول آمده است.

          تعداد کارکنان مطبعه مجلس در این جدول های تفصیلی سالانه بین 84 تا 285 نفر در تغییر است.  به عنوان نمونه درصورت ضمیمه قانون بودجه یکساله 1306مجلس شورای ملی ، تعداد کارکنان مجلس (اعضاء و اجزای اداره تقنینیه 43 نفر ، اعضاء و اجزای اداره مباشرت مجلس 114 نفر)  157 نفر و تعداد کارکنان مطبعه مجلس 96 نفر است و همچنین در صورت ضمیمه قانون بودجه سال 1307 مجلس شورای ملی ، تعداد کارکنان مجلس 153 نفر و تعداد کارکنان مطبعه مجلس 107 نفر است، که این خود نشان دهنده اهمیت مطبعه بوده است.

 

             دو جدول زیر که از بخش تصویبات مالی « مجموعه قوانین ادوار مجلس شورای ملی» استخراج گردیده است ، وضعیت دخل و خرج مطبعه را نشان می دهد.  این جدول ها شامل اطلاعات استخراج شده موجود از سال 1300 (اولین سال تصویب بودجه مجلس شورای ملی) الی 1336 (سال تفکیک وظایف مطبعه مجلس و تاسیس چاپخانه دولتی) قانون بودجه و قانون تفریغ بودجه مجلس شورای ملی را شامل می گردد.

 

جدول شماره ۱:  تعداد کارکنان، حقوق کارکنان و مخارج مطبعه براساس قانون بودجه سالانه مجلس شورای ملی

 

 

 

         

 

 

 

 

جدول شماره 2: حقوق کارکنان،مصارف و اثاثیه مطبعه وعایدات مطبعه براساس قانون تفریغ بودجه[3]

 سالانه مجلس شورای ملی

 

 

سال

حقوق کارکنان

مصارف و اثاثیه مطبعه

عایدات

1301

63830 قران

5594 قران و 80 دینار

123670 قران و 10 دینار

1302

89915 قران و 95 دینار

451219 قران و 875 دینار

240583 قران و 5 دینار

1303

172829 قران و 85 دینار

246888 قران و 95

دینار

 

430051 قران و 10 دینار

1304

22426 تومان و ۹ قران و 40 دینار

12930 تومان و 6 قران و 5 دینار

54196 تومان و ۶ قران و 55 دینار

1305

25630 تومان و 4 قران و 75 دینار

25262 تومان

52515 تومان و 7 قران 40 دینار

1306

284001 قران و 60 دینار

330149 قران و 75 دینار

418761 قران و 80 دینار

1307

326868 قران و 20 دینار

176862 قران و 40 دینار

500790 قران و 80 دینار

1308

348950 قران

18295 قران و 60 دینار

530375 قران و 10 دینار

1309

364850 قران و 75 دینار

273069 قران و 95 دینار

586429 ریال و 25 دینار

1310

347192 ریال و 80 دینار

129933 ریال و 5 دینار

712238 ریال و 35 دینار

1311

401258 ریال و 30 دینار

135308 ریال و 75 دینار

810005 ریال و 90 دینار

1312

395789 ریال و 20 دینار

136704 ریال و 25 دینار

810764 ریال و 15 دینار

1313

391730 ریال و 35 دینار

138578 ریال و 85 دینار

1267326 ریال و 15 دینار

1314

536524 ریال و 10 دینار

206494 ریال و 70 دینار

1829617 ریال و 85 دینار

1315

559131 ریال و 50 دینار

207645 ریال و 45 دینار

2033089 ریال و 50 دینار

1316

693453 ریال و 70 دینار

1222909 ریال و 20 دینار

2735433 ریال و 50 دینار

1317

910831 ریال و 30 دینار

1224744 ریال و 30 دینار

2895281 ریال و 35 دینار

1318

1214193 ریال و 10 دینار

840756 ریال و 50 دینار

3270153 ریال و 5 دینار

1319

1417031 ریال  5 دینار

997193 ریال و 75 دینار

3540513 ریال و 40 دینار

1320

1764101 ریال و 65 دینار

1118565 ریال و 95 دینار

4312357 ریال و 10 دینار

1321

2262817 ریال و 85 دینار

1377024 ریال و 20 دینار

 

1322

3217668 ریال و 40 دینار

 1719187 ریال و 35 دینار

10649613 ریال و ۵ دینار

1323

4932416 ریال و 45 دینار

2527363 ریال و 75 دینار

12876423 ریال و 65 دینار

1324

5709661 ریال و 15 دینار

1690613 ریال و 75 دینار

10012348 ریال و 5 دینار

1325

5932508 ریال و 50 دینار

1781374 ریال و 10 دینار

8744367 ریال و 25 دینار

1326

6597995 ریال

3153647 ریال و 70 دینار

11818753 ریال و 85 دینار

1327

6332022 ریال و 95 دینار

3244186 ریال و 15 دینار

10036167 ریال و 60 دینار

1328

6730616 ریال و 30 دینار

2965500 ریال و 30 دینار

12562848 ریال و 80 دینار

1329

7280886 ریال و 25 دینار

2782957 ریال و ۵۵ دینار

11900294 ریال و ۳۵ دینار

1330

7500370 ریال و ۸۰ دینار

2592577 ریال و 85 دینار

10546256 ریال و ۲۵ دینار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

         

 

          علاوه بر بودجه تعیین شده که در دو جدول بالا مشاهده می گردد،  قوانین دیگری برای بودجه مطبعه به طور اخص در بخش تصویبات مالی وجود دارد،  از جمله:

          -- قانون 23000 تومان اضافه اعتبار مطبعه مجلس شورای ملی، مصوب 24 جوزا ]خرداد[ 1302، جهت تهیه نواقص اثاثیه و ماشین آلات مطبعه

          -- قانون راجع به 10000 تومان سرمایه انتفاعی مطبعه مجلس، مصوب 4 آبان ماه 1309.

          -- قانون 500000 ریال اعتبار برای ساختمان جدید چاپخانه مجلس، مصوب 10 تیرماه 1318.

 

          از نکات جالب توجه بودجه مطبعه این است که  در ماده ۴ قانون بودجه  1305 ( مصوب 29 دی ماه 1304) مجلس شورای ملی، مجلس به اداره مباشرت اجازه داد که عوائد (درآمد) مطبعه مجلس و باغ بهارستان را برای وارد کردن ماشین کاغذ سازی اختصاص دهد. 

          همچنین در ماده چهارم قانون بودجه 1311 مجلس شورای ملی (مصوب 23 فروردین 1311) چنین آمده است:

          « کلیه عوائد مطبعه مجلس و باغ بهارستان و صورت مشروح مذاکرات مجلس در مدت پنج سال از اول سال 1310 تا سال 1314 پس از وضع مخارج آنها مطابق بودجه های تصویبی که از وزارت مالیه دریافت و مسترد می شود، توسط مباشرت مجلس به مصرف تکمیل و رفع نواقص مطبعه مجلس خواهد رسید.» و این ماده قانونی ، در قانون بودجه سالانه مجلس شورای ملی در چندین سال تکرار شده است.

 

          در ماده سوم قانون بودجه 1315 مجلس شورای ملی (مصوب 26 اسفند ماه 1314) آمده است:

                   « مجلس شورای ملی به مباشرت مجلس اجازه می دهد که مبلغ یک میلیون و چهارصد هزار ریال از وزارت مالیه قرض کرده و به مصرف خرید ماشین آلات جدید مطبعه برساند و قرض مزبور را از محل عوائد سال های 1315 و 1316 مطبعه مجلس دو ساله بپردازد.»

 

 

قانون تفریغ محاسبه فاضل درآمد شش ساله چاپخانه مجلس ( مصوب ۳۱ تیر ماه 1318) دارای دو ماده و دو جدول به شرح زیر می باشد.

         

 

          ماده اول – فاضل درآمد شش ساله چاپخانه مجلس از سال 1310 تا سال 1314 بر طبق ماده 4 قانون بودجه سال 1311 مجلس مصوب  23 فروردین 1311 و سال 1315 بر طبق ماده ۳ قانون بودجه سال 1315 مجلس مصوب 26 اسفند 1314 که برای خرید ماشین آلات جدید و تکمیل اثاثیه و ساختمان چاپخانه مجلس اختصاص یافته بود جمعا به مبلغ سه میلیون و یکصد و بیست و هشت هزار و هشتصد و پانزده ریال و هفتاد و پنج دینار بر طبق ریز قسمت اول صورت پیوست تصویب می شود.

          ماده دوم – مبلغ سه میلیون و یکصد و بیست و هفت هزار و هشتصد و سی و هفت ریال و پنجاه دینار از بابت خرید اثاثیه و ماشین آلات جدید و هزینه ساختمان چاپخانه مجلس از محل اعتبار ماده اول نامبرده بالا بر طبق ریز قسمت دوم صورت پیوست تصویب می شود.

          صورت پیوست قانون تفریغ محاسبه فاضل درآمد چاپخانه مجلس:

 

 

قسمت اول – صورت ریز درآمد شش ساله چاپخانه مجلس برای خرید ماشین آلات و تکمیل اثاثیه و ساختمان چاپخانه مجلس

 

 

 

 

         

گزارش

مبلغ جزء

مبلغ کل

 

دینار

ریال

دینار

ریال

بر طبق قانون تفریغ بودجه سال 1310 مجلس مصوب 20 دی 1311 فاضل درآمد چاپخانه مجلس

45

347105

 

 

بر طبق قانون تفریغ بودجه سال 1311 مجلس مصوب 27 اسفند 1312 فاضل درآمد چاپخانه مجلس

95

287629

 

 

بر طبق قانون تفریغ بودجه سال 1312 مجلس مصوب 21 اسفند 1313 فاضل درآمد چاپخانه مجلس

30

273203

 

 

بر طبق قانون تفریغ بودجه سال 1313 مجلس مصوب 26 بهمن 1314 فاضل درآمد چاپخانه مجلس

90

734632

 

 

بر طبق قانون تفریغ بودجه سال 1314 مجلس مصوب دوم اسفند 1315 فاضل درآمد چاپخانه مجلس

15

1086244

 

 

برطبق قانون تفریغ بودجه سال 1315 مجلس مصوب ۱۵ اسفند 1316 فاضل درآمد چاپخانه مجلس

 

400000

75

3128815

               

 

 

قسمت دوم – صورت خرید اثاثیه و ماشین آلات جدید و هزینه ساختمان چاپخانه مجلس از محل فاضل درآمد شش ساله چاپخانه مجلس

 

          درماده دوم  قانون بودجه 1326 مجلس شورای ملی (مصوب 13 بهمن 1326) آمده است که دولت مکلف است چاپ کلیه اوراق بهادار و تمبرها و اسناد  دولتی را به چاپخانه مجلس مراجعه نماید .            بر اساس  قانون بودجه سال 1336 که مشاهده می گردد ، با تاسیس چاپخانه دولتی، فقط یک چاپخانه کوچک جهت مجلس باقی می ماند.

 

۸ دی یماه 1336: قانون بودجه سال 1336 چاپخانه مجلس شورای ملی

         

          تبصره ۲ ماده اول – به کارپردازی مجلس شورای ملی اجازه داده می شود موسسه چاپخانه مجلس را از آغاز سال 1337 به شرح زیر بضمیمه بودجه آن به وزارت دارائی منتقل نماید.

۱- کلیه ماشین آلات و ادوات و لوازم فنی موجوده را به طور رایگان واگذار نماید.

۲- لوازم موجوده در انبار چاپخانه اعم از کاغذ و مرکب و دواجات و ژلاتین و صنغ و غیره را به وزارت دارائی واگذار نماید.  وزارت دارائی مکلف است کلیه بدهی چاپخانه را در حساب جاری و غیره که به حسابداری مجلس شورای ملی مدیون است به کارپردازی مجلس بپردازد.

3-    وضع استخدامی کارمندان و خذمتگذاران و کارگرانی که فعلا جزو کادر چاپخانه هستند در مورد کارمندان کماکان طبق مقررات و قوانین  استخدامی و بازنشستگی مجلس شورای ملی و درباره خدمتگذاران جزء طبق آئین نامه اساسی خدمتگذاران جزء مجلس شورای ملی و در مورد کارگران به موجب آئین نامه کارگران چاپخانه مجلس تثبیت و به موقع اجرا گذارده شود.

         وزارت دارائی مکلف است کلیه سوابق خدمت و حقوق و مزایائی را که کارمندان و خدمتگذاران و کارگران چاپخانه مجلس شورای ملی دریافت می دارند، منظور نماید.

          و همچنین سوابق خدمت پیمانی و حکمی آقای ناصرقلی فرهادپور رئیس فعلی چاپخانه مجلس شورای ملی در ادارات دولتی به رسمی تبدیل و برطبق مقررات قانون استخدام کشوری پایه اداری از تاریخ تصویب این قانون برای نامبرده تشخیص می گردد.

         ماده دوم – به کارپردازی مجلس شورای ملی اجازه داده می شود تا پنج میلیون ریال از محل صرفه جوئی بودجه مجلس شورای ملی برای خرید ماشین آلات و لوازم یک چاپخانه کوچک برای طبع مذاکرات و مطبوعات مجلس خریداری و در محل متناسبی در مجلس نصب نماید و از کارکنان فعلی چاپخانه مجلس شورای ملی نیز به قدر ضرورت چاپخانه مزبور انتقال دهد.

         ماده سوم – وزارت دارائی مکلف است بودجه چاپخانه را برای سال 1337 اعم از درآمد و هزینه در بودجه کل کشور منظور دارد.

 

         تاسیس چاپخانه دولتی و وظایف و نحوهء اداره آن در قانون بودجه سال 1337 کل کشور (مصوب 29 اسفند ماه 1336) به این شرح آمده است:

 

         تبصره ۱۵ ماده واحده – چون چاپخانه مجلس شورای ملی از اول سال 1337 به وزارت دارائی واگذارشده است و منبعد به نام چاپخانه دولتی نامیده می شود حق انحصار چاپ اوراق بهادار دولت که بر طبق انون بودجه سال 1326 مجلس شورای ملی با مجلس شورای ملی بوده است از تاریخ تصویب این قانون منحصرا با چاپخانه دولتی خواهد بود.  ضمنا وزارت دارائی مجاز است برای اداره چاپخانه مزبور به طور  بازرگانی و بهره برداری از درآمد چاپخانه آئین نامه مخصوص با رعایت جزء ۳ تبصره ۲ ماده اول بودجه سال 1336 چاپخانه مجلس تدوین و با تصویب هیئت وزیران به موقع اجرا بگذارد همچنین وزارت دارائی اجازه دارد برای ساختمان بناء جدید چاپخانه و نقل و انتقال و تکمیل و نصب ماشین آلات چاپخانه تا حدود یکصد و ببیست میلیون ریال به عنوان وام از بانک ملی ایران دریافت و مبلغ وام دریافتی به انضمام بهره آن در ظرف مدت ده سال از محل درآمد چاپخانه تقسیط و پرداخت نماید.

 

در قانون بودجه سال های 1337 و 1338 مجلس شورای ملی (مصوب 23 اسفند ماه 1337) ، جهت ایجاد یک چاپخانه اختصاصی برای مجلس چنین آمده است:

 

         ماده سوم – به کارپردازی مجلس شورای ملی اجازه داده می شود صرفه جوئی های کل بودجه سال 1337 مجلس شورای ملی را دریافت و برای خرید چاپخانه اختصاصی و انتقال و استخدام کارمند – خدمتگزار و کارگر ( به تعدادی که هیئت رئیسه مجلس تصویب خواهد نمود) و همچنین پرداخت اضافات و ترفیعات کارمندان و خدمتگزاران اداری مجلس در سال 1338 اختصاص دهد.

 



[1] . بیات و کوهستانی نژاد.  اسناد مطبوعات (1330-1286هـ.ش.).  ج. ۲. ص. 516.

[2] . حسین میرزای گلپایگانی.  تاریخ چاپ و چاپخانه در ایران.  ص. 105-106.

 [3] . پس از مراجعه به فرهنگ های حقوقی تعریفی برای تفریغ بودجه یافت نشد.  ولی با توجه به آنچه در قوانین و فرهنگ لغات آمده است می توان این تعاریف را در مورد تفریغ بودجه عنوان نمود.  تفریغ بودجه نتیجه نهائی نظارت بعد از خرج است.  یک نوع حسابرسی کلی عملیات مالی دولت است، نشانگر درجه تطبیق یا عدم تطبیق انجام شده توسط دولت بر مبنای محاسبات پیش بینی شده است، نظارت قوه مقننه نسبت به دخل و خرج کشور است و در نهایت بررسی سرنوشت هر ریال درآمد کشور در مجرایی است که برای خرج آن پیش بینی شده است.

 

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ۳:٥٧ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٢/٢٩
    پيام هاي ديگران ()

فهرست نشریات فرنگی موجود در کتابخانه شماره ۲ مجلس شورای اسلامی

 

 

 

Abstracta Iranica.  V.1 (178) – V. 27 (2004)

 

 

Acta Orientalia.  V. 1 (1922)-V. 68 (2007)

 

Acta Orientalia (Academiae Scientiarum Hungaricae).  V. 1 (1950) – V. 61 (2008)

 

Ankara Univ.  Ilahiyat Fakultesi.  V.1 (1956)- V. 3 (1981)

 

Annales de l’Institut d’etudes orientales.  V. 1 (1934/35 – V. 20 (1962)

 

Arabica.  V. 1 (1954)- V. 55 (2008)

 

Archaeologische Mitteilungen aus Iran.  1929-1938, New Folge: 1968-1977

 

Archiv fur Orientforschung.  V. 2 (1924-25) – V. 51 (2005/2006)

 

Archiv Orientalni.  V. 1 (1929) – V. 75 (2007)

 

Ars Islamica.  V. 1 (1934) – V. 16 (1951)

 

Ars Orientalis.  V. 1 (1954)- V. 34 (2004)

 

Artibus asiae.  V. 1 (1925)- V. 68 (2008)

 

Arts asiatiques.  V. 1 (1954)- V. 62 (2007)

 

Asia Institute of Pahlavi University, Bulletin.  V. 1 (1969) – V. 3 (1973)

 

Asia Major.  V. 1 (1949) – V. 19 (1975)

 

Bibliotheca Orientalis.  V. 1 (1943-44) – V. 65 (2008)

 

Bulletin d’etudes Orientales.  V. 1 (1931) – V. 55 (2003)

 

Bulletin of the American Institute for Iranian art and archaeology.  V. 1 (1931) – V. 7 (1946)

 

Bulletin of the School of Oriental and African Studies.  V. 1 (1917) – V. 71 (2008)

 

Cahiers Delegation archeologique en Iran.  V. 1 (1971) – V. 14 (1984)

 

Central Asiatic Journal.  V. 1 (1955)- V. 52 (2008)

 

Dil ve Tarih-Cografya Fakultesi dergisi Ankara Univ.  V. 1 (1942)- V. 36 (1993)

 

East and West.  V. 1 (1950) – V. 57 (2007)

 

Folia Orientalia.  V. 1 (1959) – V. 21 (1980)

 

The Geographical Journal.  V. 1 (1893) – V. 174 (2008)

 

Ilahiyat Fakultesi Dergisi.  V. 10 (1962) – V. 23 (1978)

 

Indo-Iranian Journal.  V. 1 (1957) – V. 50 (2007)

 

International Journal of Middle East Studies.  V. 1 (1970) – v. 40 (2008)

 

International Journal of Shi’i Studies.

 

Iran: Journal of the British Institute of Persian Studies.  V. 1 (1963) – V. 44 (2006)

 

Iranian Studies.  v. 1 (1968) – V. 41 (2008)

 

Iranica antique.  V. 1 – V. 43 (2008)

 

Iranistische Mitteilungen.  V. 1 (1968) – V. 25 (1995)

 

Der Islam.  V. 1 (1910) – V. 83 (2006)

 

Islam and science.  V. 1 (2003) – V. 4 (2006)

 

Islamic culture.  V. 1 (1927) – V. 79 (2005)

 

Islamic law and society.  V. 15 (2008)

 

Israel Oriental studies.  V. 1 (1971) – V. 7 (1977)

 

Journal asiatique.  V. 1 (1822) – V. 295 (2007)

 

Journal for the study of Judaism.  V. 1 (1970) – V. 39 (2008)

 

Journal of Baha’i studies. 

 

Journal of Islamic studies.  V. 1-2(1990/1991) – V. 17 (2006)

 

Journal of Mithraic studies.  V. 1 (1976) – V. 3 (1980)

 

Journal of the American Oriental Society.  V. 1 (1843) – V. 127 (2007)

 

Journal of the Asiatic Society of Bombay.  Old series: V. 1 (1841) – V. 26 ( 1923)

                                                                             

New series: V. 26 (1950) – V. 46 (1971)

 

Journal of the K.R. Cama Oriental Institute

 

Journal of the Royal Central Asian Society.  V. 1 (1914)- V. 55 (1968)

 

Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland. 

 

Kunst des Orients.  V. 1 (1950)- V. 12 (1980)

 

Manuscripta Orientalia.  V. 1 (1995)- V. 14 (2008)

Manuscripts of the Middle East.  V. 1 (1986)-V. 6 (1992)

 

Middle East Studies Association Bulletin. 

 

Middle Eastern Studies.  V. 1 (1964/65)- V. 44 (2008)

 

Le Museon.  V. 1 (1882)-V. 121 ( 2008)

 

Nouvelle Revue des etudes Iraniennes.

 

Numen.  V. 1 (1957)- V. 55 (2008)

 

Oriens.  V. 1 (1948)-

 

Orient; Report of the Society of Near Eastern Studies in Japan. 

 

Orientalia Suecana.  V. 1 (1952)- V. 56 (2007)

 

Orientalistische Literaturzeitung.  V. 1 (1898)- V. 103 (2008)

 

Persica.  V. 1 (1963-64)- V. 21 (2006-7)

 

Qajar Studies.  V. 1 (2002)- V. 6 (2006)

 

Revue des etudes islamiques.  V. 1 (1927)- V. 61-62 (1993-1994)

 

Rivista degli studi orientali.  V. 1 (1907)- V. 76 (2004)

 

Sanat Tarihi Yilligi.  V. 1 (1964)-V. 13 (1988)

 

Sarkiyat Mecmuasi… V. 1 (1956)-V. 7 (1972)

 

Spektrum Iran.  V. 1 (1988)- V. 8 (1995)

 

Studia Iranica.  V. 1 (1972)- V. 37 (2008)

 

Studia Islamica.  V. 1 (1953)- V. 100-101 (2005)

 

Studia Orientalia.  V. 1 (1925)- V. 47 (1977)

 

Transactions of the philological Society.  1854-1977

 

Turcica.  V. 1 (1969) – V. 38 (2006)

 

Turkiyat Mecmuasi. 

 

Die Welt des Islam.  V. 1 (1952)- V. 48 (2008)

 

Die Welt des Orients.  V. 1 (1949)-

 

Wiener Zeitschrift fur die Kunde Morgenlandes.  V. 1 (1887)- V. 98 (2008)

 

Zeitschrift der Deutschen Morgenlandischen Gesellschaft.  V. 1 (1847)- V. 158 (2008)

 

 

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ۸:٤۸ ‎ق.ظ ; ۱۳۸۸/۱/۱٥
    پيام هاي ديگران ()

نشانی از وجود چاپخانه سربی در شهر همدان

 

 از: هما افراسیابی

 

            پیش از رواج چاپ سنگی ، دوره کوتاهی چاپ سربی در کشور رایج بود، اما به دلایل مختلف فرهنگی، اقبال عمومی نیافت.  از اینرو چاپخانه های سربی خیلی زود تعطیل شدند.

 

از نخستین چاپخانه های سربی در منابع مربوط به تاریخ چاپ در ایران،  از شهرهای تبریز و تهران و سپس اصفهان به عنوان سومین شهر یاد شده است.

 

رساله  صومیه از تصنیفات آخوند ملا محمد حسین، از کتابهای چا‍ پ سربی دوره اول  (1233-1269ق.) محسوب می شود . محل چا‍پ این رساله شهر همدان است.  در انجامه رساله چنین آمده است:

 

            « مخفی نماند که با عث مطبوع نمودن این رساله صومیه جناب مقدس القاب میرزا عباس

            برادر عالی جناب فضائل مئابی شدند و به اهتمام ایشان در بلدهء طیبهء همدان مطبوع شد

            و بسعی و دست رنج اقل خلق الله ملا عبدالرزاق اصفهانی بتاریخ سه شنبه دهم شهر رمضان

            المبارک 1249»

 

همچنین در دو صفحه آغاز این رساله قبل از شروع متن درباره وجود این چاپخانه و دست اندرکاران تاسیس چنین آمده است:

 

            « در عهد سلطنت ... فتحعلی شاه ... و شاهزاده اعظم نیرالدوله --- بلده طیبه همدان بیت الشرف دولت و               حکم رانی آن مهر سپهر سلطنتست از نیروی ... سطوتش ... اکثر صنایع بدیعه  آثار غریبه بلاد بعیده و

            قریبه از یمن طالع پادشاه عالم گیر در مملکت ایران شایع بود مگر صنعه طبع و تمثیل که در عقده

            تعویق مانده بود.  بحمدالله که آنهم بحکم محکم سلطانی و سعی و التفات ... منوچهر خان[1] ... بسعی و

            دست رنج ... ملا عبدالرزاق اصفهانی [2] کتبی که اکثر مردم از آن منتفع گردند و طریقه حلال و حرام را

            اخذ تمایند از آن جمله این رساله صومیه که از تصنیفات ... آخند ]آخوند[ ملا محمد حسین ... می باشد...

            شعبان المعظم 1249ق.

 

مشخصات نشر این کتاب درمنابع مختلف از قبیل کتابشناسیها و زندگینامه ها :

 

--  در « الذریعه فی التصانیف الشیعه » شیخ آقا بزرگ طهرانی.  ج. ۱۱،  ص. 206-207 اطلاعات کتابشناسی این اثر چنین درج شده است:

 

« الرساله الصومیه: الفارسیه.  طبعت بالمعتمدی فی همدان (1249) و فرغ المولف منها (1246) و عبر عن نفسه فی آخرها ؛ بخادم دین الله البرهان و اصغر عباد صاحب العصر و الزمان و مباشر الطبع المیرزا عباس اخ صاحب الرساله و یتلوه الحج »

 

در فهرست بزرگ آثار شیعه شیخ آقا بزرگ طهرانی  ، برای چاپ این کتاب، چاپ معتمدی ذکر گردیده است، که گویا کتابهائی که به سر‍پرستی منوچهرخان معتمد الدوله منتشر گردیده به کتاب های چاپ معتمدی شهرت دارند.

 

--  در « فهرست کتابهای چاپی فارسی » خانبابا مشار ج. ۳، س . 3423 در حرف « ص» اشاره به چاپ سنگی این کتاب در اصفهان دارد.

« صومیه، ملا محمد حسین بن عبدالله شهرابی ارجستانی قمشه ای ( گریان)، خط نسخ، اصفهان، سنگی »

 

-- در « فهرست مولفین کتب چاپی فارسی و عربی از آغاز چاپ تا کنون » اثر خانبابا مشار ، ج. ۲، س.   779 درباره مولف این اثر چنین آمده است:

ملا محمد حسین بن عبدالله شهرابی ارجستانی قمشه گریان

از فضلاء اواخر قرن سیزدهم هجری بوده است  (فهرست رضویه ج. ۵ ص. 288، الذریعه، ج. ۲ و ۴ و ۷ ص. 440 و ص 30 و ص 92)

در ذیل این مدخل به چاپهای مختلف  سه اثر او اشاره شده است ،  در مورد این رساله به ذکر چاپ سنگی اصفهان بسنده گردیده است.

 

 

           

 

 



[1] منوچهر خان معتمد الدوله از رجال دوره قاجار  (عهد فتحعلی شاه و محمد شاه) به حق نامی بزرگ در تاریخ چاپ ایران است.  او چاپخانه های متعدد سربی و بعدها سنگی را از تاریخ 1240 تا 1262 ق. تاسیس کرده است.  منوچهر خان که ملقب  به آن کلبو (در زبان گرجی به معنی صندوق لغات و لسان ) بوده در یک خانواده مسیحی در تفلیس به دنیا آمد.  زمانی که کودکی بیش نبود در عهد فتحعلی شاه به عنوان غلام خریداری و بعد از مسلمان شدن مانند سایر خواجه ها مقطوع النسل شد.  در جوانی به مقام خواجه باشی حرامسرای و از محارم درجه اول دربار شاه و بعد از فوت عبدالوهاب نشاط اصفهانی در سال 1244ق. به او لقب معتمدالدوله دادند (در دوره قاجار نه نفر معتمدالدوله بودند که یکی از آن ها منوچهر خان بود)  در منابع درگذشت منوچهر خان معتمد الدوله را سال 1263 ق. نوشته اند. (تاریخ چاپ در ایران، ص. 25)

 

[2] . محمد خلیل عبدالرزاق اصفهانی یکی از استادان و گردانندگان چاپ که نقش عمده ای در طبع کتب داشته است و با احترام خاصی در انتهای کتاب های چاپ سربی دوره اول (1233-1269ق.) از او یاد شده است.

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ۳:۱٩ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/۱۱/۱٦
    پيام هاي ديگران ()

هزاره ابن سینا (نقد کتاب)

 

از: سید محمدحسین مرعشی

 هزاره بوعلی در اسپانیا

 



Milenario de Avicena / A. Badawi ... [et al.]. Madrid: Instituto Hispano-Arabe ‎de Cultura, 1981. 99 p.; 24 cm.‎
ISBN: 847472028‎


این کتاب، مجموعه‌ مقالات سمینار پژوهش‌های فلسفی و اندیشه ‏اسلامی است که در ماه مارس 1980 در مادرید برگزار شد. و ‏دومین اثر از سلسله انتشارات مؤسسه فرهنگی اسپانیایی ـ ‏عربی است که در سال 1981 در مادرید در 99 صفحه به چاپ ‏رسیده است.‏
از پنج مقالة کتاب، چهار مقاله به زبان اسپانیولی و ‏یکی به زبان فرانسه است. ‏
مقاله نخست از پرفسور عبدالرحمن بداوی است، به زبان ‏فرانسه: ابن سینا در اسپانیای اسلامی: نفوذ و مشاجرات ‏قلمی۱ در 17 صفحه.‏
مقاله دوم از میگوئل کروس ارناندس2 به نام «نظریه ‏موسیقایی ابن سینا در کتاب شفا3» مقاله 10 صفحه و شامل ‏چهار مبحث کلی است:‏
الف: ابن سینا و نظریه موسیقایی عرب4‏
ب: نظریه موسیقایی ابونصر فارابی5‏
ج: بنیادهای نظری عمومی در رساله موسیقی ابن سینا6‏
د: موضوع و ساختار صوری دانش موسیقی7‏
مقاله سوم از خوسه آنتونیو خونسدا8 دربارة «دانش ‏هواشناسی» ارسطویی و «کانی‌شناسی» ابن سینایی9، در 27 ‏صفحه؛
‏1ـ درباره موضوع
‏2ـ موضوع از منظر «ارسطوی لاتینی»‏
‏3ـ موضوع و «مجموعه آثار ارسطو به زبان عربی»‏
مقاله چهارم از سالوادور گومس نوگالس10 به نام ‏عرفان ایرانی در آثار ابن سینا و تأثیر آن در عرفان ‏اسپانیایی11.‏
مقاله پنجم از رافائل مونیوس12 با عنوان وجود خدا ‏در آثار ابن سینا13 که شامل دو فصل است:‏
‏1ـ پیشگفتار
‏2ـ بررسی متن که چهار بخش می‌شود:‏
الف) تمایز میان ماهیت و وجود14‏
ب) برهان ابن سینا در زمینه تمایز میان ماهیت و وجود15‏
ج) برهان ابن سینا و سن توماس اکونیاس16‏
د) برهان ابن سینا و سان آنسلمو17‏
هـ) مقاله‌ای درباب مناظره18 که از دوقسمت تشکیل شده ‏است:‏
‏‌1ـ برهان ابن سینا به هیچ روی بسط‌پذیر نیست19.‏
‏2ـ آیا این برهان هستی شناختی است؟20‏

این کتاب، همان طور که عبدالرحمن بداوی در آغاز متن خود ‏گفته است، درباره جنبه‌های مختلف اندیشه‌های ابن سینا در ‏اسپانیا و واکنش فرهنگ اسپانیایی در برابر آن است. ‏بخش‌های دوم و چهارم بیشتر به معرفی گوشه‌هایی از دانش ابن ‏سینا در زمینه موسیقی و عرفان است و در بخش‌های سوم و ‏پنجم نویسندگان کوشیده‌اند به نقد دانش فلسفی و تأثیر ‏ارسطو بر او بپردازند.‏

________________________________________

‎1.‎ AVICENNE EN ESPAGNE MUSUMANE: PÉNÉTATION ET POLÉMIQUE
‎2.‎ Miguel Cruz Hernández
‎3.‎ LA TEORIA MUSICAL DE IBN SĪNĀ EN EL KITĀB AL-ŠIFĀ’‎
‎4.‎ Ibn Siná y la teoría de música arabe
‎5.‎ La teoría musical de Abū Nasr al-Fárábī
‎6.‎ Fundamentos teoréticos generales del tratado aviceniano
‎7.‎ Objeto y estructura formal de la ciencia musical
‎8.‎ José Antonio G.Junceda‎
‎9.‎ LOS ‎‏»‏METEOROLOGICA‏«‏‎ DE ARISTÓTELES Y EL ‎‏»‏DE MINERALIBUS‏ « ‏DE ‎AVICENA
‎10.‎ Salvador Gómez Nogales
‎11.‎ EL MISTICISMO PERS EN AVICENA Y SU INFLUENCIA EN EL MISTICISMO ‎ESPANOL
‎12.‎ Rafael Munoz
‎13.‎ LA EXISTENCIA DE DIOS EN AVICENA
‎14.‎ ‎ La distinción entre la esencia la existencia
‎15.‎ ‎ El argumento de Avicena
‎16.‎ El argumento y Santo Tamás de Aquino
‎17.‎ ‎ El argumento y San Anselmo‎
‎18.‎ ‎ Una aportación al debate
‎19.‎ El argumento de Avicená esta totalmente desarrollado‎
‎20.‎ Es un argumento ontológico

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 
  هزاره ابن سینا در همدان‏

Avicenna commemoration volume. Xxxv/ Calcutta: Iran Society, c1956. 324 p., [6] leaves ‎of plates: ill. (some col.); 25 cm.‎

یادنامه ابن سینا، مجموعه مقالاتی است که در مراسم ‏یادبود هزارمین سال تولد ابن سینا، در اردیبهشت 1333 ‏‏(آوریل 1954) در همدان، عرضه شده است.‏
مقاله‌های این کتاب به زبان انگلیسی، فارسی، عربی، ‏آلمانی، فرانسه در 324 صفحه همراه با 35 صفحه مقدمه است ‏که در سال 1956 در انتشارات انجمن ایران، در کلکته هند ‏به چاپ رسیده است.‏
این مجموعه مقاله، به چهار بخش تقسیم می شود.‏
بخش اول: پژوهش‌های سرگذشت نامه‌ای و مرتبط؛‌‏
بخش دوم: پژوهش‌های فلسفی؛‌‏
بخش سوم: مطالعات پزشکی و روانپزشکی؛
بخش چهارم: کلیاتی درباره ابن سیناست.‏
پدیدآورندگان بخش اول این مجموعه مقاله، اغلب ‏ایرانی‌اند. سعید نفیسی،‌ پرویز ناتل خانلری، علی اکبر ‏سلیمی، محمدتقی مصطفوی و سیدحسن بارانی (هند) و ریچارد ‏فرای (امریکا). اما بخش دوم که به پژوهش‌های فلسفی مربوط ‏می‌شود، تقریباً همه غربی‌اند: خانم گوشوان (فرانسه)، رمیکر ‏‏(بلژیک)، کروتس هرناندز (اسپانیا)، ویلهلم کاچ (آلمان)، ‏بیمالا چودن (هند)‏
پژوهش‌‌های پزشکی و روانپزشکی نیمه غربی و نیمی ‏شرقی‌اند: هلموت یاتیه و گرنوت راث از آلمان و شفاء‌الملک ‏حکیم عبداللطیف و محمد عبدالمحمدخان از هند بخش کلیات نیز ‏مربوط به نقش تمبرهای تاریخی ایران در زمینه سکه‌های ‏هخامنشی،‌ ساسانی، سلجوقی و سکه‌های سده‌های نهم و دهم و ‏تمبرهایی از ابن سینا، از همدان و آرامگاه قدیمی و جدید ‏ابن سیناست که پژوهشگری هندی به نام اسحاق انجام داده ‏است.‏
پژوهش‌های سرگذشت نامه‌ای و مرتبط
ابن سینا و بیرونی۱ از سیدحسن بارانی2‏
نیمه نخست سده پنجم هجری را عصر بیرونی یا ابن سینا ‏می‌خوانند. ابن سینا 8 سال جوانتر از بیرونی است و 15 سال ‏زودتر از بیرونی درمی‌گذرد. هر دو در سنین جوانی مدارج ‏عالی تحصیلی را می‌گذرانند بیرونی مشاهدات اخترشناسی خود را ‏در 18 سالگی آغاز می‌کند و ابن سینا نیز در همین سنین به ‏استادی در رشته‌های فلسفه و پزشکی دست می‌یابد.‏
پدر ابن سینا از فرقه اسماعیلیه بود و بیرونی نیز در ‏محیطی با همین گرایشات بزرگ شد. هر دوی آنها برای مدت ‏کوتاهی زندانی شدند یکی بدست شمس‌الدوله و دیگری به دست ‏محمود غزنوی و هر دو در زندان به نوشتن کتاب مورد علاقه ‏خود دست یازیدند و ‏‎…‎‏ در این مقاله کوشش شده تا ‏ویژگی‌های مشترک این دو دانشمند هم عصر را شرح دهند.‏

ابن سینا و اروپا3 از ب. م. ‌گای4‏
‏ با آن که این رشد اندیشه یونانی را بار دیگر در برابر ‏اندیشه اسلامی مطرح می‌کند و آن را در اروپا پس می‌راند ‏اما آثار پزشکی ابن سینا تا سده هفدهم از مواد درسی ‏دانشگاه‌های اروپا بود. به گفته سارتن: «ابن سینا ‏مشهورترین دانشمند اسلام و ارزشمندترین‌ در همه نژادها، ‏مکان‌ها و زمانهاست. او علم غرب و دانش شرق را با یکدیگر ‏درهم آمیخت.» در این مقاله جایگاه علمی و تأثیر ابن ‏سینا در غرب مورد بررسی قرار گرفته است.‏

چند نکته تازه درباره ابن سینا5 از سعید نفیسی6 (به زبان فارسی)‏
در این مقاله، نفیسی دربارة کلمه سینا، نام جد سوم ‏ابوعلی، و درباره تاریخ درگذشت او و محل دفن او، به ‏نکته‌های تازه‌ای، از منابع مختلف اشاره می‌کند.‏

سرگذشت شیخ‌الرئیس، ابوعلی سینا7 از علی اکبر سلیمی8 (به زبان فارسی) ‏
این مقاله با سرگذشت ابن سینا، رئیس‌الاطبا، شرف الملک ‏حجه‌الحق از خرمیثن (نزدیک بخارا) آغاز می‌کند و از یکایک ‏اساتید او نام می‌برد. و شرح علومی را که تا 21 سالگی ‏آموخته است به اجمال می‌آورد.‏
پس از آن، به اوضاع سیاسی آن دوره می‌پردازد که گاه ‏سبب زندان و آوارگی و گاه سبب عزت او می‌شد. و سرانجام ‏به طبابت‌های مشهور و برخی حکایات در زندگی علمی او و ‏در پایان، از شاگردان و از چگونگی درگذشت او، یاد می ‏شود.‏

ابوعلی سینا و کتابخانه بزرگ فارسی زمان خود9 از ماکس وایز وایلر10 (به زبان آلمانی)‏
این مقاله درباره کتابخانه نوح بن منصور پادشاه سامانی ‏در بخارا است. در این شرح حال نویسی، ابن سینا از نخستین ‏دیدار خود از کتابخانة سلطنتی که در او تأثیر عمیق‌ برجای ‏گذاشت یاد می کند.‏

جنبه‌هایی از فعالیت‌های ادبی و منظوم ابن سینا ‏11 از محمد بدرالدین علوی12 (به زبان انگلیسی)‏
بدرالدین علوی فهرستی از 22 سروده ادبی نام برده که به ‏ابن سینا نسبت داده می‌شود. اغلب این سروده‌ها از ‏درونمایه های فلسفی، مانند عشق، زندگی، ایثار، روح و ‏موارد دیگر چون شراب که جنبه کفر دارند برخوردارند. ‏برخی از این اشعار عبارتند از: 1. قصیده سیصد بیتی ‏دربارة منطق 2. قصیده 52 بیتی درباره مریخ و بهرام. در ‏اصالت این شعر که به ابن ابی اصیبعه نسبت داده می‌شود ‏تردید وجود دارد. 3. قصیده 43 بیتی در فلسفه عمر 4. ‏قصیده‌ای 28 بیتی دربارة عشق (الحب و الحیاة و الکلام) ‏زندگی و بخشندگی 5. قصیده‌ای 21 بیتی دربارة نفس ناطقه 6. ‏قصید 16 بیتی دربارة زندگی (طریق الحیاة) 7. قصیده‌ای 16 ‏بیتی دربارة کهنسالی، فرزانگی و پرهیزکاری (الشیب و ‏الحکمه و الزهد).‏
همچنین، قطعه‌ای هفت بیتی در پاسخ وزیر ابوطالب علوی، ‏شامل دو قصیده سه بیتی و چند قصیده دو بیتی درباره شراب، ‏یک قطعه دوبیتی در مقایسه خود با آهنربا (مغناطیس) و ‏اشعاری دیگر. که برخی از آنها را دوسلان به انگلیسی ترجمه ‏کرده است و کارادوو نیز برخی اشعار ترجمه شده به فرانسه ‏او را شرح کرده است.‏

رساله مخارج حروف13 از پرویز ناتل خانلری14 (به زبان فارسی)‏
رسالة اسباب حدوث الحروف یا رسالة حدوث الخروف و مخارج ‏الحروف و صفاتها، دو عنوان از یک رساله‌اند و شاید دو ‏تحریر از یک رساله.‏
از دیگر آثار قدیمی‌تر آواشناسی اسلامی، می‌توان از ‏رساله کیفیات حدوث حروف و مخارج اثر سیبویه (د.177هجری) ‏نام برد که برخی از نویسندگان اسلامی از روش دسته بندی ‏حروف او پیروی کرده‌اند. این گروه از نویسندگان، حروف را ‏براساس مخرج آنها و کیفیت شنیدن آنها تقسیم‌بندی می‌کنند.‏
اما ابن سینا کار خود را برمبنای علمی‌تر می‌گذارد. او ‏ابتدا به چگونگی تولید حرف می‌پردازد و پس از آن فصلی ‏را به آناتومی اندام‌های صوتی اختصاص می‌دهد. واژگانی که ‏ابن سینا در این علم به کار برده، در دیگر آثار او ‏دیده نمی‌شود و ممکن است برگردانی از اصطلاحات هندیان باشد ‏بنابراین، چنین به نظر می رسد که ابوعلی سینا از روش ‏هندیان در بحث حروف آگاهی داشته است.‏

گزارش مختصری راجع به آرامگاه ابن سینا15 از محمدتقی مصطفوی16‏
‏"انجمن آثار ملی، از سال 1323 شمسی مجدداً شروع به کار نمود ‏و همت خود را در این دوره به دو امر مقصور نمود: 1ـ بنای ‏جدید آرامگاه سعدی به جای آرامگاه قدیمی 2ـ بنای جدید ‏آرامگاه ابوعلی سینا".‏
نقشه این آرامگاه، با توجه به سبک معماری معاصر ابن ‏سینا، از روی گنبد قابوس (طبق کتیبه بنا، سال 397 قمری ‏‏(مطابق با 375 شمسی) تاریخ این بناست. این نقشه عبارتست ‏از برجی دوازده ترکی به ارتفاع 21 متر (گنبد قابوس به ‏ارتفاع 52 متر و دارای 10 ترک است) با ابنیه تابعه آن ‏شامل کتابخانه و سایر ابنیه فرعی دیگر می شود....‏

تواریخ شهری آسیای میانه و خراسان17 از ریچارد فرای 18‏
هرچند این مطلب مستقیماً به ابن سینا مربوط نمی‌شود، اما ‏به کتاب ملازاده اشاره دارد که برای پژوهش در مورد ‏سرزمین مادری ابن سینا، در دوران پس از سامانیان، سند ‏بسیار با ارزشی است.‏

مقالات دانشمندان آلمانی در شناخت هرچه بهتر ابن سینا و آثار او19 از اوتواسپایز20 (به زبان آلمانی)‏
پژوهش در فلسفه اسلامی در آلمان، از سه جنبه مورد بررسی ‏قرار گرفته است. 1. شرق‌شناسانی که اقدام به بررسی و ‏انتشار متون فلسفی به عنوان بخشی از فرهنگ اسلامی ‏نموده‌اند. 2. تاریخ نگاران فلسفه و به طور خاص اللهیون ‏کاتولیک که علاقه ویژه‌ای به جنبه‌های مدرسی اندیشه اسلامی ‏و تأثیر آن بر متفکران مسیحی در قرون وسطا دارند. 3. ‏تاریخ نگاران علم پزشکی که زمینه فلسفی و ادراکی جهان ‏اسلام را برای تشخیص بهتر نگرش آنها نسبت به علوم طبیعی و ‏پزشکی مورد بررسی قرار می‌دهند.‏
کتابنامه آثار دانشمندان آلمانی، در مورد ابن سینا، ‏دارای حدود 65 موضوع است که اغلب آنها در پنجاه سال اخیر ‏‏(1950ـ1900) انجام گرفته است. اما برخی از آنها بسیار ‏مهم به دوران قدیم‌تر مربوط می‌شود. این مراجع، کتاب، ‏مونوگرف و نیز مقاله‌هایی هستند که در نشریات انجمن‌های ‏علمی منتشر می‌شوند. این فهرست به صورت موضوعی تنظیم ‏شده و هر عنوان به طور خلاصه معرفی شده است.‏

پژوهش‌های فلسفی
‏ فیلسوف هستی21 از دوشیزه گواشون22 (به زبان فرانسه)‏
‏ نویسنده مقاله که در زمینه ابن سینا‌شناسی تخصص دارد، ‏درباره او چنین می نویسد: شهرت ابن سینا در پزشکی و ‏علوم دیگر نیاز به اثبات ندارد، او در زمینه فلسفه و ‏فرهنگ نیز صاحب شهرت است. کتاب قانون محدود به جسم ‏انسان است اما کتاب شفا، نجات و اشارات، گستره ای است ‏نامتناهی که به مابعدالطبیعه توجه دارد. دوشیزه گواشون ‏از شهود به وجود و تمایز میان ماهیت و وجود و مقوله ‏واجب‌الوجوب و ‏‎…‎‏ در اندیشه ابن سینا می‌پردازد. این ‏مطالب به اجمال و به طور مستقل بیان می‌شود.‏

هستی در اندیشه ابن سینا و توماس اکویناس23 ل. دورمیکر24‏
نویسنده در این مقاله به بسط برخی از این مقوله ‌ها، تحت ‏عنوان وجود در اندیشه ابن سینا و توماس اکویناس ‏می‌پردازد. او می‌کوشد مفهوم وجود در این دو تفکر را با ‏یکدیگر مقایسه کند. اکویناس نسبت به این فیلسوف ‏مسلمان، ابن سینا، توجه ویژه‌ای دارد و بیش از چهارصد ‏بار از او نقل قول ‌کرده است. و شالوده نظام اندیشه خود ‏را در مابعدالطبیعه و روانشناسی بر نوشته‌های ابن سینا ‏می‌گذارد.‏

مفهوم تفکر ابن سینایی و تعبیر آن برای فیلسوف غربی 25 از کروتس هرناندز26‏
نویسنده طی تحقیقات خود درباره فلسفه ابن سینا با ‏چهار پرسش عمده روبرو می‌شود: ‏
‏1. آیا هرگز در اندیشه ابن سینا تحولی حاصل شده است؟ ‏اگر چنین است در چه زمینه‌ای؟
‏2. اندیشه فلسفی شخصی ابن سینا چه بوده است؟‏
‏3. کدامیک از تعابیر مختلف از ابن سینا در قرون وسطا ‏را می‌توان پذیرفت: ابن رشد، سن توماس دانس اسکاتوس ‏
‏4. آیا ابن سینا دانشمند متفکر بود یا حامی عرفان و ‏عرفان‌گرایی؟
برخی تحولات در اندیشه ابن سینا در رسالات مختلف او قابل ‏مشاهده است. کتاب شفا را می‌توان به عنوان یک مجموعه ‏مشایی اسلامی در نظر گرفت، درحالی که در گرایشات نو ‏افلاطونی، کتاب نجات و اشارات بیشتر حکمه المشرقیه ابن ‏سینا را نشان می‌دهد که متأسفانه فقط بخش منطق آن (منطق ‏المشرقین) باقی مانده است. این گرایشات متفاوت در ‏نوشته‌های ابن سینا، بیانگر تفسیرهای مختلفی است که نسبت ‏به اندیشه‌های بزرگترین متفکر سده‌های میانی جهان اسلام ‏ابراز می‌شود. نظریه او درباره وجود و ماهیت، عمیقا ‏مورد توجه سن توماس و مکتب او قرار گرفته است. به ‏عقیده نویسنده، برای درک میزان تأثیرات ابن سینا بر ‏جهان اندیشه، لازم است همه آثار او به دقت تصحیح و چاپ ‏شود.‏

بررسی و معرفی رساله النکات و الفوائد27 از ویلهلم کاچ 28‏
‏ رساله رساله النکات و الفوائد را به ابن سینا نسبت می‌دهند. این ‏رساله، به شماره 1217 در کتابخانه فیض الله استانبول ‏نگهداری می شود. نام این رساله نه در کتابشناسی ابن ‏سینا اثر عنواتی (قاهره، 1950) آمده است نه در ‏کتابشناسی ابن سینای یحیی مهدوی (تهران، 1954). نویسنده ‏مقاله در اینجا، پنج بخش فیزیک این رساله را آورده که ‏با نظریات ابن سینا در زمینه روح هم‌خوانی دارد.‏

ابن سینا و نظریه روح29 از لردو30‏
این مقاله، با شرح اشعاری از ابن سینا دربارة روح آغاز ‏می‌شود. آنگاه نویسنده مفهوم روح را در اندیشه او، با ‏اندیشه هندیان قدیم مقایسه می‌کند. در اندیشه‌ء هند قدیم، ‏طبیعت و ماهیت روح، پاک و خدشه‌ناپذیر است. و همه ‏ناپاکی‌های کنش آدمی، آلام و احساسات، قادر به تبدیل بخشی ‏از آن نیز نیست. نویسنده به روح در ادیان بودایی و ‏‎…‎‏ ‏می‌پردازد.‏

رد نظریه فورفریوس از جانب ابن سینا31 جی. فینگان32‏
‏ در این مقاله ابتدا نظریه فورفریوس و پس از آن استدلال ‏ابن سینا مطرح می‌شود.‏

ابن سینا و عرفان33‏ از هوبی34‏
‏ در این مقاله پرفسور هوبی دربارة عقاید شخصی ابن سینا ‏در مورد تصوف که معرفة الله می‌خواند و آن را تحت تأثیر ‏اندیشه‌های افلاطونی و نوافلاطونی می‌داند و به شرح عقاید ‏ابن سینا همراه با نقل قول‌هایی از او می ‍بردازد. عقاید ‏عرفانی ابن سینا، به نظر نویسنده، به طور خلاصه، همان ‏هدف اصلی عرفان یعنی تسلیم آزادانه روح به خداست.‏

مطالعات پزشکی و روانپزشکی
ابن سینا ، پزشک، روانپزشک.‏ ‏35 ازهلموت یاتیه 36‏
نویسنده، ابن سینا را معلم روح و روان می‌خواند و در ‏این زمینه به معرفی رساله تازه یافته ای از او به نام ‏رساله فی ماهیت الحزن و اسبابه می پردازد. این رساله، زمانی که ‏هلموت رویتر و همکارانش بر رساله فی الحیله اثر کندی تحقیق ‏می‌کردند، کشف شد.‏

رساله در باب تعبیر رویا37 از محمد ابوالموید خان38 ‏

تمبرهای یادبود ابن سینا39 از م. اسحاق40‏
بخش کلیات نیز مربوط به نقش تمبرهای تاریخی ایران در زمینه ‏سکه‌های هخامنشی،‌ ساسانی، سلجوقی و سکه‌های سده‌های نهم و ‏دهم و تمبرهایی با تصاویری از همدان، از ابن سینا و از ‏آرامگاه قدیمی و جدید اوست که پژوهشگری هندی به نام ‏اسحاق انجام داده است.‏

‎1.‎ IBN SINA AND ALBERUNI
‎2.‎ ‎ SYED HASAN BARANI
‎3.‎ ‎ IBN SINA AND EUROPE ‎
‎4.‎ B.M.GAI
‎5.‎ CHAND NUKTAH TAZEH DAR BARAH IBN SINA
‎6.‎ SA’ID NAFICY ‎
‎7.‎ SARGUZASHT SHAIKH’AL RAIS ABUL ALI SINA‎
‎8.‎ ALI AKBAR SULAIMI
‎9.‎ AVICENNA UND DIE IRANISCHEN FURSTENBIBLIOTHEKEN SEINER ZEIT ‎
‎10.‎ MAX WEISWEILER
‎11.‎ SOME ASPECTS OF THE LITERARY AND POETICAL ACTIVITIES OF AVICENNA
‎12.‎ MOHD, BADRUDDIN ALAVI
‎13.‎ RISALA MKHARAJ HURUF
‎14.‎ BARWEZ NATAL, KHANLARI
‎15.‎ GUZARISH MUKHTASARI RAJ‘A BA-ARAMGAH IBN SINA
‎16.‎ ‎ M. TAQI MUSTAFAWI‎
‎17.‎ CITY CHRONICLES OF CENTRAL ASIA AND KHURASAN: The Kitab-e Mullazade
‎18.‎ RICHARD N. FRYE
‎19.‎ DER DEUTSCHE BEITRAG ZUR ERFORSCHUNG AVICENNAS
‎20.‎ OTTO SPIES
‎21.‎ THE PHILOSOPHER OF BEING
‎22.‎ A.M. GOICHON
‎23.‎ L’ETRE SELON AVICENNE ET SELON S. THOMAS D’AQUIN
‎24.‎ L. DE RAEYMAEKER
‎25.‎ LA SIGNIFICACION DEL PENSAMIENTO DE AVICENA Y SU INTERPRETACTION ‎POR LA FILSOFIA OCCIDENTAL
‎26.‎ MIGUEL CRUZ HERNANDEZ
‎27.‎ ‎ EIN NEUER TEXT ZUR SEELENLEHRE AVICENNAS
‎28.‎ WILHEM KUTSCH
‎29.‎ AVICENNA AND HIS THEORY OF THE SOUL
‎30.‎ B. C. LAW
‎31.‎ AVICENNA’S REFUTATION OF PORPHYRIUS
‎32.‎ J. FINNEGAN
‎33.‎ AVICENNA AND MYSTICISM
‎34.‎ J. J. HOUBEN
‎35.‎ AVICENNA ALS SEELENARZT
‎36.‎ HELMUT GÄTJE
‎37.‎ A UNIQUE TREATISE ON THE INTERPRETATION OF DREAMS
‎38.‎ MOHD. ‘ABUL MU‘ID KHAN
‎39.‎ THE AVICENNA COMMEMORATION STAMPS
‎40.‎ M. ISHAQUE



 

 

 

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ٤:٢۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/۱٠/٢٩
    پيام هاي ديگران ()

انقلاب اسلامی ایران در پژوهش‌های ایرانی

صبا آقابالاه هایی درباره ایران

 

در  یک گردهمایی که در دوم سپتامبر 1967 در دانشگاه ییل برگزار شد

 طرح مقدماتی تأسیس رسمی انجمن مطالعات فرهنگی و اجتماعی ایران بنا

نهاده شد. اعضای نخستین این انجمن اغلب دانشجویان جوان ایرانی و

پژوهشگران دانش‌آموخته داخل و یا خارج از کشور در رشته‌های علوم

انسانی و اجتماعی بودند. هدف اصلی بنیان‌گذاران این انجمن کمک به

پیشرفت پژوهش‌های ایرانی در زمینة فرهنگ اجتماعی و موضوعات سیاسی ایران زمین بود. این انجمن در عین حال مکانی برای گرد‌آوری اندیشه‌های پژوهشگران علاقه‌مند به مسائل فرهنگی اجتماعی ایران در نظر گرفته شد. این مؤسسان بر این عقیده بوده‌اند که فرهنگ ایرانی از منظر عرفانی- فلسفی ادبیات منظوم آن می‌تواند مدخلی مناسب برای تعالی اندیشه‌های انسانی باشد. با این اوصاف انجمن به منظور ایجاد ارتباطات فرهنگی ناچار بود تا از افراد غیر ایرانی که در زمینة فرهنگ و جامعه ایران پژوهش می‌کردند کمک بخواهد.

اعضای انجمن می‌کوشند تا از هر گونه اعمال نظر سیاسی بر پژوهش‌های خود ممانعت به عمل آورند. انجمن برای ایجاد علاقه به انتشار پژوهش‌های مربوط به ایران و تاریخ ایران، تصمیم گرفت به عنوان حامی سمینارهای پژوهش‌های ایرانی، دست کم سالی یک بار به برپایی آن‌ها اقدام کند.

انتشار نشریه پژوهش‌های ایرانی Iranian Studies)) از سال 1968 به‌صورت فصلنامه‌های ادواری آغاز شد و در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفت. البته بر اساس مندرجات روی جلد، نخستین شمارة آن زمستان 1967 به چاپ رسیده است. در حال حاضر ۴١ جلد از این نشریه (تا پایان سال 200٨) در کتابخانه شمارة 2 مجلس شورای اسلامی موجود می‌باشد و همچنین شماره‌های  سردبیری این نشریه به عهدهء علی بنوعزیزی و کمک سردبیری روی متحده بوده است و اعضای هیئت تحریریه عبارت بوده‌اند از اروند آبراهامیان، علی بنو عزیزی (دبیر)، هرمز حکمت، عباس حیدری درفشان، فرهاد کاظمی (مخزن دار)، منوچهر پروین (مسئول هیئت تحریریه) و مجید تهرانیان.

فصلنامه پژوهش‌های ایرانی، برای افراد غیر عضو در انجمن مطالعات فرهنگی و اجتماعی ایران هر تک شماره در ابتدا به قیمت یک دلار فروخته می‌شد.

شماره‌های نخست این نشریه، به عنوان بولتن انجمن پژوهش‌های فرهنگی اجتماعی ایرانیان منتشر گردید. این بولتن‌ها به عنوان واسطه‌ای برای مقالات تحقیقی دربارة فرهنگ، جامعه، ادبیات، زبان، تاریخ و همچنین موضوعات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ایران در نظر گرفته شده بودند. هر شماره این نشریه دارای بخش‌های مختلف و متنوعی است. ابتدا (قسمت اول) مقالاتی در زمینه خط فکری انجمن و در قسمت‌های بعد به نقد کتاب و گاه به مقالات مرتبط با آن می‌پردازد. مقالات به زبان فارسی (ندرتاً) و یا انگلیسی برای هیئت تحریریه ارسال می‌شود. برای نمونه، در یکی از شماره‌های این نشریه، اشعار فروغ فرخزاد به صورت دو زبانه (فارسی و انگلیسی) آمده است. 

در اینجا فهرست مقالات و کتاب‌هایی که در حوزه انقلاب اسلامی نگاشته شده‌اند تا پایان سال 2005 میلادی آورده شده است. ضمناً شماره‌های کنار مقاله‌ها، شماره دستیابی آن‌ها می‌باشد.

در اینجا لازم می‌دانم از کارشناسان محترم کتابخانه شماره 2 مجلس شورای اسلامی، به ویژه سرکار خانم هما افراسیابی و آقای سید محمد حسین مرعشی که در کلیه مراحل تهیه این مقاله مرا یاری کردند سپاسگزاری نمایم.

 

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

تهرانیان، مجید.  

Tehranian, Majid. “Communication and revolution in Iran: the passing of a Paradigm”

Iranian Studies, v.13, 1980: 5-30. 

ارتباطات و انقلاب در ایران. گذار از الگوها.

-----------------------------------------------------------

امیر ارجمند، سعید.

Amir Arjomand Said. “The State and Khomeini’s Islamic order”, Iranian Studies, v.13, 1980: 147-164. 

دولت و قوانین اسلامی خمینی.

-----------------------------------------------------------

کاتم، ریچارد.

Cottam, Richard W. “American Policy and the Iranian crisis”, Iranian Studies, v.13, 1980:   279-305. 

سیاست امریکا و بحران در ایران.

-----------------------------------------------------------

نشاط، گیتی.

Nashat, Guity. “Women in the Isalmic Republic of Iran”, Iranian Studies, v.13, 1980: 165-194. 

زنان در جمهوری اسلامی ایران.

-----------------------------------------------------------

آبراهامیان، ارواند.

Abrahamian, Ervand. “The crowd in the Persian   revolution”, Iranian Studies, v.2, no.4,

1969: 128-150.

توده مردم در انقلاب ایران.

-----------------------------------------------------------

بازورث، کلیفورد ادموند.

Bosworth, C.E. “the Heritage of rulership in early Islamic Iran and the search for dynastic connections with the past”, Iranian Studies, v.11, 1978: 7-34.  

میراث حکومت  در اوایل دوران اسلامی ایران و پژوهشی در مورد ارتباطات دودمانی با گذشته.

-----------------------------------------------------------

کاظمی، فرهاد؛ آبراهامیان، ارواند.

Kazemi, Farhad; Abrahamian, Ervand. “The Nonrevolutionary Peasantry of modern Iran”,

Iranian Studies, v.11, 1978: 259-304. 

کشاورزان غیر انقلابی در ایران متجدد.

-----------------------------------------------------------

سرودی، سرور.

Soroudi, Sorour. “Poet and revolution: the impact of Iran’s constitutional revolution on the social and literary out look of the poets of the time: part ii”, Iranian Studies, v.12, no.3-4, 1979: 239-273.

شاعر و انقلاب: تأثیر انقلاب مشروطه ایران بر نگرش اجتماعی و ادبی شاعران آن دوره (قسمت دوم).

-----------------------------------------------------------

گرین، جرالد.

Green, Jerrold D. “Pseudoparticipation and countermobilization: roots of the Iranian revolution”, Iranian Studies, v.13, 1980: 31-53. 

مشارکت کاذب و ضد بسیج‌گرایی: ریشه‌های انقلاب ایران.

 

-----------------------------------------------------------

نیکازمراد، نیکولاس.

Nikazmerad, Nicholas M. . “A Chronological survey of the Iranian revolution”, Iranian Studies, v.13, 1980: 327-368. 

بررسی رویدادشمار انقلاب ایران.

-----------------------------------------------------------

هارت، جو- آن.

Hart, Jo-Anne. “A Bibliographical survey of the Iranian revolution”, Iranian Studies, v.13, 1980:   369-390. 

بررسی کتابشناختی انقلاب ایران.

----------------------------------------------------------

پلیسکن، کارن.

Pliskin, Karen L. “Camouflage, conspiracy, and collaboratora: rumors of the revolution”,

Iranian Studies, v.13, 1980: 55-81. 

پنهان‌کاری، توطئه و تبانی: شایعات درباره انقلاب.

 

فیشر، مایکل.

Fischer, Michael M.J. “Becoming Mollah: reflections on Iranian clerics in a revolutionary age”, Iranian Studies, v.13, 1980: 83-117.

ملا شدن: گزارشی درباره روحانیون ایران در دوره انقلاب.

 

-----------------------------------------------------------

هایفگات، لئوناردو.

Heifgott, Leonardo M. “the Structural foundations of the national minority problem in revolutionary Iran”, Iranian Studies, v.13, 1980: 195-214. 

ساختار بنیادی مشکلات اقلیتهای ملی در ایران انقلابی.

-----------------------------------------------------------

بک، لوئیس.

Beck, Lois. “Tribe and state in revolutionary Iran: the return of the Qashqa’i Khans”, Iranian Studies, v.13, 1980: 215-255. 

عشایر و دولت در انقلاب ایران: بازگشت ایل قشقایی.

-----------------------------------------------------------

کاظمی، فرهاد.

Kazemi, Farhad. “Urban migrants and the       revolution”, Iranian Studies, v.13, 1980:

257-279.

مهاجران شهرها و انقلاب.

-----------------------------------------------------------

درسدن، مارک.  

Dresden, Mark J. “Book reviews: Islamic Iran and central Asia (9.th-12th centuries). By Richard N. Frye. London: Variorum Reprints, 1979. 380p”, Iranian Studies, v.14, no.3-4, 1981: 261-263. 

نقد کتاب: ریچارد نلسون فرای. ایران اسلامی و آسیای میانه سده‌های 9 و 12 میلادی.

 -----------------------------------------------------------

فیشر، مایکل.

Fischer, Michael M.J. “Book reviews: Islam and revolution: writings and declaration of Imam Khomeini. By Hamid Algar. Berkeley: Mizan Press, 1981.” D. Iranian Studies, v.14, no.3-4, 1981: 263-266. 

نقد کتاب: حامد الگار. اسلام و انقلاب: نوشته‌ها و اعلامیه‌های امام خمینی.

-----------------------------------------------------------

کاتم، ریچارد.

Cottam, Richard W. “Book reviews Countercoup: the struggle for the control of Iran. By Kermit Roosevelt. New York: McGraw-Hill Book co., 1979. x, 217 pp”, Iranian Studies, v.14, no.3-4, 1981:  269-272. 

نقد کتاب: کرمیت روزولت. موفقیت ناهمسو: کشمکش بر سر کنترل ایران.

 -----------------------------------------------------------

هاناوی، ویلیام..

Hanaway, William L. “Book reviews: Modern Iran: the dialectic of continuity and change. Edited by Michael E. Bonine and Nikki R. Keddie. Albany: Atate University of New York p Press, 1981. x, 464 pp” , Iranian Studies, v.15, n.1-4, 1982: 227-232. 

 نقد کتاب: ایران جدید: تداوم منطق دیالکتیکی و تغییرات/ ویرایش مایکل بونین و نیکی کدی.

-----------------------------------------------------------

گرین جرالد.

Green, Jerrold. “Book reviews: Iran`s revolutionary upheaval: an Interpretive essay. By Sepehr Zabih. San Francisco: Alchemy Books, 1979. 103pp.” Iranian Studies, v.14, no.1-2,

1981: 116-120.

نقد کتاب: سپهر ذبیح. شورش انقلابی ایران؛ رساله انتقادی.

 

-----------------------------------------------------------

کاتم، ریچارد.

Cottam, Richard W. “Book reviews: the Mossadegh era: roots of the Iranian revolution. By Sepehr Zabih. Chicago: Lake View Press, 1982. xvii +182 pp” , Iranian Studies, v.14, no.3-4, 1981: 247-250. 

نقد کتاب: سپهر ذبیح. دوره مصدق: ریشه‌های انقلاب ایران.

-----------------------------------------------------------

زونیس، ماروین.

Zonis, Marvin. “Book reviews: poverty and revolution in Iran: the migrant poor, urban marginality and politics. By Farhad Kazemi.

New York: New York University Press, 1980. 180 pp”, Iranian Studies, v.14, no.3-4, 1981: 251-254. 

نقد کتاب: فرهاد کاظمی. فقر و انقلاب در ایران: مهاجرین فقیر، حاشیه شهری و سیاست.  

-----------------------------------------------------------

شولتس، آن تیبیتس.

Schulz, Ann T. “Book reviews: Iran: essaus on a revolution in the making. Edited by Ahmad Jabbari and Robert Olson. Lexington,

Kentucky: Mazda, 1981. 214 pp”, Iranian Studies, v.14, no.3-4, 1981: 254-256.

نقد کتاب: ایران: مقالاتی درباره یک انقلاب در حال وقوع/ ویرایش احمد جباری و رابرت اولسون.

-----------------------------------------------------------

رز، گرگوری.  

Rose, Gregory F. . “The Post-revolutionary purge of Iran’s armed forces: a revisionist assessment.” Iranian Studies, v.17, n.2-3, 1984: 153-194. 

پاکسازی نیروهای ارتش ایران بعد از انقلاب. ارزیابی مجدد.

-----------------------------------------------------------

شاکری، خسرو.

Chaqueri, Cosroe. “Sultanzade: the Forgotten revolutionary theoretician of Iran: a biographical sketch”, Iranian Studies, v.17, n.2-3, 1984:

215-235. 

سلطان‌زاده : نظریه پرداز فراموش شده انقلاب ایران.

طرح کلی زندگینامه.

-----------------------------------------------------------

بنوعزیزی، علی.

Banuazizi, Ali. “Ardeshir Mohassess and his images of revolution”, Iranian Studies, v.17, n.2-3, 1984:  279-293. 

اردشیر محصص و تصویر او از انقلاب.

-----------------------------------------------------------

متی، رودلف.

Matthee, Rudolph. “Review Article: Arab commentaries on the Iranian revolution”, Iranian Studies, v.17, n.2-3, 1984: 303-312. 

نقد مقاله: گزارشهای عربی درباره انقلاب ایران.

-----------------------------------------------------------

کاتوزیان، محمدعلی.

Katouzian, Homa. “Book reviews: the Fundamental  principles and precept of Islamic government. By Abollhassan Banisadr. Translated from the Persian by publishers, 1981. xiv” , Iranian Studies, v.16, n.1-2, 1983: 81-84.

نقد کتاب: ابوالحسن بنی صدر. اصول پایه و ضابطه‌های حکومت اسلامی/ ترجمه از فارسی به وسیله ناشران.

-----------------------------------------------------------

لمتون، آن کاترین سواین فورد.

Lambton, Ann K.S. “Review articles: Land and revolution in Iran, 1960-1980. By Eric j. Hooglund. Austin: university of Texas press, xvii, 191p”, Iranian Studies, v.17, n.1, 1984: 73-84. 

نقد مقاله: اریک جیمز هوگلاند. زمین و انقلاب در ایران،

1960-1980.

-----------------------------------------------------------

ذبیح، سپهر.

Zabih Sepehr. “Book reviews: Iran between two revolutions. By Ervand Abrahamian. Princeton, N.J.: Princeton university press, 1982.xiii and 561 p.”, Iranian Studies, v.17, n.1, 1984: 93-97. 

نقد کتاب: اروند آبراهامیان. ایران بین دو انقلاب.

-----------------------------------------------------------

مقدم، وال.

Moghaddam, Val. “Book reviews: Economic origins of the Iranian revolution. by Robert E. Looney. New York and Oxford: pergamon press, 1982. 302p.” Iranian Studies, v.17, n.1, 1984: 110-113.

نقد کتاب: رابرت لونی. خاستگاه‌های اقتصادی انقلاب ایران.  

-----------------------------------------------------------

پیسکاتوری، جیمز.  

Piscatori, James. “Book reviews: Religion and politics in Iran: Shi’ism from quietism to revolution. Edited by Nikki R. Keddi New Haven: Yale University Press 1983. x + 225p”, Iranian Studies, v.18, n.1, 1985: 108-110. 

نقد کتاب: مذهب و سیاست در ایران. تشیع از تسلیم تا انقلاب/ ویرایش نیکی کدی.

-----------------------------------------------------------

قانون‌پرور، محمدرضا.

Ghanoonparvar, Mohammad R. “Hushang Golshiri and Post-Pahlavi concerns of the Iranian writer of Fiction”, Iranian Studies, v.18, n.2-4, 1985: 349-373. 

هوشنگ گلشیری و نویسندگان داستانهای پس از انقلاب.

-----------------------------------------------------------

اخوی، شاهرخ.

Akhavi, Shahrough. “Soviet perceptions of the Iranian revolution”, Iranian Studies, v.19, n.1, 1986:  3-29. 

تعبیر شوروی از انقلاب ایران.

-----------------------------------------------------------

امیراحمدی، هوشنگ.

Amirahmadi, Houshang. “Book reviews: From Nationalism to revolutionary Islam. Edited by Said Amir Arjomand. Albany: state university of New York press, 1984. xxi, 256p” , Iranian Studies, v.19, n.1, 1986: 104-107. 

نقد کتاب: از ملی‌گرایی تا انقلاب اسلامی/ ویرایش سعید امیرارجمند.

-----------------------------------------------------------

هوگلاند، اریک.

Hooglund, Eric. “Book reviews: Capitalism and revolution in Iran. By Bizhan Jazani. London: zed press, 1980. xvi + 151 p.” , Iranian Studies, v.17, n.2-3, 1984: 330-332.

نقد کتاب: بیژن جزنی. سرمایه‌داری و انقلاب در ایران.

-----------------------------------------------------------

وین‌بام، ماروین.

Weinbaum, Marvin G. “Book reviews: Revolution in Iran: the politics of countermobilization. By Jerrold D. Green.

New York: praeger publishers, 1982. 199 p.” Iranian Studies, v.17, n.2-3, 1984: 345-347. 

نقد کتاب: جرالد گرین. انقلاب در ایران سیاست و مشارکت سیاسی.

-----------------------------------------------------------

روبین، باری.

Rubin, Barry. “Book reviews: Roots of revolution. By Nikki Keddie. New Haven: Yale university press, 1981. xii + 321p.” , Iranian Studies, v.17, n.4, 1984: 476-478. 

نقد کتاب: نیکی کدی. ریشه‌های انقلاب.  

-----------------------------------------------------------

شولتس، ان.

Schulz, Ann T. “Book reviews: Women and revolution in Iran. Edited by Guity Nashat. Boulder, Colorado: Westview Press, 1983. 301p”, Iranian Studies, v.18, n.1, 1985: 105-108.

نقد کتاب: زنان و انقلاب در ایران/ ویرایش گیتی نشاط.

-----------------------------------------------------------

ساناساریان، الیز.  

Sanasarian, Eliz. “Iran and the revolution: Internal dynamics, regional conflicts and the superpowers. Edited by Barry M. Rosen. New York: Brooklyn College studies on society in change, no.47, social science monographs, boulder, distributed by Columbia University…. ”,

Iranian Studies, v.19, n.3-4, 1986: 283-289. 

ایران و انقلاب: جنبشهای داخلی درگیریهای محلی و ابرقدرتها/ ویرایش باری روزن.

-----------------------------------------------------------

ساناساریان، الیز.

Sanasarian, Eliz. “Book reviews: Iran and the revolution: the State and revolution in Iran, 1962-1982. By Hossein Bashiriyeh. New York: st. Martin’s press, 1984. 203p” , Iranian Studies, v.19, n.3-4, 1986: 283-289. 

نقد کتاب: حسین بشریه. ایران و انقلاب: دولت انقلاب در ایران، 1962-1982.

-----------------------------------------------------------

ساناساریان، الیز.

Sanasarian, Eliz. “Book reviews: Iran and the revolution: Islamic Iran: Revolution and counter – revolution. by Asaf Hussain. New York: st. Martin’s press, 1985. 225p”, Iranian Studies, v.19, n.3-4, 1986:  283-289. 

نقد کتاب: آصف حسینی. ایران و انقلاب: ایران اسلامی، انقلاب و ضد انقلاب.

-----------------------------------------------------------

نصر، علیرضا.

Nasr, Seyyed Vali Reza.  “Book reviews: Iran, a revolution in turmoil. Edited by Haleh Afshar. Albany, New York: State university of New York press, 1985. xvi, 253p” , Iranian Studies, v.19, n.3-4, 1986: 294-296. 

نقد کتاب: ایران، انقلاب در آشفتگی/ ویرایش هاله افشار.  

-----------------------------------------------------------

دراج، منوچهر.

Dorraj, Manochehr. “Book reviews: Iran since the revolution. By Sepehr Zabih. Baltimore: John Hopkins university press, 1982. 247p”, Iranian Studies, v.19, n.1, 1986: 113-116.

نقد کتاب: سپهر ذبیح. ایران از زمان انقلاب.  

-----------------------------------------------------------

بهداد، سهراب.

Behdad, Sohrab. “Book reviews: the political environment of planning in Iran, 1971-83: from monarchy to Islamic republic. By Hossein Razavi and Firouz Vakil. Boulder, Colorado: Westview press. 1984. xi, 194p” , Iranian Studies, v.19, n.2, 1986: 183-186. 

نقد کتاب: حسین رضوی؛ فیروز وکیل. فضای سیاسی برنامه‌ریزی در ایران، 83-1971. از سلطنت تا جمهوری اسلامی.

-----------------------------------------------------------

هوگلاوند، اریک جیمز.

Hooglund, Eric. “Book reviews: the reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution. By Shaul Bakhash. New York: Basic books, 1984. X, 250p”, Iranian Studies, v.19, n.2, 1986: 199-201. 

نقد کتاب: شائول بخاش. حکومت آیت الله‌ها: ایران و انقلاب اسلامی.

-----------------------------------------------------------

عابدی، مهدی.

Abedi, Mehdi. “Ali Shariati: the architect of the 1979 Islamic revolution of Iran”, Iranian Studies, v.19, n.3-4, 1986: 229-234.

علی شریعتی: معمار انقلاب اسلامی سال 1357=1979، ایران.

-----------------------------------------------------------

لاجوردی، حبیب.  

Ladjevardi, Habib. “Reviews: workers and revolution in Iran Assef Bayat. London: zed books 1 td, 1987. 227p”, Iranian Studies, v.21, n.3-4, 1988: 159-162. 

نقد کتاب: آصف بیات. کارگران و انقلاب در ایران.

-----------------------------------------------------------

گرامی، شهین.

Gerami, Shahin. “Reviews: Post-revolutionary Iran, Hooshang Amirahmadi and Manoucher Parvin, eds., Boulder: Westview press, 1988, 262p”, Iranian Studies, v.22, n.1, 1989: 84-85. 

نقد کتاب: هوشنگ امیراحمدی؛ منوچهر پروین. ایران پس از انقلاب.  

-----------------------------------------------------------

گرین، جرالد.

Green, Jerrold D. “Reviews: The making of Iran’s Islamic revolution: from Monarchy to Islamic republic, Mohsen M. Milani, Boulder, Colorado: Wetview press, 1988. xiv, 361p”, Iranian Studies, v.22, n.1, 1989: 90-91. 

نقد کتاب: محسن میلانی.شکل‌گیری انقلاب اسلامی از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی.  

-----------------------------------------------------------

پروین، منوچهر.

Parvin, Manoucher. “Reviews: Development planning in Iran from monarchy to Islamic Republic, Kamran Mofid. Cambridge, England: Middle and North African press limited, 1987, 302p”, Iranian Studies, v.22, n.1, 1989:

105-106. 

نقد کتاب: کامران مفید. طرح توسعه در ایران از سلطنت تا جمهوری اسلامی.  

بدران، مارگوت.

 ----------------------------------------------------------

Badran, Margot. “Book Reviews: The women’s Movement in Iran: Mutiny, Appeasement and repression from 1900 to Khomeini. By Eliz Sanasarian. New York: Praeger, 1982. 172p”, Iranian Studies, v.19, n.3-4, 1986: 318-320.

نقد کتاب: الیز ساناساریان. جنبش زنان در ایران. طغیان، افول و سرکوب ازسال 1900 م تا زمان خمینی (از سال 1280 تا انقلاب 1357).

 -----------------------------------------------------------

سریرنی- محمدی، آنابل.

Sreberny-Mohammadi, Annablle. “Reviews: the Iranian revolution: Thanatos on a National scales Gholam R. Afkhami. Washington, D.C. the Middle East institute, 1985.” Iranian Studies, v.20, n.1, 1987: 86-90. 

نقد کتاب: غلامرضا افخمی. انقلاب ایران: ویرانگری غریزی در مقیاس ملی.

-----------------------------------------------------------

لونی، رابرت.

Looney, Robert E. “The Role of military expenditures in pre-revolutionary Iran’s economic decline”, Iranian Studies, v.21, n.3-4, 1988: 52-83. 

نقش هزینه‌های ارتش در رکود اقتصادی در دوره قبل از انقلاب.

-----------------------------------------------------------

هالیدی، فرد.  

Halliday, Fred. “Reviews: The Iranian revolution and the Islamic republic Nikki Keddie and Eric hoogland, ed.s New York: Syracuse University press, 1986. 246p”, Iranian Studies, v.21, n.3-4, 1988: 148-150.

نقد کتاب: نیکی کدی؛ اریک هوگلاند. انقلاب ایران و جمهوری اسلامی.

-----------------------------------------------------------

امانت، عباس.  

Amanat, Abbas. “The study of History in post-revolutionary Iran: nostalgia, illusion, or historical awareness?” Iranian Studies, v.22, n.4, 1989: 3-18. 

پژوهشی درباره تاریخ ایران پس از انقلاب: حسرت گذشته، تصور غلط یا آگاهی تاریخی؟

----------------------------------------------------------

حبیبی، نادر.

Habibi, Nader. “Allocation of educational and occupational opportunities in the Islamic republic of Iran: a case study in the political screening of human capital”, Iranian Studies, v.22, n.4, 1989: 19-46. 

بودجه تحصیلی و فرصتهای شغلی در جمهوری اسلامی ایران: مورد مطالعه جداسازی سیاسی سرمایه‌ انسانی.

-----------------------------------------------------------

بروجردی، مهرزاد.

Boroujerdi, Mehrzad. “Reviews: Social origins of the Iranian revolution, Misagh Parsa, New Brunswick: Rutgers university press, 1989”, Iranian Studies, v.23, 1990:  112-114. 

نقد کتاب: میثاق پارسا. ریشه اجتماعی انقلاب ایران.

-----------------------------------------------------------

دباشی، حمید.

Dabashi, Hamid. “Reviews: the Turban for the crown: the Isalmic revolution in Iran, Said Amir Arjomand, New York: oxford university press, 1988, 210p” , Iranian Studies, v.23, 1990:

123-125. 

نقد کتاب: سعید امیرارجمند. عمامه به جای تاج.

انقلاب اسلامی در ایران.

 -----------------------------------------------------------

اسلاگلت، پیتر.

Sluglett, Peter. “Reviews: Iran: from religious dispute to revolution, Michael M.J. Fischre. Cambridge, Mass., and London, England: Harvard university press, 1980, xviii, 314p.” , Iranian Studies, v.22, n.1, 1989: 114-121.

نقد کتاب: مایکل فیشر. ایران: از مباحثات مذهبی تا انقلاب.

-----------------------------------------------------------

اسلاگلت، پیتر. .

Sluglett, Peter. “Reviews: Religion and politics in contemporary Iran: clergy-state relations in the Pahlavi period, Shahrough Akhavi, Albany: state university of New York press, 1980. xx, 255p” , Iranian Studies, v.22, n.1, 1989: 114-121. 

نقد کتاب: شاهرخ اخوی. مذهب و سیاست در ایران معاصر: روابط دولت و روحانیت در دوره پهلوی.

-----------------------------------------------------------

لورنتس، جان هنری.

Lorentz, John H. “reviews: “The government of God”-Iran’s Islamic Repubic, Cheryl Benard & Zalmay Khalilzad, New York: Columbia

University Press, 1984, xiv, 240p”, Iranian Studies, v.22, n.2-3, 1989: 161-163. 

نقد کتاب: چریل بنارد؛ زلمای خلیل‌زاده. "حکومت خدا" جمهوری اسلامی ایران.

-----------------------------------------------------------

زونیس، ماروین.

Zonis, Marvin. “Reviews: The State and social revolution in Iran: a theoretical perspective, farrokh Moshiri, New York: Lang publishing inc., 1985, xvii, 232p”, Iranian Studies, v.22, n.2-3, 1989: 187-188.

نقد کتاب: فرح مشیری. دولت و انقلاب اجتماعی در ایران: چشم‌اندازی نظری.

 -----------------------------------------------------------

بهروز، مازیار.  

Behrooz, Maziar. “Reviews: The Iranian revolution: its global impact, ed. John L. Esposito, Miami: Florida international university press, 1990, viii, 346”, Iranian Studies, v.24, 1991: 79-81. 

نقد کتاب: انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن/ ویرایش جان اسپوزیتو.

-----------------------------------------------------------

بیل، جیمز.

Bill, James A. “reviews: Iran and the word: continuity in a revolutionary decade, Shireen T. Hunter, Bloomington and Indianapolis: Indiana university press, 1990, p.254”, Iranian Studies, v.24, 1991: 81-83. 

نقد کتاب: شیرین هانتر. ایران و جهان: انسجام در یک دهه انقلابی. .

-----------------------------------------------------------

فغفوری، محمد حسن.

Faghfoory, Mohammad H. “Reviews: The Iranian revolution and the Muslim world, ed. David Menasheri, West Special studies on the Middle East, Oxford, Boulder, San Fransisco: Westview press, 1990. ix, 282p”, Iranian Studies, v.24, 1991:  87-90. 

نقد کتاب: انقلاب ایران و دنیای اسلام/ ویرایش داود مناشری.

-----------------------------------------------------------

گرامی، شهین.

Gerami, Shahin. “Reviews: The state bureaucracy, and revolution in Iran: Agrarian reform and politics, Ali Farazmand, New York: Praeger publishers, 1989. 289p”, Iranian Studies, v.24, 1991: 90-91. 

نقد کتاب: علی فرازمند. دیوانسالاری دولتی و انقلاب در ایران: اصلاحات ارضی و سیاست.

 -----------------------------------------------------------

دخانچی، خلیل.

ِDokhanchi, Khalil. “Reviews: Iran: from royal dictatorship to theocracy, Mohammed Amjad, Westport, Conn.: Greenwood press, 1989, 179p”, Iranian Studies, v.23, 1990: 125-127.

نقد کتاب: محمد امجد. ایران ؛ از استبداد سلطنتی تا دین‌سالاری.

-----------------------------------------------------------

امامی، زهره.

Emami, Zohre. “Reviews: Cry for my revolution, Iran, Manoucher Parvin, Costa Mesa, Calif.: Mazda publishers, 1987. p.383”, Iranian Studies, v.23, 1990: 128-129. 

نقد کتاب: منوچهر پروین. گریه برای انقلابم، ایران.  

-----------------------------------------------------------

کانیهلم، بروس.

Kuniholm, Bruce. “There you go again? gary Sick, Ronald Reagan, and the iranian revolution: a review article” , Iranian Studies, v.24, 1991: 61-69. 

نقد مقاله: دوباره کجا میروی؟ گری‌سیک، رونالد ریگان و انقلاب ایران.

-----------------------------------------------------------

امیراحمدی، هوشنگ.

Amirahmadi, Hooshang. “Reviews: Iranian politics and religious modernism: The Liberation movement of Iran under the Shah and Khomein. Houchang E. Chehabi, Ithaca: Cornell university press, 1990. xiv, 342” , Iranian Studies, v.24, 1991: 71-73.

نقد کتاب: هوشنگ شهابی. سیاستهای ایران و اصول جدید مذهبی: نهضت آزادی ایران در دوران حکومت شاه و خمینی.

  -----------------------------------------------------------

نصر، ولی‌رضا.  

Nasr, Vali Reza. “Reviews: Revolution in Iran: the roots of the turmoil, Mehran Kamrava, New York: Routledge, Chapman & Hall, 1990, x + 174 pp.,appendix (p. 135), bibliography (p. 156),  and index (p. 169), hardback $47.50”, Iranian Studies, v.25, no.3-4, 1992: 96-97. 

نقد کتاب: مهران کامروا. انقلاب در ایران: ریشه‌های اغتشاش.  

-----------------------------------------------------------

پارسا، میثاق.

Parsa, Misagh. “Reviews: States and Urban-Based revolution: Iran and Nicaragua, Farideh Farhi, Champaign: university of Illinois press, 1990, x + 147 pp., including notes, bibliography, and index, cloth $29.95”, Iranian Studies, v.25, no.3-4, 1992: 98-99. 

نقد کتاب: فریده فرهی. دولت و شالوده‌های انقلابهای شهری: ایران و نیکاراگوئه.

-----------------------------------------------------------

گیلانشاه، فرح.

Gilanshah, Farah. “Reviews: Iranian refugees and exiles since Khomeini, ed. Asghar Fathi, Costa Mesa, Calif.: mazda publishers, 1991, 293pp, paperback $16.00”, Iranian Studies, v.26, no.1-2, 1993: 178-180. 

پناهندگان و تبعیدیان ایرانی پس از انقلاب/ ویرایش اصغر فتحی.

-----------------------------------------------------------

هورکارد، برنار.

Hourcade, Bernard. “Reviews: Le shi’isme en Iran, Imam et revolution, Yann Richard, Paris: Jean Maisonneuve, 1980, 135pp”, Iranian Studies, v.26, no.1-2, 1993: 183-185. 

نقد کتاب: یان ریشار. تشیع در ایران. امام و انقلاب.  

-----------------------------------------------------------

کیان- تیبو، آزاده.

Kian, Azadeh. “Reviews: le Discours populaire de la revolution iranienne (2 v.), Paul Vieille and Farhad Khosrokhavar, Paris: Contemporaneite, 1990, 275p”, Iranian Studies, v.24, 1991: 95-97.

نقد کتاب: پل ویی؛ فرهاد خسروخاور. مباحثات عامیانه انقلاب ایران.

سیاوشی، سوسن.

Siavoshi, Sussan. “Factionaliam and Iranian politics: the Post-Khomeini experience”, Iranian Studies, v.25, no.3-4, 1992: 27-49. 

تفرقه‌گرایی و سیاست ایران: تجربه دوران پس از خمینی.

-----------------------------------------------------------

نفیسی، حمید.

Naficy, Hamid. “Cultural dynamics of Iranian post-revolutionary Film periodicals”, Iranian Studies, v.25, no.3-4, 1992: 67-73. 

فعالیت فرهنگی فیلم‌های دوره‌ای بعد از انقلاب.

-----------------------------------------------------------

کازیوروسکی، مارک.

Gasirowski, Mark. “Reviews: Majestic failure: the fall of the Shah, Marvin Zonis, Chicago and London: the university of Chicago press, 1991,   x + 350 pp”, Iranian Studies, v.25, no.3-4, 1992: 89-91.

نقد کتاب: زونیس ماروین. شکست شاهانه: ملاحظاتی درباره سقوط شاه.

  -----------------------------------------------------------

بختیاری، بهمن.  

Bakhtiari, Bahman. “Symposium: Iranian domestic politics in the post-revolutionary period: parliamentary elections in Iran” , Iranian Studies, v.26, no.3-4, 1993: 375-388.  

گردهمایی: سیاستهای داخلی ایران پس از انقلاب: انتخابات مجلس در ایران.

-----------------------------------------------------------

کتسمن، کنت.

Katzman, Kenneth. “Symposium: Iranian domestic politics in the post-revolutionary period: the Pasdaran: institutionalization of revolutionary armed force”, Iranian Studies, v.26, no.3-4, 1993: 389-402. 

گردهمایی: سیاستهای داخلی ایران پس از انقلاب:

پاسداران: نهادینه‌سازی نیروهای مسلح انقلابی.

-----------------------------------------------------------

بیل، جیمز.

Bill, James A. “Symposium: Iranian domestic politics in the post-revolutionary period: the challenge of institutionalization: revolutionary Iran”, Iranian Studies, v.26, no.3-4, 1993:

403-406. 

گردهمایی: سیاستهای داخلی ایران پس از انقلاب: چالشهای نهادینه کردن: انقلاب ایران.

-----------------------------------------------------------

سیگ، گری.

Sick, Gary.  “Symposium: Iranian domestic politics in the post-revolutionary period: confronting contradictions: the revolution in its Teens”, Iranian Studies, v.26, no.3-4, 1993: 407-410. 

گردهمایی: سیاستهای داخلی ایران پس از انقلاب: مواجه با تناقضات انقلاب و دوران بلوغ آن.

 

-----------------------------------------------------------

نصر، ولی‌رضا.

Nasr, Vali Reza. “Reviews: Qu’est-ce qu’une revolution religieuse?, Daryush Shayegam, Paris: al-bin michel, 1991, 262pp” , Iranian Studies, v.26, no.1-2, 1993: 188-190.

نقد کتاب: داریوش شایگان. انقلاب مذهبی یعنی چه؟ 

-----------------------------------------------------------

پارسا، میثاق.

Parsa, Misagh. “Reviews: the dynamics of the Iranian revolution: the Pahlavi Triumph and Tragedy, Jahangir Amuzegar, Albany: SUNY press, 1991, xii + 355pp, including notes, bibliography, and index, hardback $71.50, paper $23.95”, Iranian Studies, v.26, no.1-2,

1993: 192-194. 

نقد کتاب: جهانگیر آموزگار. پویایی انقلاب ایران، پیروزی و سوگنامه پهلوی.

-----------------------------------------------------------

کاظمی، فرهاد.

Kazemi, Farhad. “Symposium: Iranian domestic politics in the post-revolutionary period: introductory remarks”, Iranian Studies, v.26, no.3-4, 1993: 357-358. 

گردهمایی: سیاستهای داخلی ایران پس از انقلاب: ملاحظات مقدماتی.

میلانی، محسن.

Milani, Mohsen M. “Symposium: Iranian domestic politics in the post-revolutionary period: power shifts in revolutionary Iran” , Iranian Studies, v.26, no.3-4, 1993: 359-374.

گردهمایی: سیاستهای داخلی ایران پس از انقلاب: جابجایی قدرت در دوران بعد از انقلاب.

-----------------------------------------------------------

مهران، کامروا.

Matin-asgari, Afshin. “Reviews: the political history of modern Iran: from tribalism to theocracy, Mehran Kamrava, Westport, Conn.: Praeger publishers, 1992, 177pp”, Iranian Studies, v.28, no.1-2, 1995: 108-109. 

نقد کتاب: متین‌اصغری، افشین. تاریخ سیاسی ایران جدید. از قبیله‌گرایی تا حکومت دیتی.

-----------------------------------------------------------

روزن، باری.

Rosen, Barry M. “Reviews: Iran: a decade of war and revolution, David Menashri, New York and London: Holmes & Meier, 1990, 410pp, $47.50 hardback, $24.94 paperback”, Iranian Studies, v.28, no.1-2, 1995: 114-115. 

نقد کتاب: داود مناشری. ایران: یک دهه جنگ و انقلاب.

 

-----------------------------------------------------------

فلور، ویلم.

Floor, Willem. “Reviews: Fragile resistance: social transformation in Iran from 1500 to the revolution, Jhon Foran, westview press, 1993, 453p.” Iranian Studies, v.29, no.1-2,

1996: 189-192. 

نقد کتاب: جان فوران. مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از سال 1500 م= 879 ش تا انقلاب.  

-----------------------------------------------------------

گرامی، شهین.

Gerami, Shahin. “Reviews: in the Eye of the storm: Women in post-revolutionary Iran, Mahnaz Afkhami and Erika friedl, eds., Syracuse university press, 1994. 227p”, Iranian Studies, v.29, no.1-2, 1996: 194-197. 

نقد کتاب: مهناز افخمی؛ اریکا فریدل. درچشم طوفان زنان پس ازانقلاب.

-----------------------------------------------------------

شهابی، هوشنگ.

Chehabi, Houchang E. “Reviews: die wiederspruche in der verfassung der islamischen republik vor dem hintergrund der politischen auseinandersetzung in nachrevolutionaren Iran, Asghar Schirazi, Berlin: das arabische buch, 1992, 102pp”, Iranian Studies, v.27, no.1-4,

1994: 183-184.

نقد کتاب: اصغر شیرازی. رأی مجدد در قانون اساسی جمهوری اسلامی قبل از ارتباطات سیاسی مجزا در ایران پس از انقلاب.

 -----------------------------------------------------------

دخانچی، خلیل.

ِDokhanchi, Khalil. “Reviews: modern capitalism and Islamic ideology in Iran, Cyrus Bina and Hamid Zangeneh, eds., New York: st. Martin’s press, 1992, 301pp, incl. bibliography, index, $45.00 (cloth)”, Iranian Studies, v.27, no.1-4, 1994: 186-188. 

نقد کتاب: سیروس بینا؛ حمید زنگنه. سرمایه‌داری جدید و ایدئولوژی اسلامی در ایران.

-----------------------------------------------------------

سیاوشی، سوسن.

Siavoshi, Sussan. “Reviews from palace to prison: inside the Iranian revolution, Ehsan Naraghi, trans. From the French by Nilou Mobasser, Chicago, Ivan R. Dee, 1994, ix + 283pp”, Iranian Studies, v.27, no.1-4, 1994:

215-217. 

نقد کتاب: از کاخ تا زندان: در بطن انقلاب ایران/ اثر احسان نراقی، ترجمه از فرانسه نیلو مبصر.

 -----------------------------------------------------------

کرزمن، چارلز.

Kurzman, Charles. “Historiography of the Iranian revolutionary movement, 1977-79”, Iranian Studies, v.28, no.1-2, 1995: 25-38.

تاریخ‌نگاری نهضت انقلاب ایران 79-1977.

-----------------------------------------------------------

تائیس، گاس.  

Thaiss, Gus. “Reviews: Myth and mobilization in revolutionary Iran: The use of the Friday congregational sermon, Haggay ram, Washington, the American university press 1994. xiii, 250p.” , Iranian Studies, v.30, no.1-2, 1997: 184-186. 

نقد کتاب: حقی رام. اسطوره و بسیج در انقلاب ایران. کاربرد مراسم عبادی نماز جمعه.

-----------------------------------------------------------

کاتم، ریچارد.

Cottam, Richard. “Reviews: Iran and the Muslim world: Resistance and revolution, Nikki R. Keddie. New York: New York university press, 1995. ix. 303p”, Iranian Studies, v.31, no.1, 1998: 104-107. 

نقد کتاب: نیکی کدی. ایران و جهان اسلام. مقاومت و انقلاب.

-----------------------------------------------------------

مهدوی، شیرین.

Mahdavi, Shireen. “Reviews: The Persian Revolution, Edward G. Browne, Abbas Amanat, ed. new edition, Washington: Mage: Publishers, 1995, lxiv, 470p”, Iranian Studies, v.31, no.1, 1998: 112-115. 

نقد کتاب: ادوارد گرانویل براون؛ عباس امانت. انقلاب ایران "ویرایش جدید".

-----------------------------------------------------------

مقدم، والنتاین.

Moghaddam, Valentine M. “Reviews: Iran after the revolution: Crisis of an Isalmic State, Saeed Rahnema and Sohrab Behdad, eds. London and New York: I.B. Taurus, 1995. xii, 292p” , Iranian Studies, v.31, no.1, 1998: 115-117. 

نقد کتاب: سعید رهنما؛ سهراب بهداد. ایران پس از انقلاب. بحران در یک دولت اسلامی.

-----------------------------------------------------------

دخانچی، خلیل.

ِDokhanchi, Khalil. “Reviews: A century of revolution: social movements in Iran, social movements, protest, and contention series, v.2, John Foran, ed. Minneapolis: university of Minnesita press, 1994, 263p.”, Iranian Studies, v.29, no.3-4, 1996: 373-375.

نقد کتاب: جان فارون. یک سده انقلاب: جنبش اجتماعی در ایران. جنبش اجتماعی، اعتراض سری مباحثات؛ ج. 2.  

-----------------------------------------------------------

وزیری، هاله.

Vaziri, Haleh. “Reviews: After Khomeini: New Directions in Iran’s foreign policy, K.L. Afrasiabi, Boulder, San Francisco, Oxford: Westview press, 1994. xii, 244p” , Iranian Studies, v.29, no.1-2, 1996: 216-219. 

نقد کتاب: ک. ل. افراسیابی. دوران خمینی. خط مشی جدید سیاست خارجی ایران.

-----------------------------------------------------------

میلانی، محسن.

Milani, Mohsen M. “Reviews: Class, politics, and ideology in the Iranian revolution, Mansoor Moaddel, New York: Columbia university press, 1993, x, 346p” , Iranian Studies, v.29, no.3-4, 1996: 386-388. 

نقد کتاب: منصور معدل. طبقه، سیاست و ایدئولوژی در انقلاب ایران.  

-----------------------------------------------------------

آفاری، جانت.

Afary, Janet. “Reviews: Populism and feminism in Iran: Women’s struggle in a male-defined revolutionary movement, Haideh moghissi, New York: St. Martin’s press, 1994, 217p”, Iranian Studies, v.30, no.1-2, 1997: 131-134.

نقد کتاب: عوام‌گرایی و فمینیسم در ایران: مبارزه زنان در یک جنبش انقلابی مرد محورانه.

 -----------------------------------------------------------

شهابی، هوشنگ.  

Chehabi, H.E. “Book Reviews: the Persion Sphinex: Amir Abbas Hoveyda and the riddle of the Iranian revolution, Abbas Milani, Washington, D.C: Mage, 2000, xviii + 399pp.ISBN: 0-943211-61-2(cloth)”, Iranian Studies, v.36, no.2, 2003: 302-307. 

نقد کتاب: عباس میلانی. مرد مرموز ایران: امیرعباس هویدا و معمای انقلاب ایران.

-----------------------------------------------------------

فرهی، فریده.

Farhi, Farideh. “Book Reviews. Revolutionary states, leaders, and foreign relations: a comparative study of China, Cuba, and Iran, Houman A. Sadri, Westport, Connecticut: praeger, 1997, ISBN: 0-275-95321-1, 147pp”, Iranian Studies, v.25, no.1-2, 1992: 151-154. 

نقد کتاب: شریو سیمپسون، مارینا؛ هومن صدری. دولت انقلابی، رهبران و روابط خارجی: پژوهشی مقایسه‌ای از چین، کوبا و ایران.  

-----------------------------------------------------------

استوارت، دوین.

Stewart, Devin J. “Reviews: Shi’a Islam: from religion to revolution, Heinz Halm, translated by Allison Brown Princeton, New Jersey: Markus wiener publishers, 1997, 176p”, Iranian Studies, v.31, no.1, 1998: 125-127.

نقد کتاب: هاینتس هالم. شیعه در اسلام. از مذهب تا انقلاب/ ترجمه آلیسون براون.  

-----------------------------------------------------------

نبوی، نگین.

Nabavi, Negin. “Reviews: Geneive Abdo and Jonathan Lyons: answering only to God: faith and freedom in twenty-first century Iran” , Iranian Studies, v.38, no.4, 2005: 677-679. 

نقد کتاب: ژنیو عبدو؛ جاناتان لیون. پاسخگویی تنها به خدا: ایمان و آزادی در ایران سده 21 م.  

-----------------------------------------------------------

فرهی، فریده.

Farhi, Farideh. “Reviews: Charles Kurzman: the Unthinkable revolution in Iran”, Iranian Studies, v.38, no.4, 2005: 683-686. 

نقد کتاب: چارلز کرزمن. انقلاب باورنکردنی در ایران.

-----------------------------------------------------------

حسینی، حمید.

Hosseini, Hamid. “Reviews: John L. Espoito and R.K. Ramazani: Iran at the crossroads”, Iranian Studies, v.38, no.4, 2005: 694-697.

نقد کتاب: جان اسپویتو وپ. ک. رمضانی. ایران بر سر دو راهی.  

 

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ۳:۳٧ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/۱٠/٢٩
    پيام هاي ديگران ()

معرفی کتاب " لغت پارس و فرنگ چاپ سده 17 " از منابع موجود در کتابخانه شماره 2

اسی و معرفی کتاب codicology and book reviews

 

  
نویسنده : سید محمد حسین مرعشی

 Gazophylacium linguae Persarum, triplici linguarum clavi italicae, latinae, gallicae, nec non specialibus praeceptis ejusdem linguae reseratum. Amsterdam, Ex Officina Janson-Waesberg, 1684.

 

 

Folio. Pp. (xviii), 18, 473, (1), index (38). With engraved front or extra title, title printed in red and black. Som minor staining. Uncut copy in contemporary boards, red calf spine. Binding worn. The first proper Persian dictionary to be published. Only preceded by Ravius' Specimen lexici arabico-persico-latini (Lugd. Bat. 1645) and the Persian section by Golius in Castell's Lexicon heptaglotton (London 1669). Includes an introduction mainly based on De Dieu. The dictionary entries are in Italian and followed by translations into Latin, French and Persian. Labrosse composed this work during a stay in the Levant 1664 to 1679. In 1680 he tried to have his work published in Paris without success. A few years later in Amsterdam he arranged with the printing himself. The small Arabic types used in this work Labrosse bought at the Elzevier sale in 1681. The large Arabic types found on the titlepage and eight times within the text were cut by Le Bé in 1599. These types were used only occasionally in Paris until the end of the 18th century and it seems that this is the only time they are used outside France. Schwab 672. Smitskamp PO 345. Vater 279.

 

 

 

کتاب «لغة فرنگ و پارس، تالیف بنده و قربان حضرت ایسوع پادری انجلی کرملیط مولود شهر طولوزه»، دومین فرهنگ فارسی - فرنگی است که ٣٢۵ سال پیش،  همزمان با سلطنت شاه سلیمان صفوی، در سال ١۶٨۴میلادی ( ١٠٩۶ قمری)، در جهان آن روزگار، انتشار یافته است. نخستین فرهنگ فارسی - عربی - لاتینی ( Specimen lexici arabico-persico-latini)، ٣٩ سال قبل از آن، در سال  ١۶۴۵  چاپ شد) چاپ این کتاب، با جلدی چرمی، در هجده،١٨، ۴٧٣ برگ، به قطع وزیری بزرگ، در آمستردام به انجام رسیده و مبنای آن، زبان ایتالیایی است، اما بخش عمده آن را معادل­ها و توضیحات فارسی تشکیل می­دهد.

تقی­زاده، برای نخستین بار، در نشریه کاوه (دوره جدید) (١٢٩١ ش.) ۵، ص ۱۱ این کتاب را «لغت فرنگی و پارسی» معرفی می­کند:

«ظاهرا اولین مطبعه هم که بایران آمده معروف به بصمه خانه شده بود. چنانکه آنژ دو سن ژوزف (Ange de Saint Joseph) از مبشرین و پادریان فرقه نصارای کرملیط از اهل طولوز در کتاب «لغت فرنگی و پارسی» خود موسوم به Gazophylacium Linguae Persarum که در حدود سنه ۱۰۸۱ ق تالیف کرده و در سنه 1096ق بطبع رسانیده در تحت عنوان کلمات «باصمه خانه کارخانه بصمجی، مطبع» (صفحه 415 از آن کتاب) چنین می نویسد: «حضرات پادریان کرملیط میدانی میر بصمه خانه عربی و فارسی در عبادتخانه خودشان در اصفهان برپا و دایر کرده بودند و هنوز دارند. ارامنه نیز در جلفه بصمه ارمنی دارند».

 شجاع الدین شفا نیز در کتاب جهان ایران­شناسی (ص 349)، آن را «فرهنگ فارسی- ایتالیایی- لاتین- فرانسه» می­خواند.

واژگان این کتاب، در چهار ستون، به ترتیب از چپ به راست، واژه­های ایتالیایی، لاتین، فرانسه و فارسی است. برای واژه­های لاتین و فرانسه در انتهای کتاب نمایه­ای الفبایی فراهم آمده، اما نمایه فارسی از آن دریغ شده است، زیرا به نظر می­رسد، کتاب برای فرنگیان تالیف شده باشد. به هر صورت، این کاستی مشکلات بسیار  برای پژوهندگان واژه­های فارسی فراهم می­آورد.

مولف کتاب، آنژ دو سن ژوزف، از کشیش­های کرملی ساکتان پابرهنه است که از دوران شاه عباس اول، با کسب احترام و امتیاز­های ویژه، در ایران به خدمات مختلف و ترویج دین می­پرداختند. او علاوه بر پرداختن به امور دینی، به اقصی نقاط کشور نیز مسافرت می­کرده و به مطالعه کتاب­های گوناگون در زمینه­های موسیقی ، طب، ریاضی، نجوم و ... علاقه­مند بوده است. در جایی به انتقال کتاب­های خطی به فرنگ و ترجمه آن برای پادشاه فرانسه اشاره دارد. و از درآمد سالیانه «حضرت سلطنت­پناه پادشاه ایران» و بهای وسایل ارزشمند در مراسم اعیاد، در دربارهای سلطنتی، همچنین از قیمت مالیات راهداران و از حمل و نقل کالا که شامل حفاظت آنها نیز می­شده اطلاع داشته است. شهرهایی مانند اصفهان، شیراز، بهبهان، ایروان، نخجوان، موصل، بصره، پرسپولیس، لار، «بندر عباسی»، بحرین، جزیره هرمز، جزیره خارک، بندر لنگه و ... دیدن کرده و در عین حال به عنوان صاحب نظر، «طب پارسی» را مطلقا جالینوسی می­داند. و همه جا از فارسی به «زبان عجمی» یاد می­کند.

در اینجا، در این فرصت کوتاه، سعی بر این بوده تا برخی ویژگی­های کتاب از جنبه­ چاپ و نیز محتوا، به اجمال، بررسی شود.

 

الف. برخی ویژگی­های چاپ و رسم­الخط

حروفچینی فارسی متن در مقایسه با حروف یکسان و منظم فرنگی، تفاوت­هایی دارد:

- اندازه حروف و نوع قلم متفاوت است.

- برخی کلمه­ها زیر و زبر دارند، احتمالا برای پرهیز از غلط­خوانی (رُبّ ، ص 367)، هر چند ممکن است گاه مانع درست­خوانی شده باشد (مَقَدّم، ص۹). احتمال دارد زبان فارسی کتاب به دلیل اقامت نویسنده در اصفهان، تحت تاثیر لهجه محلی قرار داشته باشد: جلفه (جلفا)، بصمه (باصمه)، عشور (عاشورا)، مَهَرنامه، اخرا  (در آخر). این تاثیر به جابجایی مصوت­های کوتاه یا تبدیل به مصوت بلند دیده می­شود.

- کتاب دارای رسم الخط فارسی تقریبا یکسان است. برخی از این ویژگی­ها عبارتند از:

 وندهایی که از اسم جدا نوشته می­شود، مانند: هوش­مند، قربان گاه (ص ۱۷)، بی اگاه (ص ۵).

«می» اخباری و استمراری به فعل می­چسبد: میآموزانم (ص 19).

حرف اضافه «به» نیز به کلمه بعد می­چسبد بظهور آمده (ص ۴)، بیک جا رساندن (ص ۹).

حرف­های ج، چ، ح، و خ، هرگاه در وسط کلمه قرار می­گیرند، مانند هـ نوشته می­شوند (رنهانیدن به جای رنجانیدن (ص ۷)، جهت بجای جخت (ص 13)، مهروق به جای محروق و ... با این تفاوت که نقطه­گذاری حرف­های «ج، خ، چ» رعایت شده است).

برای حرف گ، روی ک، سه نقطه گذاشته شده است. این سه نقطه گاه ابتدای حرف و گاه انتهای آن قرار گرفته است. انگشت (ص 3)، گوش کردن (ص ۳۱).

بسیاری از کلماتی که امروز با «آ» شروع می­شوند در این فرهنگ «ا» نوشته شده است، اما در مورد برخی کلمات «آ» به کار برده شده، بدین شکل که روی الف «۸» کوچکی قرار گرفته است.

غلط­های املایی در بخش فارسی کتاب بسیار است. این اشتباهات عموما ناشی از عدم کاربرد صحیح حروف هم­آوا مانند ح، هـ و یا س، ث، ص و ... است: زخیره (ص ۷)، سهیها به جای صحیحا (ص 26)، مطعه به جای متعه (ص 69) و یا : آیان به جای عیان (ص 15) و مواردی دیگر، مانند خابانیدن (ص ۷).

در نقطه­گذاری حروف نیز اهمال بسیار شده است: تبار به جای تیار (ص 11)، عدار به جای عذار (ص ۷) و ...

گاه نیز در اثر عدم رعایت کرسی خط (در ص ۹)، و یا اشتباه چیدن حروف چاپی، به­هم ریختگی کلمه­ها مشاهده می­شود: شادمان کننده (ص 15).

این اشتباهات، قدر مسلم، سهو نمونه­خوان یا حروف­چین که «جوان شنزده ساله» هلندی است می­باشد، زیرا چنان که در متن کتاب آمده، مولف با کتاب­های علمی و ادبی فارسی و عربی به خوبی آشنا بوده است. خطاهای حروفچینی در واژه­های فرانسه نیز دیده می­شود، مثلا:  convent به جای couvent. هر چند نسبت به اشتباهات فارسی بسیار اندک است.

نکته جالب توجه در این فرهنگ، وجود عنصر رکابه یا رادّه است. رکابه معمولا در نسخه­های خطی فارسی و عربی، برای حفظ ترتیب صفحه­ها، هنگام به هم ریختگی کتاب، به جای صفحه­شمار استفاده می­شده است. رکابه­ها در نسخه­های خطی در صفحه زوج، سمت چپ، پایین یا بالا قرار می­گرفته و یک یا چند کلمه را شامل می­شده است. اما در اینجا رکابه از یک یا چند حرف (حداکثر پنج حرف) تشکیل می­شود، مختص واژگان ایتالیایی است و نخستین حرف­های اولین کلمه ایتالیایی صفحه بعد (هم صفحه­های فرد و هم زوج) است. کتاب هم سرصفحه دارد هم صفحه­شمار، بنابراین لزوم رکابه­گذاری ممکن است تبعیت از قوانین کتابت نسخه­های خطی شرقی در دوره چاپ کتاب باشد. از طرفی، در پایان کتاب نیز ترقیمه­ای مثلثی شکل، همانند نسخه­های خطی اسلامی، به فارسی نگاشته شده که ظاهرا به قلم مولف است. پیش از ترقیمه، اشعاری در مدح پرهیزگاری و دوری از آتش دوزخ آمده که شاعر آن معلوم نیست:

هر کرا باشد سه خصلت در سرشت -  باشد انکس بی­شک از اهل بهشت

شاکر اندر نعمت و صبر از بلا - میدهد اینه دلرا جلا

هر که مستغفر بود اندر گناه - حق ز نار دوزخش دارد نگاه

هر که ترسد از اله خویشتن - خواهد او عذر گناه خویشتن

معصیت را هر که پی در پی کند - ایزدش از اهل جنت کی کند

ای پسر دایم به استغفار باش - وزبدان و مفسدان بیزار باش

 

******

والحمد لله تمام شد این کتاب لغه فرنگی و پارسی بدست و همت بنده کمترین حضرت مسیح پادری انجلوس ملقب مِن حضرت یوسف خطیب خجسته مریم راهب طایفه حضرات پادریان کوه کرمل و مولدش شهر و دیوان عظیم سلطنت فرنسه طولوزه و اما بصمه شد در اثنای شنزده ماه در این شهر امسطردام در کارخانه سرکار آقا کتابفروش وازبرغنوس بدست جوان شنزده ساله کاتولیکی روبرطس یانس نام از شهر انطورپ و پسر بسیار نحسند باشد و شاگرد اسکندر لینطمان بصمچی و ایضا الحمد و سپاس بی­پایان که بعد از جفا و زحمت عظیم این عمل بسرانجام رسید روز اول ماه ... اوطوبر ... سنه از تانس حضرت ایشوع هزار و ششصد و هشتاد وسه *

]سه نقطه­ها در این پاراگراف از متن اصلی است.[

 

- هر واژه فارسی با یک ستاره شش پر توخالی از واژه دیگر جدا شده است. در عین حال اگر این واژه در میان ارامنه مصطلح و رایج بوده با یک صلیب پایه­دار از بقیه مشخص شده است.

ارنوود† اغوّانک  Albanie

- در برابر هر واژه ایتالیایی تنها یک واژه لاتین و فرانسه گذاشته شده، اما چند معادل فارسی آمده است:

تند ساختن* چرخ زدن* سو کشیدن* برشام نمودن (وسیله­ای برنده را تیز کردن) aiguiser.

 

ب. برخی ویژگی­های محتوایی

همان­طور که دیده می­شود این کتاب دارای مجموعه­ای از واژه­های مورد استفاده در دوران صفوی، و در واقع، مجموعه­ای است از مسافرت­ها، فعالیت­ها، دانش دینی و واژه­شناسی و وقایعی که اطراف مولف اتفاق می افتاده است. از این روست که خیلی زود از حالت معادل­یابی واژه­ها به توضیح واژه و نقل نظرات و حکایت­های پیرامون واژه­ها می­پردازد. در انتها به کشکول آنژ دو سن ژوزف تبدیل می­شود این کتاب از جنبه­ تاریخی (حوادثی که ناظر آن بوده)، اجتماعی (چگونگی معاشرت، آداب و رسوم، سطح زندگی)، بازرگانی، کشاورزی و ... قابل بررسی است. برای نمونه  واژه حسین (ع) ، در صفحه ۱۴۹ و برخی واژه­های دیگر توضیحاتی بدین قرار آمده است.

 

حسن (حسین) بن علی

عید قتل او مخصوص عجم و غیر شیعه است عشور خونده شود (عاشورا خوانده می­شود) از ان جهت که ده روز مطصل (متصل) از غره شهر محرم تا روز دهم زکر (ذکر) ان میکنند و عزا میپوشند و سر و ریش نمیتراشند و روز و شب زاری میکنند و این صوط (صوت) یا حسن (حسین) تا بی­هوشی تکریر نمایند. اخرا (سرانجام) روز دهم سر میتراشند و بتیغ میزنند تا خون­الود شوند و بترز عسکر شهرا دو حصه مینمایند تا بقتلنما حسن حاضر شوند (به طرز نظامی شهر را به دو بخش تقسیم می­کنند تا مراسم قتل حسین (ع) را نمایش دهند).

 

 بهله، کف، خرک، دستکش، دستانه، الچک، نکان

ایران بهله (دستکش) نمیسازند. الاّ برای دست چپ تا باز (پرنده شکاری) را ببرند و اما هر دو دست وسمه میمالند تا گرم و نرم گردند (ص144).

 

 راه­داران، مستحفظان شوارع

کار ایشان است که راه‌ها [راه‌ها] را از راه زن و دوزدان (دزدان) پاک و امین نگاه دارند و هر زرر(ضرر) که ا ز آن جهت واقع شود از عهده ایشان درآید اما گاه میشود که خودیشان (خود ایشان) با دوزدان باشند یا شریک دوزدان. دو سه تا پنج عباسی برای بار شتر  می‌گیرند یک محمدی بار استر و یک شاهی بار خر یک بیستی برای هر سرکسفند (گوسفند) اما جهت میوه و گندم هیچ نگیرند و شکر خدا که فرنگیان از راه‌داری مسلم‌اند (فرنگیان از این مالیات معافند). چنانچه مهمان سر کار خاصه شریفه (مهمان شاه) باشد. (ص 145)

(متن فرانسه: 2، 3 تا 5 عباسی برای بار یک شتر، نصف آن برای یک قاطر و یک چهارم آن برای بار الاغ و یک بیستم برای گوسفند).

 

 دارالشفاء، بیمارخانه، هروانه، خانقاه، جای­گاه غربا

نام دارلشفاء در اصفهان است بموجب عمارتی وقف که جهت فقرا بیمار نباشد اما در حقیقت درالموت باشد و هیچ نسبت بدارهای شفا فرنگستان ندارد (ص 148).

(متن فرانسه: نام بیمارستان در اصفهان به مکان حقیری گفته می‌شود که دارالشفا می‌خوانند یعنی خانه سلامتی، اما واقعاً مکان مرگ است).

 

 ساکن، متوطن، مجاور، متمکن، تاجیک

ساکنان شهرهای عجم دو فرقه باشند یعنی هیدری (حیدری) و نعامت (نعمت) اللهی و همیشه با هم جنگ و غوغه دارند (ص146).

(در متن فرانسه اضافه شده: مانند کاستلانی و نیکولوتی‌های شهر ونیز)

 

 علم ساعة کشی

علم ساعة کشی مخصوص فرنگیان است و اما ریاضی‌دانان اصفهان و شیراز چون مرتقب با این علم شدند بنزد پادریان تردد دارند. (ص148)

 

 باغ دختران

جایی است در کنار شط دجله یک روزه راه پایینتر از شهر بغداد و آنجا عمارت عظیم است قصر قعرا نام که دیوانخانه نیز پادشاه نوشیروان خوانند بلکه در احطه دیوارهای آن باغ که مقدار هشت کز پهنی دارد و هزار کز دور در مربع باغ ملکه شامیرام بود (148).

(متن فرانسه: باغ‌های سمیرامیس. این مکان را مدت یک روز دیدم، پایین‌تر از بغداد، کنار دجله و ویرانه‌های باشکوه شاه انوشیروان نزدیک آن دیوارهایی از آجر خام که هشت گز پهنا دارند و حدود هزار پای مربع است. این مکان باغ دختران نام دارد.)

 

 مهمان سرکار خاصه شریفه

چون حضرات پادریان کرملیط که در حقیقت مهمان شاه‌اند. چون ایشان ایلچیان حضرت پاپا خلیفه حضرت ایشوع باشند (ص148).

 

 کروانسرای، خان، منزلگاه، مهمانخانه

بدانکه کروانسرای درجمیع الکهای (منطقه­های) ایران خواه در شهرهای و خواه در سرراهای صحره بسیاراند و معمور و عمارتهای عظیم و سنگین باشند و اما در سفر ترکستان کروانسرای کم‌اند و نیک و بداند لیکن یکیرا دیدم نزدیک حلب در جای جسر شغر نام که عمارت سنگین است و بموجب وقف نباشد و بامر وزیر عاظم محمد کپرولی (Kioproli )

 

 جادوگر، سحار، افسون‌گر، سحرباز، ساحر

اهل جادوگری طلسمات و رمل و فالگری در میان میدانهای و محلتهای شهرها عرب و عجم نشسته کار خود را آشکارا میکنند. در بصره ملا شناختم قاضم نام جادوگر مشهور و مکرم نزد امراء و خلایق و درویشان مریدانش چون نغمه و صدای دایره بشنوند کویا جنونی شوند و در آن محل آتش توانند خورد و اما استاد غنی بسیار است و ایشان پلشت و از آن نشان معروف­اند که کیش دراز میپرورند (موی سر خود بلند می‌کنند). (ص155)

 

 تاج نهادن، متوج نمودن، مکلل نمودن، اکلیل بر سر نهادن

 تاج­نامه یعنی حکایت تاج نهادن بر سر شاه سلیمان مصنّف گردیده بهمت شاردین (ژان شاردن) بیک فرنکی جواهری اصل و حقیقت دارد و اما تاج پادشاه ایران منقسم باشد بدوازده سطر و کویا تره یا دسته خنجر در میان و یک جیغه از مروارید و الماس و یعقوت. اما عجب است که خانها و صوفیان بهمین دستور تاج دارند. شاید که سلاطین ایران از نسل صوفیان صادر شده ولیکن عیب است که صوفیا(ن) بعضی خست می‌کشند (ص159).

 

 درخت دول، درخت خرق، انجیر هندی

درخت انجیر هندی که دول یا خرق نام دارد داخل عجایب است. چنانچه این درخت از خودی خود، نشو نماید و یکی برای جنگل ساختن کافی باشد و زیر سایه او هزار کسانرا تواند پوشید و اما فضیلت ناخستین (نخستین) آن باشد که از میان شاخهای ریشه چند در آرد که تا روی زمین رسیده هم میگیرند و درخت دیکر میشود باز معلوم است که درویشان مجوسیان هند  و رجشهای (حرکت‌های) بسیار زیر ان میکنند... و اما برگهای آن درخت همیشه سبزاند وبزرگ و نرم مثل مخمل بشکل هلیلجی. میوه آن انجیر خورد (خرد) است که لذت سهل و حلاوتی دارد و او را خوردم در جزیره خارک در مقابل بندریک. باز دربندر کنک پیداست و در بندر عباسی و خوصوصاً در ولایات هند (ص161).

 

 مغفرت، عفو، هبه، بخشش

بدانکه در قدیم الایام هر که زیارت میکرد قدس خلیلرا صدقه میداد در بعضی جاهای احوال شهر شریف بنیتی (در بعضی محله‌های شهر شریف به نیت) غفران یافتن و اما اهل ترک که همروز که قدس را بتصرف آوردند همین صدقه در همه جای قریب به قدس برسم باج میگیرند و بنابراین باجرا غُفر میگویند (ص163).

 

 مردم انگریز، فرنگیان انکرس، ادمها الکه انگریز

بعضی عرب بحث بیعقلانه میکنند که فرنگیان انقرش از طایفه قرش (قبیله قریش) باشند جهت سهل نسبت نامهای. اما دانشمندان این قول را عبث و باطل میدانند (ص 169).

(متن فرانسه: بعضی از ا عراب بیهوده می‌اندیشند که انگلیسی‌ها از نسل حضرت محمد (ص) هستند، به دلیل شباهت اسم‌های انقرش یعنی انگلیسی و قرش قبیله محمد)

فرنگیان انقرش (انگلیسی‌ها ) چون جزیره هرمز گرفتند از جماعت پرتکال و او رابپادشاه ایران دادند حق نصف عشور در بندرعباسی دارند (ص 169).

سال از میلاد حضرت مسیح هزار و شش صد و هفتاد و چهار از هجرة محمدیه سنه هزار هشتاد و پنج، ایلچی جماعت توجار که زیر پناه حضرت پادشاه فرنسه در هند و ایران سوداگری میکنند قدم یافت بالای ایلچی پادشاه انقرس در مجلس عظیم پادشاه سلیمان و هلبته حسب الحق باشد (ص170).

 

 بی‌گناه، معصوم، بی‌خطا، بی‌جرم، ابار، زکی، پاک، عفیف، صاحب بریّت

 بدانکه مردان و زنان عجم خصوصاً در اصفهان و شیراز هر گاه که بچهای ایشان معصومان بیمار افتاده باشند ایشانرا نزد حضرات پادریان فرنگ میآورند تا انجیل مقدّسرا بالای سر ایشان بخوانند و حسب الاعتقاد اقثر (اکثر) بموجب ان معلجه فقط صحت و سلامتی میابند خصوصاً اگر آب مبارک که سرّ عظیم دین مسیحی باشد بر سر اطفال ریخته شود و اگر طفل باین آب شسته بمیرد هلبته هلبته در بهشت میرود (ص171).

 

خواندم در بصره یک رساله در طب مال عبدالسعید حاکیم مسیحی مشهور از طایفه خواجه سدان الصّبی و ان رساله هلبته عزیز باشد اگر عمل برابر نامش باشد یعنی برو الساعة والله یعلم (ص 174).

 

 مشق موسیقی، مقام و ترنم، مشق دایره، مشق دف

کتابها را مشق موسقی فراوان بسیار در اصفهان دیدم و اما باید دانست که اهل ایران و غیر مشرقیان گویا جنین این علم دارند و فرنگیان او را باوج اکمال بردند و در شهر دارالسلطنت پادشاه فرنسه پاریس بسیار از این جنس کتاب بردند لیکن عالما انها را مترجم کردیده چون سهل بودند هیچ نفع نیافتند.

(متن فرانسه: در اصفهان کتابهای زیبای بسیاری در فن موسیقی، نت و آلات موسیقی وجود دارد. آقای دولاکروا برخی از این کتابها را که با خود به پاریس برده بود برای شاه ترجمه کرده است).

 

 سود، نفع، فایده، مرابحه، ربح، فرع، حاصل

هر قول و تمسّک و سند زر که بشرط سود و مرابحه غیر مشروع شده باشد نزد دیوان حاکم خواه مسیحی و خواه محمدی حرام و باطل است لیکن بین سوداگران چنین نوشتجات بحضور ملک التجار روا دارند (ص177).

 

 درآمد محصول، تحصیل، عواید، ایراد

درآمد سالیانه حضرت سلطنت پناه پادشاه ایران هدی الله عقله و رضا و خلّصه من کلّ شرّ الدنیا و الاخرت شاید که هفت صدهزار تومان باشد و لشکر و سپاه مکرّری (در حالت معمول) چهل هزار اسپاهیان باشد و اما خزینه او خواه از لنکری طلا و غیر اسباب ارزنده و خواه از جواهر کسی مشخص نداند لیکن هر چه ظاهر است در روز مجلسهای ایلیچیان یا نوروز بقول مردام صاحب وقوف هشت­صد هزار تومان قیمت توان کرد. والله یعلم بلصواب (ص180).

 

 جزیره

جزیره بحرین در بین دریا فارس جای صید مروارید و گویند که در تهه (ته) آن بندر بعضی چشمهای آب شیرین است که از آنجا خیغ­های پرآب  شیرین درآرند و در دور حکم پرتکال پنپه را راست کرده بودند و عنبار کشتیها پرمیساختند (ص186).

(متن فرانسه: پیشتر، پرتقالی‌ها در آنجا پمپ نصب کرده، آب در انبارهای کشتی ذخیره می‌کردند.)

 

جزیره هرمز در این زمانه بسیار خراب است بدل او (در برابر آن) پناه گاه کشتیان بندر عباس معمور شد لیکن خدا عالم است که از سرهوا فاسد و کرم تابستان فرنگیان و غیرطایفه او را گفت (متن فرانسه: بندر مشهور گمبرون یا بندرعباس به دلیل بدی هوا شهرت خوبی ندارد) ( ص186).

بدانکه دارالسلطنه اصفهان بسیار بزرگ است و اما پایه­تخت حضرت پادشاه فرنسه که شهر پاریس گویند هلبته زیاده باشد و نفرها بغایت زیاد میپرورد اما فضیلت اصفهان این است که چندین بلند درختهای چنار دارد که گویا صورة جنگل از بیرون نماید فقبول دارم حسن میدان بزرگ و سرای عظیم الدولت پادشاه ایران و حسن خیابان چارباغ ولیکن هر چند حسن عملی و طبیعتی با هم در این کارهای میبازند هیچ نسبت بکارهای ملوک فرنگ ندارند و حقیقت این است که جمیع مداین ایران برابر دولت و حسن و سوای فضایل شهر پاریس یگانه نماید و همین باید گفت درباره رومه و وندیک. (ص187)

(متن فرانسه: اصفهان شهری به وسعت پاریس است. ساختمان‌های اصفهان همه دو طبقه‌اند و معمولاً وسط باغ ساخته می‌شوند. درخت‌های بسیار و بلندی دارد و خانه‌ها در میان آنها قرار گرفته‌اند. اگر نقاشی بخواهد آن را نقاشی کند قادر به تصویر کردن همه آن نمی‌شود. از نکات قابل توجه این شهر بازار است: خیابانی مسقف، زیبا و راحت. سرانجام آن که، اصفهان و دیگر شهرهای ایران به زحمت به پای شهرهایی مانند پاریس، رم، آمستردام یا ونیز می‌رسند.)

 

 عرض بلاد، ارتفاع بلاد، ارتفاع قطب بر شهر، بعد سمت الراس از خط استوا

ارتفاع نصف النهار گرفته بدستور متعرف بوجه استرلاب بسیار خوب در ایام که شمس در خط الاستوا بود و هم در وقت که براس السرطان یا جدی رسیده بود از برای دفع شک که از میل شمس صادر تواند شد ارتفاع قطب شمالی باین وجه مشخص یافتیم یعنی

اصفهان ........ جه .....لب ...... قه ......... م

شیراز.... جه ... کو .... قه ..... یل

بصره .... جه .... زلا ..... قه

بندرعباس ...... جه ...... کز ..... قه (ص191).

(متن فرانسه ‌[در پایین متن فرانسه اندازه‌گیری‌های به این صورت آمده است] :

Ispahan              32d.   40m.

Scriaz                29d.   30m.

Bassora              31d.   30m.

Bander Ab.                  27d.     * m.

 درخت غار، غار، شجره غار

عطارها اصفهان و شیراز وراق الغار که از مازندران آرند بدل (به جای) سادج هندی میفروشند. (ص193)

 

 شیر، سبع به اسد، غضنفر، قسوره، ارسلان، توش، ریار

سالی چون قمشه نوروزی میکردم در میدان شاه اینک گاو را تا میان میدان پیش کرده  همان وقت شیر را نیز حل میکردند (هل می­دادند) تا گاو را بدرد. اما چون شیر بالای گاو جست گاو بیچاره اینقدر حرکت کرد و اینقدر لگد و پای زد که شیر روی زمین افتاده پای مال گاو میبایست شدن اما للحال دو تا شیر بالای گاو منصور میانداختند تا گاو را بغلتانند و شیربانها حلق گاو خلتیده را میبوریدند باین معنی که چون شیر پادشاه حیوانات است جایز نیست که بحضور پادشاه سلیمان مغلوب گردد. (ص195)

 

 ملخ، جراد، کله، چزو، خایک، ادبا

آفت جراد در الکه عرب و عجم بسیار می‌شود خصوصاً در فصل بهار که ان جانور از بیابان عربستان تا الک (ناحیه) عراق عجمی دریا کزاست کرده (از دریا گذشته) گویا عبر (ابر) سیاه افتابرا منسکف میکرده‌اند. بنابراین چون خلایق آن پرنده ببینند بالای پشت بام و در باغستان رفته فریاد و مشاطه بآلات مس وغیره میکنند تا انها را بپرانند تا خرابی بلاذ نکنند. آب مرغان و عذر ملخ که در احوال اصفهان پیدا باشند بسیار مفهوم‌اند و هلبته بداخل عجایب المخلوقات جای دارند آیا نقل که درباره انها میکنند اصل داشت باشد امّا چون از ادمی صادق ان نقل شنیدم بور (باور) هم توان کرد والله یعلم (ص201)

(متن فرانسه: چشمه‌ای در زمین لنگیون / لنژیون (Lengion) میان شیراز و اصفهان دارای پرندگانی است که مانند برق به ملخ‌ها حمله کرده آنها را می‌بلعند و ...)

 

 مجوسیان  سه پادشاهان

نقل است که سه پادشاهان مجوسیان که نزد حضرت مسیح رفتند تا بیت لحم، (هنگام بازگشت) شهید شدند. در دهه که سوی دریاچه وان می‌باشد مواخ نام، بنابراین اسم مواخ مانده باشد یعنی محبوسیان. چنانچه مکتوب است در کتاب ارمنی اسماء و نام که در دیر اکسیماسمن پیداست قریب شهر اریوان (Erivan).

 

 اتشک، ابله فرنگی

نمیدانم چرا تُرک و عجم اتشکرا (آتشک را) ابله (آبله) فرنگی میخوانند چنانچه ظاهر است که بشتر (بیشتر) توان گفت او را آبله ترکی و عجمی که بلکه در بین هزار کسان اولکهای ایشان (در میان هزاران نفر از آن منطقه­ها) یکی پاک از ان بلا نمی‌باشد. (ص208)

 

 مریم مادر حضرت مسیح

اما در کنسیه ستنه مریم شهر موصل صورت بیبی (بی­­بی) مریم از مرمر است. بسیار کهنه بدیوار چسبانده که چون ظالمان او را نظر کنند دل ایشان نرم شود.(ص216)

 

: موارنا (مارونی‌ها)

 عمدة المسیحین طابعین (تابعین) حضرت پاپا (پاپ)اند در مشرق قسم بسر پاپان خوردن بین ایشان متعرف است اما بطریق خود ایشان چون تازه نصب شود قبول نمیکنند تا حضرت پاپا برقم علیحده او را مکرر نداشته باشد(ص217)

 

 علم ریاضی، علم هیأت و هندسه

اکابر و علما عجم کتب ریاضی بسیار میپسندند و بنابراین تاکسیرا ریاضیدان ندانند داخل فضلا نمیشمارند. بین کتب ریاضی بعضی مشهوراند مثل رساله یعقوب بن الصباح الکندی فی انه لایقال الفلسفه الا بعلم الریاضت 2. در مساحة (زمین‌شناسی) اقلینوس البرجی 3. ایرن فی جرالاثقال 4. در هندسه المنازل الحساب العملی لابی الوفا 5. علم الحساب لعلی القوشی 6. در علم موسیقی الفرابی (فارابی) و ابی زلتو و غیرهم. (ص ۲۱۸)

7. در تناظر تفتیح المناظر لدوی الابصایر و کتاب نور حدقه الابصار  و نور حدیقه الانطار 8. و فی نجوم الزیج الجامع الکوشیان الجبلی 9. لزهد الناظر لابن الشاطیر الدمسقی ابن عمر المراکش فی الالات النجومیه و الزّیج الایلکانی و تسهیل زیج الغ بیک لسید علی 10. شفا الاسقام فی وضع ساعات علی الرخام لابن عمر الصوفی و این کتاب تنها در این باب دارند. 11. مایه مقایل فی النجوم لبطلمیوس و کتاب بزرجمهر فی مسایل الزیج و التحفه الشاهیه لقطب الشیرازی 12. المدخل الکبیر لابی معشر البلخی و جامع احکام المسایل تالیف ابن یوسف یعقوب القصرانی و تصانیف ابومعشر البلخی و منها اسرار لهرمز و کتاب استخراج الخبر و الضمیر لماشر (لمعشر) الله المنجم و تصنیف فی الموالید 13. رسایل فی خط الرمل و کتاب المختار فی کشف الاسرار الهجویری الدمشقی و اسماعیل الخزری فی الحیل الهندسیه و المخربطی (مجریطی) 14. تقویم البلدان لابن معروف و تقویم البلدان لابی الفدا و مجمع البلدان لیاقوت الحماوی (ص219 و 220)

 

 حکیم، طبیب، معالج، اهل طب، اهل حکمت

طب پارسی مطلقاً جالنوسی است و تفوت (تفاوت) از طب فرنگی ندارد. سوای از سر هوای مختلف (فقط روش آن متفاوت است) حسب قانون اولی حکیم بقراط. بنابراین عبث باشد نقل طورنیر (تاورنیه) در آن باب و هر که این نقل باور کرده باشد، هیچ تمیز و وقوف ننماید بلکه ادم ناپخته باشد.

در باب طب جایز است دیدن اوطینجرس (Ottingerrus ) مصنف فرنگی. با زبان عجمی چند جلد کتاب مطالعه کردم خصوصاً ذیخره (ذخیره) خوارزم شاهی و طب یوسفی و کفایه منصوری (ص222)

 

 بهتر، خوبتر، افضل

پیری بود در شهر بصر حاجی هدب نام که بلکه بیست بار مکه رفته نقل میکرد که در آولکه مکّه ادمها زوغل (زغال) باشند و هوا آتش. (ص223)

 

 گرمک، خربزه پش رس

در باب فضیلت خربزه اصفهان مثل ندارد نهایت که بین هزر تا یکی بدمزه پیدا نخواهد شد. خربزه زمستانی تمام سال در انبار توان نگه داشتن و تاز‌های و کهنه‌های بر همین سفره توان دید و هر دو لزت (لذت) و نزاکت برابر باشند. عجبست که خداوند تب (شخص تب­دار) از خوردن خربزه و خیار دغدغه ندارد. (ص224)

 

 اعتمادالدوله، وزیر اعظم، نواب، نایب پادشاه

اعتمادالدوله شیخ علی خان از آن جهت مدتی چند ماه معزول شدست که چون حضرت شاه سلیمان امر میکرده تا ریش بتراشد و شراب بنوشد ان پیر هرکز قبول نکرد. (ص229)

 

 مورد، یاس، آس

در بین راه شیراز و بهبهان دیار موردستان دیدم و گمان ندارم که چنین کنده پرورده درختهای مورد (درخت‌های قطور و بلند مورد) در جای دیگر دنیا پیدا باشند.(ص231)

 

 مومیایی، مومیا، مومیای انسانی

سنه میرفتم قبرستان عیسی بن مریم نام در احوال بارو شهر بصره (بیرون از باروری شهر بصره) و چون تندباد شمال میوزید لیکن میبایست که نفری میت انجا ببرم که از کثرت خاک خود کویا مدفون شده بلکه خاطر بوده که مومیای شوم.

سنه دروازه بصره بغدادی نام (متن فرانسه: در سال 1677 دروازه‌های بصره به طرف بغداد) از اثر باد و کوهچه خاک عربستان مطلقاً بسته شد شاید که بر این دستور ممکن که ادمی مومیای گردد. (ص233)

 

مومیای کوهی که از کوه ولایت لار میچکد بسیار گران بها باشد و چون مقدر (مقدار) نصف درم او بادمی ‌افتاده (به آدمی زمین­گیر) و اعضای شکسته بدهند باذن الله تعالای صحت یابد. (ص234)

 

 دیر ، مناستر، خانقاه، وانک، تکیه

بانی دیر دوختران رهابانان (دختران راهبه) طایفه ارامنا در جولفه (جلفا) یک پادری بوده طایفه کرملیط ساکتان، میدان میر طاطوس نام که بحکم حضرت پاپا خلیفه حضرت مسیح مطران اصفهان بوده و تا الیوم پیره از ان دختران طرزیه نام قایل است که از حضرت پادری مزکور (مذکور) کسوت استادی باشد. (ص234)

 (متن فرانسه: بانی دیر ارمنیان متدین جلفای جدید به امر پاپ، ژان تاده / Jean Thadee،  پادری ساکتان است و از آن زمان مطران اصفهان است. یک زن راهبه  به نام ترزه /Terese  که پاپ به او نیز کسوت داده در آنجا زندگی می‌کند.)

طایفه مبارک پادریان مذهب فرنک دمنیکان نام دهای چند بتعلق خود دارند در دیار النجه در اولکه نخشوان و رعایا ایشان مسیحی و صحیح کاتولیکی‌اند بنابراین انها را ارمنی فرنک کویند اما بانی ان دیار رسول همین طایفه بود برطلماس نام.

(متن فرانسه: دمینیکن‌ها در ایالت الینجیه، نزدیک نخجوان در ارمنستان، کنار کوه آرارات یک خلیفه‌گری و چندین دیر دارند... این هیأت تبشیری بیش از چهارصد سال پیش، به همت بارتلمی بولونیا /Barthelemi de Bobgne پایه‌گذاری شده است.)

در این زمان رعایا حضرت ایران پادشاه شده بعضی ستم و بدروزی میکشند هر چند میبایست که چندین عزیز خدای تعالی رهبانان معاف باشند قدر این انکام درای نمیزنند برای نماز بلکه نبک بالای پوشت بام میزنند مثل اهل محمدیه (ص235)

 

 کوه کرملوس مکام و سکنه حضرت ایمیاس پیغمبر جبل کرمل

درویش مخلث (مخلص) ریّس صوفیان ساکنان تکیه تخت‌گاه نام در دارالسلطنه اصفهان مکرر مرا میگفتی که اصل طایفه ایشان جبل کرمل بود و پیر ایشان حضرت ایلیا پیغمبر. (ص235)

 

 کیف، معجون افیونی

روزی حبّ هاشم بیگی خورده بدل مفرح قلب که از شخصی طلبیده بودم بعضی تاثیرات آن پذیرفته بی‌اختیار خود میخندیدم و حرف بیهوده می‌گفتم و خیالات آدمهای سیاه گویا رخشنده مکرر پذیرفتم و بغیر باقی ضرر دیگر اما لاشک که خاطر دیوانگی باشد و او را خوردن گناه عظیم. (ص261)

 

 استخر، شهر استخر

زکر (ذکر) ان شهر بسیار قدیم و در دنیا مشهور در کتاب شیرازنامه دیدم اما آن مصنف نقل چند عبث درباره آن شر کرده قدر باب معنی استخر گمان دارم که وجه تسمیه از دریاچهای و ابهای ایستاده صادر شد که در حقیقت استخر معنی دریاچه دارد. نقل میکنند که بانی آن شهر کیومرث بوده یعنی پادشاه اولی از سلسله پیشدادیان که او را نیز مخترع بنا مداین دانند و گویند که قصد استخر بنا کردن همین بوده تا یادگاری بزرگواری پادشاهان الا (الی) اخردینا بماند و هرگز کسی شهریرا باین عظمت نسازد. نمعلومیست که هر چه از ان مدینه مانده که الیوم چهل منار مینامند عطقه بر ایران در کل جهان ندارد.

(متن فرانسه: در واقع، بقایای باشکوه پرسپولیس، که در اصطلاح عام، آن را چهل منار می‌نامند، فراتر از عظمت کولیزه رم است)

فارقام (و ارقام) و نامهای چندین بروی مرمر کنده که هنوز هم انجام موجود باشند و از معرفت جمیع الناس کریزند ثابت قدیمی بالای کل قدیمی باشد. (ص283)

(متن فرانسه: سنگ نوشته‌هایی که آنجا مشاهده می‌شود و برای همه جهان ناشناخته است نشان از قدمت این بنا از سایر بناهای جهان است.)

 

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ٩:۱۱ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/۱٠/٢٦
    پيام هاي ديگران ()