کتابخانه ایرانشناسی مجلس Islamic Consultative Assembly

این وبلاگ شامل معرفی کتابخانه، شکل گیری ومعرفی مجموعه آن است

معرفی کتاب" قانون فی الطب" اولین چاپ از یک کتاب ایرانی در اروپا

 تهیه و تنظیم: هما افراسیابی

 

 

  کتاب " القانون فی الطب " کتاب مشهور حکیم بزرگ ابن سینا است که متن عربی آن نخستین بار در شهر رم چاپخانه مدیچی  به سال 1953 میلادی به چاپ رسیده است. این چاپخانه به دستور کاردینال فرناندو مدیچی  دوک بزرگ توسکانا در ایتالیای مرکزی تاسیس گردید.  ریاست این چاپخانه را که در شهر رم واقع بود، جیوانی باتیستا رایموندی   از اهالی ایتالیا برعهده داشت.  او که برای مدتی طولانی در شرق به سر می برده است، احتمالا به زبان عربی نیز آشنا وخطوط عربی و ویژگی های آن را مورد بررسی قرارداده  و توانسته اشکال مختلفی  از این حروف را  بسازد.  با ساخت این حروف، این چاپخانه در 6 سپتامبر 1586 آغاز به کار کرد و به عنوان نخستین محصول بزرگ خود کتاب " القانون " ابن سینا را به همراه کتاب " النجاه" که خلاصه الشفای بوعلی است، در سال 1593 به چاپ رساند.  البته در فاصله تاسیس چاپخانه و انتشار این کتاب، کتاب های کوچک دیگری به زبان عربی در این چاپخانه به چاپ رسید.  این چاپخانه در سال 1610 میلادی، از کار باز ایستاد.  به نظر می رسد بهترین دلیلی که برای آن ذکر شده است، این است که چاپ کتاب های عربی به دلیل ناخوانا بودن کلمات و اغلاط بسیار، از سوی شرقیان مورد استقبال قرار نگرفت.

               اینک به معرفی چاپ کتاب " القانون" بوعلی که با عنوان عربی زیر در سال 1593 میلادی در رم به چاپ رسید، می پردازیم.

" کتب القانون فی الطب لابوعلی الشیخ الرئیس ابن سینا، مع بعض تالیفه و هو علم المنطق و علم الطبیعی و علم الکلام "

     بر روی صفحه عنوان پس از ذکر عنوان بالا، محل چاپ و نام چاپخانه و سال چاپ به این صورت درج گردیده است:

 ]محل چاپ ]Rome] نام چاپخانه ]In Typograhia Medicea] سال چاپ با اعداد رومی ]MDXCIII

صفحه عنوان به زبان لاتین کتاب به قرار زیر است ]البته دو نسخه موجود در کتابخانه ، فاقد این صفحه عنوان است ]

"Liber Canonis de Medicina, cujus auctore est abu Ali al Scheich al Reis Ibn Sina; accedunt aliguot ejus opuscula, Logica, Physica, Metaphysica.  Rome: In Typographia Medicea, MDXCIII.  Cum Licentia Superiorum".

دو نسخه از این چاپ در کتابخانه موجود است.  یک نسخه آن شامل " القانون " و " النجاه " در یک مجلد ، نسخه دوم شامل دو کتاب فوق در دو جلد حداگانه است.

 

نحوه ی ترتیب و تنظیم کتاب :

 

    در اولین صفحه کتاب، ضمن یک مقدمه کوتاه در 22 سطر، فهرست کتاب " القانون " با این سرفصل آغاز می گردد:

           " فهرست الکتب الخمسه و ما یتعلق بذلک من الفنون و التعالیم و الجمل و الفصول و المقالات "

نسخه ای که شامل دو کتاب " القانون " و " النجاه " در یک مجلد است، دارای دو گونه فهرست است.

    فهرست اول: دربردارنده سرفصل های الکتاب الاول الی الکتاب الرابع و سرفصل های هر فن و جمله.  (در هفت صفحه بدون ذکر صفحه شمار)

             فهرست دوم (که فهرست مفصل است)، شامل سرفصل های الکتاب الاول الی الکتاب الخامس و سرفصل های هر فن و هر جمله و فصل و مقالات است به صورت اجمال ( در شصت و سه صفحه بدون ذکر صفحه شمار)

            پس از این دو فهرست، صفحه عنوان  کتاب (به همان گونه که در بالا ذکر شد) آمده است و سپس متن بدین نحو آغاز می گردد:

    کتاب اول قانون در صفحه ی  1 تا 112 و کتاب دوم از صفحه 113 تا 280 آمده است.  پس از کتاب دوم، این جملات آمده است: "چاپ متن کتاب دوم از روی نسخه ای به خط امام اسماعیل بن حسن حسینی انجام گردیده است.  او در آخر کتابش قید کرده که وی تعلیقاتی از شیخ الرئیس بوعلی سینا را آورده است."  کتاب سوم، در صفحات 281 تا 610 گنجانده شده و کتاب چهارم، در صفحات 1 تا 176 و بالاخره کتاب پنجم در صفحات 177 تا 268 آمده است.  پس از آن، کتاب " النجاه، مختصر الشفاء " اثر ابن سینا آمده است: بخش منطق از صفحه 1 تا 24، بخش طبیعیات، از صفحه 25 تا 54 و بخش الهیات از صفحه 54 تا 85.

    تمامی کتاب در قطع بزرگ 5/32 در 5/12 سانتی متر است و هر صفحه 54 سطر دارد.

    نسخه دوم شامل 63 صفحه فهرست مفصل کتاب " القانون " و بدنبال آن متن الکتاب الاول الی الکتاب الثالث در 610 صفحه در یک مجلد و کتاب " النجاه " در یک جلد دیگر در 84 صفحه است.  (این نسخه از کتاب فاقد صفحه آخر بخش الهیات است)

 

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ٤:٤۱ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٥/۱٦
    پيام هاي ديگران ()