کتابخانه ایرانشناسی مجلس Islamic Consultative Assembly

این وبلاگ شامل معرفی کتابخانه، شکل گیری ومعرفی مجموعه آن است

کتابخانه شماره 2 مجلس شورای اسلامی (کتابخانه ایرانشناسی)

 

نویسنده: هما افراسیابی

 

کتابخانه شماره 2 مجلس شورای اسلامی (سنای سابق) در سال 1328 هجری شمسی به همت رییس وقت مجلس سنا (سید حسن تقی‌زاده) و به ریاست دکتر عباس زریاب خویی تاسیس گردید. هدف از این اقدام، ایجاد کتابخانه‌ای تخصصی در موضوع ایران‌شناسی – اسلام‌شناسی (با تاکید بر ایران) جهت استفاده محققان خاص و ارشد جامعه بود. هسته اولیه مجموعه این کتابخانه با حدود 500 جلد کتاب شکل گرفت. اما سی سال بعد، به عنوان اولین کتابخانه تخصصی و جامع در سطح کشور و حتی خاورمیانه شهرت یافت. مجموعه‌سازی کتابخانه با دقت و وسواسی خاص زیر نظر کارشناسان خبره و کتابشناس صورت گرفت و از پذیرش کتاب‌ها و هدایای ناهمگون با مجموعه پرهیز گردیده است. یکی از شیوه های تامین بودجه فراهم آوری منابع استفاده از جرایم دیرکرد سناتورها بوده است. در" آیین نامه داخلی مجلس سنا" چنین آمده است : "وجوه حاصل از جرایم دیرکرد سناتورها جهت خرید کتاب برای کتابخانه مجلس سنا و همچنین مخارج دیگر مربوط به کتابخانه تخصیص داده خواهد شد..." البته بودجه فراهم آوری منابع صرفآ از این محل تامین نمی گردید بلکه پس از موافقت با فهرست منابعی که توسط کتابخانه تنظیم و ارایه می گردید از محل بودجه مجلس سنا تامین می شد. در سال های قبل از انقلاب اسلامی بودجه فراهم آوری منابع کتابخانه سالیانه یک میلیون تومان بود و بدین ترتیب کتابخانه به سرعت رو به توسعه و گسترش نهاد این کتابخانه از آغاز تاسیس تا سال 1357 هجری شمسی تحت عنوان " کتابخانه مجلس سنا " فعالیت داشت و بعد از انقلاب اسلامی به عنوان " کتابخانه شماره 2 مجلس شورای اسلامی " ادامه حیات داد و هم اکنون با همین عنوان در مجموعه سازمان مستقل " کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی " فعالیت دارد.

 مدیران کتابخانه که همواره از محققین و کتابشناسان برجسته کشور بودند از ابتدای تاسیس تا سال 1363 عبارت بودند از:

1328-1334 دکتر عباس زریاب خویی

1334-1357 دکتر کیکاووس جهانداری

1358-1359 دکتر نجفقلی حبیبی (حدود یک سال و اندی)

۱۳۶۱ آقایان محمد شیروانی و صادق نافذکلام (حدود چند ماه)

  از سال 1363 این کتابخانه و کتابخانه مجلس شورای ملی سابق تحت یک مدیریت قرار گرفت و به نام های کتابخانه شماره یک مجلس شورای اسلامی (کتابخانه سابق مجلس شورای ملی) و کتابخانه شماره دو مجلس شورای اسلامی (کتابخانه سابق مجلس سنا) خوانده شدند. از این تاریخ تا سال 1374 استاد گرانقدر عبدالحسین حایری و از سال 1374تا 1377 دکتر غلامرضا فدایی عراقی مدیریت این مجموعه را در عهده داشتند. از سال 1377 تا اردیبهشت 1386حجت الاسلام والمسلمین سید محمدعلی احمدی ابهری ریاست هر دو کتابخانه را برعهده داشتند.

 

 مجموعه کتابخانه

نسخه‌های خطی

نگردیده بود، اما به دلیل علاقه شخصی و پی گیری های رییس وقت مجلس سنا، مهندس شریف امامی، تعداد 1769 جلد نسخه خطی با نظر شورای مقومین، آقایان استاد سلطان‌القرایی، دکتر عباس زریاب خویی، استاد محمد تقی دانش پژوه، دکتر ایرج افشار، استاد رکن‌الدین همایونفر و دکتر علی‌اصغر مهدوی، تهیه       فراهم آوری نسخه های خطی در چارچوب وظایف این کتابخانه طرح گردید. کوشش شورا بر این بود که از میان کتاب های خطی فارسی و عربی، نسخه هایی خریداری شوند که از جنبه نسخه شناسی یا قدمت تاریخی، ویژگی منحصر به فرد داشته باشند. به عقیده استاد عبدالحسین حایری، نسخه شناس و کتابشناس برجسته، "در این مجموعه، نسخه عادی و غیرممتاز یافت نمی شود و نسخه های نادر و کمیاب در بین آنها کم نیست". در حال حاضر، این مجموعه در کنار مجموعه نسخه های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی سابق نگهداری می شود. فهرست این مجموعه در دو جلد به کوشش استاد محمد تقی دانش پژوه و با همکاری محی‌الدین علمی انواری تهیه و منتشر گردیده است و همچنین خلاصه اطلاعات مربوط به نسخه‌ها به صورت الکترونیکی در پایگاه نسخ خطی کتابخانه قابل جستجو است.

کتاب‌های چاپی فرنگی

 از با ارزش‌ترین منابع موجود در این کتابخانه، مجموعه کتاب‌های چاپی فرنگی است که در حال حاضر شامل 19700 جلد (حدود 12930 عنوان) است. از آنجا که خرید منابع ایران‌شناسی فرنگی به بودجه هنگفتی نیاز دارد در این کتابخانه با استفاده از بودجه مجلس سنای وقت و توجه مدیران کتابشناس اکثر منابع قدیمی و با ارزش متنتشر شده در این حوزه فراهم آوری گردیده است. به دلیل تلاطمات طبیعی پس از انقلاب و جنگ تحمیلی و مسایل ناشی از آن متاسفانه مدتی در تهیه منابع وقفه حاصل شد. در مورد مجموعه سازی این منابع سعی شده است که کلیه آثار ایرانشناسان بزرگ به هر زبانی که باشد تهیه و چنانچه ترجمه یا نقد و شرح با ارزشی درباره آنها منتشر شده باشد، جمع آوری گردد.

نمونه هایی از این مجموعه

651عنوان سفرنامه‌های سیاحان به ایران: از جمله سفرنامه های شاردن، تاورنیه، پولاک، گوبینو، کرزن، دیولافوا، فریزر، پرسی سایکس و ادوارد براون

آثار منتشر شده توسط مراکز مطالعات ایرانی و انجمن‌های شرق‌شناسی: مانند انتشارات انجمن شرقشناسی آلمان، موسسه مطالعات شرقی و افریقایی دانشگاه لندن، انجمن مطالعات ایرانی وابسته به دانشگاه پاریس

آثار ایران‌شناسان و اسلام‌شناسان صاحب نام: مانند آثار فرانتز روزنتال، هانری کربن، آن ماری شیمل، آنکتیل دوپرون، ویلیام جونز، تیودور نولدکه، کلمان هوار، آرتور اپهام پوپ و ...

اولین آثار منتشر شده در حوزه ایران‌شناسی: مانند نخستین کتاب چاپی مربوط به ایران در اروپا تحت عنوان لاتینی Regio Persarum Principatu اثر Barnabe Brisson چاپ پاریس به سال 1590م.

یادنامه‌های ایران‌شناسان و اسلام‌شناسان بزرگ اروپا: مانند یادنامه هانری کربن (خاورشناس فرانسوی)، جشن نامه جس پیتر آسموسن (ایرانشناس دانمارکی)، جشن نامه ژاک دوشن– گیمن (ایرانشناس بلژیکی)، یادنامه ویلهلم آیلرس (خاورشناس آلمانی)، یادنامه برتولد اشپولر (خاورشناس آلمانی) و ... (حدود 70 عنوان)

 سلسله انتشارات موضوعی درباره ایران و اسلام: مانند Bibliotheca islamica،Acta Iranica

 مجموعه مقالات کنگره‌های شرق‌شناسی و ایران‌شناسی (29 کنگره)

 انتشارات اوقاف گیب: ریاست این موقوفه با ادوارد براون بود که تا پایان عمر ریاست آن را بر عهده داشت و تعدادی از متون کهن فارسی ، عربی و ترکی را چه مستقلا و چه با دستیاری محققان بزرگی چون محمد قزوینی به چاپ رسانید. بعد از پروفسور ادوارد براون، پروفسور رینولد آلن نیکلسون و آرتور جان آربری روسای هیات امنای قسمت ایرانی این موقوفه بودند. از انتشارات این موقوفه 45 عنوان (66جلد) کتاب در بین این مجموعه موجود است

 مجموعه جزوه ها: 699 مجموعه مقاله گوناگون از آثار ایرانشناسان، اسلامشناسان و خاورشناسان با نشان دستیابی Misc در پایگاه موجود است

کتاب‌های چاپی فارسی و عربی

این مجموعه شامل 33374 جلد (24460 عنوان) است. در فراهم‌آوری این مجموعه نیز سعی گردیده است که از بهترین آثار برگزیده در سطح کشور و خارج از کشور جمع‌آوری شود. این مجموعه شامل متون ایرانی و اسلامی از جمله دین و فلسفه اسلامی، ادیان ایرانی قبل از اسلام، تاریخ و جغرافیا، ادبیات فارسی، سفرنامه های ایرانیان سفر کرده به خارج از کشور، ترجمه های منتشرشده از سفرنامه های سیاحان و شرق شناسان به ایران و منطقه، ترجمه های منتشر شده از متون ایرانشناسی، کتابهای حقوقی و قانونی، کتابهای منتشرشده در موضوعات مجلس و قانونگذاری در ایران، هنر ایرانی و اسلامی، فهارس کتابهای خطی فارسی و عربی و کتابهای مرجع است. همچنین در این مجموعه حدود 53 عنوان کتاب فارسی چاپ سربی (داخل کشور) و 997 عنوان کتاب چاپ سنگی موجود است. قدیمی ترین کتاب فارسی چاپ سربی داخل کشور موجود در کتابخانه کتاب " عین الحیوه " مجلسی چاپ مطبعه میرزا زین العابدین طهرانی به سال 1240 هجری قمری است و نیز کهن ترین چاپ سنگی داخل کشور " المعجم فی آثار ملوک العجم " اثر شرف الدین ابوالفضل سید فضل الله راجی حسینی قزوینی چاپ تبریز به سال 1259 هجری قمری و قدیمی ترین کتاب عربی چاپ خارج از کشور " القانون فی الطب " اثر ابن سینا چاپ رم، به سال 1593م. (اولین چاپ از یک کتاب ایرانی در دنیا) است.

 نشریات

 نشریات موجود در این کتابخانه شامل مجلات فرنگی، مجلات فارسی، روزنامه‌های فارسی و چند عنوان مجله عربی می‌باشد. مجلات فرنگی وجود دوره نسبتاً کاملی از 84 عنوان مجله به زبان‌های فرنگی در زمینه‌های تخصصی کتابخانه (ایران‌شناسی، اسلام‌شناسی و شرق‌شناسی) از دیگر منابع موجود در این کتابخانه است. برای نمونه می توان از ZDMG چاپ آلمان، با سابقه 159 سال، Journal Asiatique، چاپ فرانسه با سابقه 184 سال، Journal of Royal Asiatic Society، چاپ انگلستان با سابقه 163 سال و Iranian Studies چاپ آمریکا با سابقه 38 سال نام برد. مجلات فارسی تعداد 373 عنوان مجله فارسی زبان در مجموعه وجود دارد. این مجموعه شامل نشریات تخصصی در حوزه ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی چاپ داخل و خارج از کشور است. از اولین‌های ایران‌شناسی چاپ داخل کشور می‌توان از مجله "دانشکده" (موسس ملک الشعرای بهار) و دو نشریه فارسی زبان چاپ خارج از کشور "ایرانشهر" و "نامه فرنگستان" نام برد.

 روزنامه‌های فارسی

 یکی از مهمترین و نفیس‌ترین آرشیوهای روزنامه‌های قدیمی کشور که از جهت کیفی و سلامت، امتیاز بسیار بالایی دارد، در این کتابخانه موجود است. گلچینی از مجموعه‌ای خوب و کوچک، از صفات بارز این آرشیو است. فهرست عناوین و موجودی این منابع در کتاب "مطبوعات ایران: فهرست تحلیلی کتابخانه مجلس سنا" به همت باقر مومنی، شهین اسفندیاری، علی عطرفی و جلال مساوات در سال 1358 در 500 نسخه به چاپ رسیده است. در این فهرست 243 عنوان روزنامه و مجله فارسی زبان موجود در کتابخانه مجلس سنا تا سال 1358 معرفی شده است. ارزشمندی این آرشیو پس از وجود روزنامه‌های قدیمی دوره قاجار و پهلوی، آرشیوی کوچک از روزنامه‌های فارسی چاپ تهران و نمونه روزنامه‌های دوران انقلاب اسلامی است. برای نمونه از این مجموعه می توان از عناوین اوقیانوس، ارشاد، کمال، بشارت، پای تخت، الجمال، الجناب، دستور اخوت، روزنامه رسمی دولت علیه ایران، فریاد، شرافت، شیخ چغندر و میزان نام برد.

 پایان نامه‌ها

 در بین این مجموعه 477 عنوان پایان‌نامه تحصیلی وجود دارد که از این تعداد 343 عنوان آن حاصل تحقیقات دانشجویان ایرانی خارج از کشور و یا دانشجویان خارجی درباره ایران است و 94 عنوان دیگر شامل پایان‌نامه دانشجویان داخل کشور است. پایان‌نامه‌های دکتر محمد مصدق، دکتر غلامحسین نوایی و استاد سپهر ذبیح از جمله آنها است.

 روش سازماندهی

 از سال 1349 با توجه به گسترش مجموعه، جهت سازماندهی منابع، تصمیم به استخدام نیروهای متخصص گرفته شد. جهت انجام این امر با ابکارگیری کادر متخصص و خبره (چه به صورت استخدام و چه پاره وقت) کار علمی سازماندهی منابع (کتاب و مجله) به روش .L.C آغاز گردید و منابع پس از سازماندهی به صورت موضوعی در قفسه‌ها قرار گرفتند‌. دسترسی به اطلاعات توصیفی و تحلیلی این منابع هم از طریق برگه‌دان‌ها و هم پایگاه اطلاعاتی کتابخانه شماره 2 امکان‌پذیر است. پایگاه کتابخانه شماره 2 از سال 1376 با بهره گیری از برنامه جامع کتابداری شرکت پارس آذرخش کلیه اطلاعات فهرست برگه ها ورود اطلاعات شده است و در حال حاضر اطلاعات فهرست برگه ها به صورت مکانیزه قابل بازیابی می باشد. در حال حاضر اطلاعات توصیفی و تحلیلی 21987 کتاب چاپی فارسی و عربی (که شامل کتاب های چاپ سنگی و سربی نیز می باشد)، 12011 کتاب چاپی فرنگی، 1200 مقاله ایرانشناسی نشریات فرنگی موجود در کتابخانه (همراه با ترجمه عنوان مقالات و مستند سازی اسامی پدیدآورندگان به فارسی) در پایگاه موجود است.

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ۱٢:۳۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٥/٢٠
    پيام هاي ديگران ()