کتابخانه ایرانشناسی مجلس Islamic Consultative Assembly

این وبلاگ شامل معرفی کتابخانه، شکل گیری ومعرفی مجموعه آن است

مطبعه مجلس

هما افراسیابی

 

         

          در پی صدور فرمان مشروطه و تشکیل مجلس شورای ملی در ایران، پارلمان نوپا ایران در سومین جلسه مجلس اول، رای به انتشار مذاکرات  مجلس و تاسیس یک مطبعه جهت چاپ داد.  بر اساس اطلاعات موجود ، چاپخانه مجلس  در سال 1325 قمری = 1285 شمسی  ابتدا برای چاپ روزنامه مجلس (البته از شماره ۱ تا 48 سال اول روزنامه مجلس در مطبعه خورشید به چاپ رسیده است) و نیز مطالب اختصاصی خود مجلس تاسیس شد، ولی در سال های بعدی به چاپ کارهای دیگراز جمله کتاب و نشریات دیگر نیز پرداخت.  به طوری که پیش از تفکیک چاپخانه دولتی ، چاپخانه مجلس یکی از بزرگترین موسسات مطبوعاتی ایران و خاورمیانه به شمار می رفت.

           این مقاله شامل اطلاعاتی درباره مطبعه ،  فهرست کتابها و نشریات چاپ شده در این مطبعه بر اساس تاریخ چاپ است.

 

تاریخ تاسیس این چاپخانه در منابع مختلف:

 

                    در روزنامه مجلس ، سال ا، ش 49 (18 محرم الحرام 1325 هجری قمری = حوت ]اسفند[1285شمسی ) ، صفحه ۴، ستون ۲ تحت عبارت « اخطار» چنین آمده است:

 

                   « این ایام بملاحظه اینکه اداره مطبعه خورشید را از خیابان ناصریه

                   به خیابان لاله زار حمل و نقل نموده و اسم مطبعه خورشید مبدل به مطبعه

                   مجلس نمودیم چند نمره از موقع خویش تعویق افتاد.  انشاءالله از این ببعد

                   که کار اداره مرتب شد تلافی منافات را خواهیم نمود.»

                                                                                    محمد صادق الحسینی الطباطبائی

 

          در « سالنامه پارس » سال 1307، ص. 33-34 درباره مطبعه مجلس و تاریخ تاسیس آن چنین آمده است:

 

                   « عایدات و مصارف مطبعه – عایدات مطبعه از زمان تاسیس یعنی 10                           سرطان]تیر[1300 الی آخر سال 1305 بالغ بر یکصد و نود و هفت هزار و نود و             شش تومان و شش قران و یک عباسی می باشد.  حقوق و مخارج بالغ بریکصد و پانزده              هزار وپانصد و بیست و شش تومان و پنج قران و سیصد دینار و   عایدات خالص مطبعه             مبلغ هشتاد و یک هزار و پانصد و هفتاد تومان و نهصد دینار است.

                   از سنه 1288 تا کنون که آغاز سنه 1307 شمسی می باشد در ایام انعقاد مجلس و چه در                   ازمنه فترت های مجلس ریاست اداره مباشرت مجلس شورای ملی بعهده ارباب کیخسرو                    شاهرخ نماینده محترم مجلس شورای ملی بوده است. »

 

          در همین سالنامه ، عکسی از کارکنان چاپخانه مشاهده می شود که زیرنویس آن چنین آمده است :

           آقای کریم آزادی مدیر مطبعه مجلس، طرفین متخصص آلمانی و بقیه اعضاء دفتری آن موسسه  (مطبعه مجلس اول مطبعه ایران است ما محض ارائه نمونه از حسن اداره و سعی و عمل که ارکان اساسی و اولیه حسن زندگی است گراور فوق را طبع نمودیم و چون دیر تهیه شد از قسمت مندرجه مربوطه به مطبعه مذکوره در این جا قرار گرفت. )

          در این سالنامه زمان تاسیس مطبعه 10 سرطان ]تیر[ 1300 ذکر گردیده است

          همچنین در کتاب « خاطرات ارباب کیخسرو شاهرخ » صفحه 172 درباره تاریخ تاسیس مطبعه مجلس (استخراج شده از متن سخنان او در مجلس ) چنین آمده است:

             

            « ... این مطبعه از دهم سرطان ]تیر[ 1300 تاسیس شده است ... »

 

                    براساس متن « اخطار » روزنامه مجلس  و تاریخ نشر کتاب « کلیات میرزا ملکم خان » چاپ این مطبعه، تاریخ تاسیس مطبعه سال 1325 قمری = 1285 شمسی است.

 

          چاپخانه اختصاصی مجلس به سرپرستی و نظارت میرزا سید محمدصادق طباطبائی فرزند سید محمد طباطبائی از بانیان انقلاب مشروطه و مدیر روزنامه مجلس در شهر تهران تاسیس شد.  مدیر چاپخانه در سال 1325ق./ اسفند 1285 یکی از افراد خانواده ناشر مجلس به نام  «صدرالدین حسینی طباطبائی » [1] بود.

 

          این چاپخانه تا اواخر سال 1327 ق. = 1288 زیرنظر میرزا سید محمد صادق طباطبائی اداره می شد و از ذی القعده 1327 ق. =  آبان 1288 که ارباب کیخسرو شاهرخ از طرف نمایندگان مجلس به ریاست کارپردازی و امور تشریفاتی مجلس انتخاب شد، اداره چاپخانه به عهده وی گذاشته شد و چاپخانه زیرنظر سازمان اداری مجلس شورای ملی قرار گرفت.  ارباب کیسخرو حدود سی سال (1327-1357قمری = 1287-1317 شمسی یعنی از دوره دوم تا دوازدهم مجلس شورای ملی، چاپخانه مجلس را اداره کرد.  چاپخانه مجلس از جمله چاپخانه هایی بود که اوراق بهادار مثل تمبر و سفته و باندرول و غیره و بعدا چک های بانکها در آن به چاپ می رسید.

          البته چاپخانه زیرنظر اداره مباشرت مجلس به ریاست ارباب کیخسرو اداره می گردید و در نمودار سازمانی ، دارای مدیر بود.

 

          « پس ار فوت ارباب کیخسرو در تیرماه 1319، مدیران دیگری هم مصدر کار بوده اند که از جمله می توان از آقایان : کریم آزادی (16-1328ش.)، جاهد (26- 1328ش.)، هاشمی (28-1329ش.)، فرهادپور (35-1337ش.) نام برد»[2]

                  

           در سالهای 1336-1337 شمسی دولت تصمیم گرفت که قسمت چاپ اوراق بهادار را از این چاپخانه تفکیک کند.  از این رو چاپخانه دولتی  به وجود آمد و مطبعه مجلس بسیار محدود شد. (ماده دوم قانون بودجه 1336 مجلس شورای ملی)          

 

محل مطبعه

 

            محل  چاپخانه از بدو تاسیس تا 26 شعبان 1329 قمری =  مرداد 1290 در خیابان ناصریه (ناصر خسرو) بود و از 27 شعبان همان سال به  میدان بهارستان، ساختمان قدیم مجلس شورا انتقال یافت.

 

ابزار و وسایل و بخش های مختلف مطبعه

 

          مطبعه سربی مجلس در سال اول تاسیس دارای یک دستگاه ماشین چاپ سربی ورقی به قطع 25 در 45 سانتی متر بود.  در اواخر سال 1327 قمری یک دستگاه دیگر ماشین چاپ به قطع 46 در 58 سانتی متر دارا شد.  وسایل و ماشین آلات چاپخانه هایی که از طرف دولت متوقف و تعطیل می شدند در اختیار این مطبعه گذاشته می شد.  تا حدود سال های 1304-1306 اکثر وسایل و ماشین آلات چاپخانه مجلس کهنه و قدیمی بود، ولی پس از آن با ورود ماشین آلات جدید، ماشین آلات قدیمی از جریان خارج و به چاپخانه های شهرستانها فروخته شد.

 

          در مقدمه  گزارشی تحت عنوان « مطبعه مجلس: گذارش ]گزارش[ چاپخانه سال 1304 شمسی » درباره ابزار و وسایل و بخش های مطبعه چنین آمده است:

 

          « ... مطبعه مجلس بدین وسیله می خواهد نشان دهد که قصد دارد تغییرات مهمی در فن طبع داده و در آتیه با طرز جدیدتری اصول طبع را در ایران اداره و رونق بسزایی دهد.  این مساله مسلم است که در امور طبع مملکت ایران در اعصار اخیر بواسطه فقدان وسائل، ترقیاتی بسزا حاصل نشده است در حالیکه در سایر ممالک مهمه بوسیله ماشین آلات و مساعی افراد و مهیا بودن تمام وسائل لازمه ترقیات عظیمی در فنون مختلفه طبع نشان داده که اکنون بی نهایت موجب حیرت و شگفت است.  بدون استثناء کلیه ملل پس از جنگ برای حصول مقاصد صلح جویانه سخت مجاهدت میکنند و برای نیل به مقام ارجمندتری در میدان ترقی و تمدن حاضره مساعی بی نظیری به کار برده و با یکدیگر مسابقه می نمایند – ما نیز در کشور ایران در عصر حاضر سعی داریم که قدم هائی به طرف ترقی برداشته و در تحصیل و تشخیص طرقی که ما را نائل به مدارج آن نماید، اهتمام خاصی بنمائیم، گویا لازم به تبیین و توضیح موضوع نباشد که یگانه طریق مهمی که ممکن است بالاخره ما را به مقام عالیه ترقیات امروزه نزدیکتر نماید همانا تسهیلات نشر مطبوعات است – و آنهم میسر نگردد مگر با تکمیل آلات و ادوات کنونی و فراهم نمودن ترقیات محسوسی در فن طبع.  از همین نقطه نظر بود که مجلس شورای ملی توجه خاصی به « مطبعه مجلس » نموده تا این که این موسسه از هر حیث کامل گشته و موجبات استفاده عامه فراهم گردد.  برای تکمیل همین نظریه و این که بتوان از ماشین آلات وارده مطابق اصول علمی استفاده نمود، متخصصین خارجی نیز کنترات گردیده که امور فنی این موسسه را بر طبق قواعد جدیده اداره نمایند – و انتظار داریم که در اثر مساعدت و تشویق کامل هموطنان تا حدی که مقتضیات اجازه دهد ما نیز از مزایای سرزمین باختر استفاده نموده به تدریج مقام رفیع تری را در فنون مختلفه طبع حائز شویم.

          این مجموعه مختصر خود بهترین معرفی است برای جریان این پیشرفت – و ما می کوشیم که بوسیله بهترین ماشین آلات موجوده از کارخانه های آلمان مقصود خویش را به پایان رسانیده و امیدواریم که نواقص این موسسه از هر جهت بزودی تکمیل گشته تا این که در آتیه نزدیکی بتوانیم حوائج کامل هموطنان محترم خویش را با بهترین طرزی انجام دهیم.  به طور کلی تا کنون بهترین سنجش برای ترقیات و معارف هر مملکتی مشاهده و مقایسه اوراق و کتب مطبوعه، محسوب بوده است.  نظر به این که « مطبعه مجلس » نقطه نظر اساسی برای سرعت پیشرفت امور خود اتخاذ نموده و همواره یقین کامل داشته است که باید به طرز کار کردن به اصول غیرمعموله (یعنی گردانیدن  ماشین آلات با دست ) خاتمه داده – و طرز نوینی که با سرعت و فوریت امور توام باشد اتخاذ نمود.

          ماشین برق – (الکتریک) با بیان نظریه فوق « مطبعه مجلس » لزوم داشتن یک دستگاه «ماشین  برق را لازم دانسته که بدان وسیله تمام  ماشین های مختلف خود را گردانیده و هم اطاق های کار را روشن نماید – این دستگاه دارای یک ماشینی است که بوسیله نفط ]نفت[می سوزد.

          اینک بوسیله بیان مسائل در این مقدمه قصد داریم که خاطر محترم مطالعه کنندگان این « مجموعه » را از شعب و تقسیمات داخلی « مطبعه مجلس » مستحضر نمائیم.

          فرم بندی ، حروفچینی – به طوریکه در این مجموعه مشاهده می فرمایند قسمت فرم بندی و حروفچینی این موسسه بی نهایت وسیع است.  زیرا بواسطه داشتن انواع حروف فارسی، عربی، لاتینی، روسی هرگونه سفارشات مهمی را می توانیم انجام دهیم.

          تیپوگراف – ماشین حروف ریزی و حروف چینی، اولین دفعه ایست که این نوع ماشین به ایران وارد شده است واین موسسه موقعیت شایان اهمیتی را در فنون طبع  بوسیله این ماشین حائز گشته است.  زیرا علاوه بر زبان فارسی و عربی با این نوع ماشین میتوانیم هرگونه سفارشاتی را به زبان آلمانی – فرانسه – انگلیسی – روسی نیز طبع نمائیم.  مقدار زیادی اشیاء گوناگون و لوازم نامحدودی که برای امور مختلفه طبع لازم می گردد، دارا هستیم.

          ماشین طبع – کلیه ماشین های طبع « مطبعه مجلس » باستثناء یک فقره که از قدیم و مستعمل است (اگر چه قابل استفاده است) تماما نو می باشد.  شعبه ماشین آلات طبع ما متعدد و دو دستگاه از آن از هر حیث خودکار است.  (یکی از این دو ماشین، دومین ماشینی است که در آلمان به این اندازه بزرگ ساخته شده است) با این قسم ماشین های طبع می توانیم هر گونه اوراق به قطع بزرگ را با تعدد اقسام رنگ و با نهایت نفاست طبع نموده و با مطلوبترین طرزی انجام دهیم.

          صحافی – قسمت صحافی علاوه بر ماشین های کوچک دستی دارای دو ماشین کاغذبری است که (یکی از آن ها به طول 140 سانتی متر کاغذ را می برد) یک ماشین مخصوص تا کردن اوراق مطبوعه (این نخستین مرتبه ای است که این قسم ماشین به ایران وارد شده) یک ماشین نیز برای ته دوزی کتب و یک قسم ماشین برای ته دوزی دفاتر می باشد – لوازم و ماشین آلات این شعبه در حدود اختراعات کنونی می توان گفت به حد کمال است و هر نوع سفارشی را قادریم با نهایت نظافت مطابق اصول جدید انجام و تهیه نمائیم.

          خط کشی – برای خط کشیدن دفاتر تجارتی و کتابچه های تحریر و محصلین و هرگونه خط کشی یک دستگاه ماشین خط کشی تدارک شده است که صفحات را در آن واحد تا سه رنگ به خطوط افقی و عمودی خط کشی می نماید.

          اشتروتیبی – شعبه اشتروتیبی دارای ماشین اره، رنده و دو دستگاه ماشین تراش و قلم زدن و یک دستگاه ماشین صفحه ریزی می باشد – ماشین های مذکور بی نهایت به امورات فنی این موسسه کمک نموده و فواید و مزایائی که از وجود این نوع ماشین ها برای مطبعه حاصل است، بی شمار است.

          گالوانوپلاستیک – این شعبه دارای یک حمام نقره (که بوسیله آن حمام با قوه برق فلز را آب می دهد) نیکل و پولاد می باشد – ماشین های مزبور به کمک قوه برق هر گونه کلیشه را برای ماشین های چاپ مسی تهیه نموده و نتایجی را که می توان از این قسم ماشین ها به دست آورد، این است که دولت را از طبع تمبر و باندرول در ممالک خارجه بی نیاز می نماید. (گویا حاجت نباشد که در مقام توضیح و تشریح آن برآئیم که تا چه حد ممکن است بوسیله انجام این مقصود «مطبعه مجلس » دولت را از مشکلات کنونی رهائی دهد و بالنتیجه منافع و وعوائد مهمی را از این محل تحویل و عائد خزانه دولت نماید) ماشین های مذکور این قسمت جمعا شش دستگاه می باشد.

          ماشین چسب – برای تکمیل ضروریات طبع تمبر و باندرول مطبعه مجلس دارای یک دستگاه ماشینی است از آخرین طرز که چسب می زند و در عین حال هم خشک می کند.

          ماشین منگنه – برای دندانه کردن « پرفراز »، « تمبر» و « باندرول» ماشین مخصوص مدرجی تهیه گشته است که از روی مقیاس های متفاوت اوراق را دندانه می نماید.

          الکتروموتور – مجموعا این موسسه دارای 26 دستگاه الکتروموتور است که به 26 دستگاه ماشین آلات مختلفه اتصال داده شده و بوسیله آن به گردش می افتد –  در این موقع از ذکر ماشین های متعدد کوچک برای اطاله کلام صرفنظر می نمائیم.

          با این که در مطالب مذکوره اشاره به تمام شعب و قسمت های مختلف مطبعه نمودیم نمی خواهیم از بیان این مطالب نیز خودداری نمائیم که معهذا تمام لوازم و فنون مختلفه طبع به منتهای درجه تکمیل در «مطبعه مجلس » موجود است.  انتظار می رود در اندک زمانی دارای دستگاه «رپرودوکسیون» (عکس برداشتن برای درست نمودن هر نوع کلیشه) و هم چنین دستگاه ماشین افست (طرز جدید ماشین چاپ سنگی که به جای صفحات سنگ با قلع کار می شود) شده و از این حیث نیز موجبات تکمیل کلیه فنون مختلفه طبع را در این موسسه فراهم نمائیم، بوسیله دستگاه اخیر که با «رپرودوکسیون» توام شود اوراقی را که تا به حال با ماشین های چاپ سنگی جدا جدا انجام داده می شده است به طرز جدید و سهل تری تهیه و با دارا بودن یک چنین ماشین های مفید و ممتازی قادر خواهیم بود که تمام اشکال و صور صنایع داخلی و هم چنین اعمال یدی و نمونه کارهای صنعتگران عصر حاضر را با بهترین قسمی تصویر نموده و برای آیندگان ذخیره نمائیم و هر گونه کتب خطی تاریخی ازمنه گذشته و حالیه را عینا مطابق نسخه اصل استنساخ کنیم ، بدون این که مجبور گشته ابتدا در چاپ سربی موجبات طبع آن را تدارک نمائیم...»

          البته همانگونه که در « فهرست قوانین مربوط به بودجه مطبعه » مشاهده می کنیم، هرساله جهت تکمیل ابزار و وسایل مطبعه بودجه در نظر گرفته شده است.

 

 

 

 

فهرست قوانین مربوط به قراردادهای منعقده با متخصصان خارجی جهت مطبعه

 

          در مجموعه قوانین ادوار مجلس شورای ملی، در قسمت کنتراتهای مستخدمین خارجی، متن قانون های مربوط به استخدام متخصصان آلمانی جهت مدیریت مطبعه و همچنین به کار انداختن ماشین آلات خریداری شده،  وجود دارد که فهرستوار در اینجا به عناوین این قوانین اشاره می گردد:

 

          16 اسد ]مرداد[ 1303 شمسی: قانون استخدام مسیو اتو موزر تبعه آلمانی جهت مدیریت داخلی مطبعه مجلس.

 

          26 اسد ]مرداد[ 1303 شمسی: قانون استخدام مسیو ویلهلم وبر تبعه آلمانی جهت سوار کردن و بکار انداختن ماشینهای مطبعه مجلس

         

          ۲ اردیبهشت 1309 : استخدام مسیو اتو موزر تبعه آلمان جهت مدیریت فنی مطبعه مجلس

 

          ۲۲ دیماه 1310 شمسی: اجازه تمدید قرارداد استخدام آقای ویلهلم وبر تبعه دولت آلمان برای سرپرستی ماشین آلات چاپخانه مجلس

 

          28 اسفند 1313: قانون اجازه استخدام اتو بل تبعه آلمان جهت مدیریت مطبعه مجلس

 

          5 آذر 1315: قانون استخدام آقای اتو موزر تبعه آلمان برای مدیریت فنی چاپخانه مجلس

 

          25 اردیبهشت ماه 1317: قانون استخدام آقای ویلهلم وبر تبعه آلمان برای چاپخانه مجلس ] جهت سرپرستی ماشین آلات جدید مربوط به چاپ سربی و اشتروتیپی و غیره و نصب ماشین آلات جدید چاپخانه مجلس [

 

          20 شهریور ماه 1317: قانون اجازه استخدام آقای آدالبرت اشتراکانی تبعه آلمان برای چاپخانه مجلس ] کارپردازی مجلس شورای ملی مجاز است آقای آدالبرت اشتراکانی تبعه آلمان را از دهم امرداد 1317 به مدت دو سال شمسی برای راه انداختن ماشین چاپ فوتورتو گراور و تیزآب زنی و چاپ و ترکیب رنگ و کلیه کارهای مربوطه به فوتورتو گراور چاپخانه مجلس و سایر امور چاپ که مشارالیه معلومات و تخصص دارد و از سوی کارپردازی مجلس به مشارالیه مراجعه شود استخدام نماید[  

 

          10 تیر ماه 1318: قانون اجازه تجدید استخدام آقای اتو موزر تبعه آلمان مدیر فنی چاپخانه مجلس

 

          16 تیر ماه 1319: اجازه تمدید استخدام  آقای اتو موزر تبعه آلمان مدیر فنی چاپخانه مجلس

 

          16 تیر ماه 1319: اجازه تمدید استخدام آقای ویلهلم وبر تبعه آلمان سرپرست ماشین آلات چاپخانه مجلس

 

          22 دی ماه 1319: اجازه تمدید قرارداد استخدام آقای اتو موزر تبعه آلمان مدیر فنی چاپخانه مجلس.

          22 دی ماه 1319: اجازه تمدید قرارداد استخدام آقای ویلهلم وبر تبعه آلمان برای سرپرستی ماشین آلات چاپخانه مجلس.

 

          ۴ اسفند ماه 1319: قانون اجازه استخدام آقای هانریش سدلر تابع آلمان برای چاپخانه مجلس ]  جهت کارهای مربوط به قسمت فوتورتو گراور از حیث عکاسی و تیزاب دادن و چاپ و ترکیب رنگ ها و همچنین سایر امور چاپ که مشارالیه در آنها تخصص دارد[

 

          در متن این قوانین در چند ماده علاوه بردلیل به کارگیری مستخدمین خارجی،  به حقوق و مزایا، خرج سفر، محل سکونت و در صورت فوت نامبردگان در حین خدمت مبلغی که به خانواده او باید پرداخت گردد و یا مرخصی سالانه و مخارج ایاب و ذهاب اشاره شده است.

 

فهرست قوانین مربوط به بودجه مطبعه

 

          تدوین بودجه سالانه در ایران از آغاز سده حاضر و پس از آنکه مجلس قانونگذاری نیرو و توانایی بیشتری پیدا کرد هر سال منظم تر می شد.  بر اساس سنت برجای مانده از قانون های بودجه سالانه، جزئیات هر ریال دخل و خرج مشخص می گردید.

          در هر سال بودجه مجلس شورای ملی نیز به تصویب می رسید که در آن صورت جزء قانون بودجه مجلس شورای ملی شامل « مقرری نمایندگان، نیروی انسانی شاغل و مصارف مجلس» مشخص می گردیده است .  در این بودجه سالانه بودجه اداره « مطبعه مجلس » در دو ماده جداگانه حقوق کارکنان و مصارف مطبعه و در بندی دیگر، عایدات مطبعه  مشخص می گردیده است.  در جدول های تفصیلی (قانون بودجه سال  1307 به بعد ) دوایر اداره مطبعه همراه با تعداد کارکنان در هر شغل و حقوق ماهانه و سالانه در جدول آمده است.

          تعداد کارکنان مطبعه مجلس در این جدول های تفصیلی سالانه بین 84 تا 285 نفر در تغییر است.  به عنوان نمونه درصورت ضمیمه قانون بودجه یکساله 1306مجلس شورای ملی ، تعداد کارکنان مجلس (اعضاء و اجزای اداره تقنینیه 43 نفر ، اعضاء و اجزای اداره مباشرت مجلس 114 نفر)  157 نفر و تعداد کارکنان مطبعه مجلس 96 نفر است و همچنین در صورت ضمیمه قانون بودجه سال 1307 مجلس شورای ملی ، تعداد کارکنان مجلس 153 نفر و تعداد کارکنان مطبعه مجلس 107 نفر است، که این خود نشان دهنده اهمیت مطبعه بوده است.

 

             دو جدول زیر که از بخش تصویبات مالی « مجموعه قوانین ادوار مجلس شورای ملی» استخراج گردیده است ، وضعیت دخل و خرج مطبعه را نشان می دهد.  این جدول ها شامل اطلاعات استخراج شده موجود از سال 1300 (اولین سال تصویب بودجه مجلس شورای ملی) الی 1336 (سال تفکیک وظایف مطبعه مجلس و تاسیس چاپخانه دولتی) قانون بودجه و قانون تفریغ بودجه مجلس شورای ملی را شامل می گردد.

 

جدول شماره ۱:  تعداد کارکنان، حقوق کارکنان و مخارج مطبعه براساس قانون بودجه سالانه مجلس شورای ملی

 

 

 

         

 

 

 

 

جدول شماره 2: حقوق کارکنان،مصارف و اثاثیه مطبعه وعایدات مطبعه براساس قانون تفریغ بودجه[3]

 سالانه مجلس شورای ملی

 

 

سال

حقوق کارکنان

مصارف و اثاثیه مطبعه

عایدات

1301

63830 قران

5594 قران و 80 دینار

123670 قران و 10 دینار

1302

89915 قران و 95 دینار

451219 قران و 875 دینار

240583 قران و 5 دینار

1303

172829 قران و 85 دینار

246888 قران و 95

دینار

 

430051 قران و 10 دینار

1304

22426 تومان و ۹ قران و 40 دینار

12930 تومان و 6 قران و 5 دینار

54196 تومان و ۶ قران و 55 دینار

1305

25630 تومان و 4 قران و 75 دینار

25262 تومان

52515 تومان و 7 قران 40 دینار

1306

284001 قران و 60 دینار

330149 قران و 75 دینار

418761 قران و 80 دینار

1307

326868 قران و 20 دینار

176862 قران و 40 دینار

500790 قران و 80 دینار

1308

348950 قران

18295 قران و 60 دینار

530375 قران و 10 دینار

1309

364850 قران و 75 دینار

273069 قران و 95 دینار

586429 ریال و 25 دینار

1310

347192 ریال و 80 دینار

129933 ریال و 5 دینار

712238 ریال و 35 دینار

1311

401258 ریال و 30 دینار

135308 ریال و 75 دینار

810005 ریال و 90 دینار

1312

395789 ریال و 20 دینار

136704 ریال و 25 دینار

810764 ریال و 15 دینار

1313

391730 ریال و 35 دینار

138578 ریال و 85 دینار

1267326 ریال و 15 دینار

1314

536524 ریال و 10 دینار

206494 ریال و 70 دینار

1829617 ریال و 85 دینار

1315

559131 ریال و 50 دینار

207645 ریال و 45 دینار

2033089 ریال و 50 دینار

1316

693453 ریال و 70 دینار

1222909 ریال و 20 دینار

2735433 ریال و 50 دینار

1317

910831 ریال و 30 دینار

1224744 ریال و 30 دینار

2895281 ریال و 35 دینار

1318

1214193 ریال و 10 دینار

840756 ریال و 50 دینار

3270153 ریال و 5 دینار

1319

1417031 ریال  5 دینار

997193 ریال و 75 دینار

3540513 ریال و 40 دینار

1320

1764101 ریال و 65 دینار

1118565 ریال و 95 دینار

4312357 ریال و 10 دینار

1321

2262817 ریال و 85 دینار

1377024 ریال و 20 دینار

 

1322

3217668 ریال و 40 دینار

 1719187 ریال و 35 دینار

10649613 ریال و ۵ دینار

1323

4932416 ریال و 45 دینار

2527363 ریال و 75 دینار

12876423 ریال و 65 دینار

1324

5709661 ریال و 15 دینار

1690613 ریال و 75 دینار

10012348 ریال و 5 دینار

1325

5932508 ریال و 50 دینار

1781374 ریال و 10 دینار

8744367 ریال و 25 دینار

1326

6597995 ریال

3153647 ریال و 70 دینار

11818753 ریال و 85 دینار

1327

6332022 ریال و 95 دینار

3244186 ریال و 15 دینار

10036167 ریال و 60 دینار

1328

6730616 ریال و 30 دینار

2965500 ریال و 30 دینار

12562848 ریال و 80 دینار

1329

7280886 ریال و 25 دینار

2782957 ریال و ۵۵ دینار

11900294 ریال و ۳۵ دینار

1330

7500370 ریال و ۸۰ دینار

2592577 ریال و 85 دینار

10546256 ریال و ۲۵ دینار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

         

 

          علاوه بر بودجه تعیین شده که در دو جدول بالا مشاهده می گردد،  قوانین دیگری برای بودجه مطبعه به طور اخص در بخش تصویبات مالی وجود دارد،  از جمله:

          -- قانون 23000 تومان اضافه اعتبار مطبعه مجلس شورای ملی، مصوب 24 جوزا ]خرداد[ 1302، جهت تهیه نواقص اثاثیه و ماشین آلات مطبعه

          -- قانون راجع به 10000 تومان سرمایه انتفاعی مطبعه مجلس، مصوب 4 آبان ماه 1309.

          -- قانون 500000 ریال اعتبار برای ساختمان جدید چاپخانه مجلس، مصوب 10 تیرماه 1318.

 

          از نکات جالب توجه بودجه مطبعه این است که  در ماده ۴ قانون بودجه  1305 ( مصوب 29 دی ماه 1304) مجلس شورای ملی، مجلس به اداره مباشرت اجازه داد که عوائد (درآمد) مطبعه مجلس و باغ بهارستان را برای وارد کردن ماشین کاغذ سازی اختصاص دهد. 

          همچنین در ماده چهارم قانون بودجه 1311 مجلس شورای ملی (مصوب 23 فروردین 1311) چنین آمده است:

          « کلیه عوائد مطبعه مجلس و باغ بهارستان و صورت مشروح مذاکرات مجلس در مدت پنج سال از اول سال 1310 تا سال 1314 پس از وضع مخارج آنها مطابق بودجه های تصویبی که از وزارت مالیه دریافت و مسترد می شود، توسط مباشرت مجلس به مصرف تکمیل و رفع نواقص مطبعه مجلس خواهد رسید.» و این ماده قانونی ، در قانون بودجه سالانه مجلس شورای ملی در چندین سال تکرار شده است.

 

          در ماده سوم قانون بودجه 1315 مجلس شورای ملی (مصوب 26 اسفند ماه 1314) آمده است:

                   « مجلس شورای ملی به مباشرت مجلس اجازه می دهد که مبلغ یک میلیون و چهارصد هزار ریال از وزارت مالیه قرض کرده و به مصرف خرید ماشین آلات جدید مطبعه برساند و قرض مزبور را از محل عوائد سال های 1315 و 1316 مطبعه مجلس دو ساله بپردازد.»

 

 

قانون تفریغ محاسبه فاضل درآمد شش ساله چاپخانه مجلس ( مصوب ۳۱ تیر ماه 1318) دارای دو ماده و دو جدول به شرح زیر می باشد.

         

 

          ماده اول – فاضل درآمد شش ساله چاپخانه مجلس از سال 1310 تا سال 1314 بر طبق ماده 4 قانون بودجه سال 1311 مجلس مصوب  23 فروردین 1311 و سال 1315 بر طبق ماده ۳ قانون بودجه سال 1315 مجلس مصوب 26 اسفند 1314 که برای خرید ماشین آلات جدید و تکمیل اثاثیه و ساختمان چاپخانه مجلس اختصاص یافته بود جمعا به مبلغ سه میلیون و یکصد و بیست و هشت هزار و هشتصد و پانزده ریال و هفتاد و پنج دینار بر طبق ریز قسمت اول صورت پیوست تصویب می شود.

          ماده دوم – مبلغ سه میلیون و یکصد و بیست و هفت هزار و هشتصد و سی و هفت ریال و پنجاه دینار از بابت خرید اثاثیه و ماشین آلات جدید و هزینه ساختمان چاپخانه مجلس از محل اعتبار ماده اول نامبرده بالا بر طبق ریز قسمت دوم صورت پیوست تصویب می شود.

          صورت پیوست قانون تفریغ محاسبه فاضل درآمد چاپخانه مجلس:

 

 

قسمت اول – صورت ریز درآمد شش ساله چاپخانه مجلس برای خرید ماشین آلات و تکمیل اثاثیه و ساختمان چاپخانه مجلس

 

 

 

 

         

گزارش

مبلغ جزء

مبلغ کل

 

دینار

ریال

دینار

ریال

بر طبق قانون تفریغ بودجه سال 1310 مجلس مصوب 20 دی 1311 فاضل درآمد چاپخانه مجلس

45

347105

 

 

بر طبق قانون تفریغ بودجه سال 1311 مجلس مصوب 27 اسفند 1312 فاضل درآمد چاپخانه مجلس

95

287629

 

 

بر طبق قانون تفریغ بودجه سال 1312 مجلس مصوب 21 اسفند 1313 فاضل درآمد چاپخانه مجلس

30

273203

 

 

بر طبق قانون تفریغ بودجه سال 1313 مجلس مصوب 26 بهمن 1314 فاضل درآمد چاپخانه مجلس

90

734632

 

 

بر طبق قانون تفریغ بودجه سال 1314 مجلس مصوب دوم اسفند 1315 فاضل درآمد چاپخانه مجلس

15

1086244

 

 

برطبق قانون تفریغ بودجه سال 1315 مجلس مصوب ۱۵ اسفند 1316 فاضل درآمد چاپخانه مجلس

 

400000

75

3128815

               

 

 

قسمت دوم – صورت خرید اثاثیه و ماشین آلات جدید و هزینه ساختمان چاپخانه مجلس از محل فاضل درآمد شش ساله چاپخانه مجلس

 

          درماده دوم  قانون بودجه 1326 مجلس شورای ملی (مصوب 13 بهمن 1326) آمده است که دولت مکلف است چاپ کلیه اوراق بهادار و تمبرها و اسناد  دولتی را به چاپخانه مجلس مراجعه نماید .            بر اساس  قانون بودجه سال 1336 که مشاهده می گردد ، با تاسیس چاپخانه دولتی، فقط یک چاپخانه کوچک جهت مجلس باقی می ماند.

 

۸ دی یماه 1336: قانون بودجه سال 1336 چاپخانه مجلس شورای ملی

         

          تبصره ۲ ماده اول – به کارپردازی مجلس شورای ملی اجازه داده می شود موسسه چاپخانه مجلس را از آغاز سال 1337 به شرح زیر بضمیمه بودجه آن به وزارت دارائی منتقل نماید.

۱- کلیه ماشین آلات و ادوات و لوازم فنی موجوده را به طور رایگان واگذار نماید.

۲- لوازم موجوده در انبار چاپخانه اعم از کاغذ و مرکب و دواجات و ژلاتین و صنغ و غیره را به وزارت دارائی واگذار نماید.  وزارت دارائی مکلف است کلیه بدهی چاپخانه را در حساب جاری و غیره که به حسابداری مجلس شورای ملی مدیون است به کارپردازی مجلس بپردازد.

3-    وضع استخدامی کارمندان و خذمتگذاران و کارگرانی که فعلا جزو کادر چاپخانه هستند در مورد کارمندان کماکان طبق مقررات و قوانین  استخدامی و بازنشستگی مجلس شورای ملی و درباره خدمتگذاران جزء طبق آئین نامه اساسی خدمتگذاران جزء مجلس شورای ملی و در مورد کارگران به موجب آئین نامه کارگران چاپخانه مجلس تثبیت و به موقع اجرا گذارده شود.

         وزارت دارائی مکلف است کلیه سوابق خدمت و حقوق و مزایائی را که کارمندان و خدمتگذاران و کارگران چاپخانه مجلس شورای ملی دریافت می دارند، منظور نماید.

          و همچنین سوابق خدمت پیمانی و حکمی آقای ناصرقلی فرهادپور رئیس فعلی چاپخانه مجلس شورای ملی در ادارات دولتی به رسمی تبدیل و برطبق مقررات قانون استخدام کشوری پایه اداری از تاریخ تصویب این قانون برای نامبرده تشخیص می گردد.

         ماده دوم – به کارپردازی مجلس شورای ملی اجازه داده می شود تا پنج میلیون ریال از محل صرفه جوئی بودجه مجلس شورای ملی برای خرید ماشین آلات و لوازم یک چاپخانه کوچک برای طبع مذاکرات و مطبوعات مجلس خریداری و در محل متناسبی در مجلس نصب نماید و از کارکنان فعلی چاپخانه مجلس شورای ملی نیز به قدر ضرورت چاپخانه مزبور انتقال دهد.

         ماده سوم – وزارت دارائی مکلف است بودجه چاپخانه را برای سال 1337 اعم از درآمد و هزینه در بودجه کل کشور منظور دارد.

 

         تاسیس چاپخانه دولتی و وظایف و نحوهء اداره آن در قانون بودجه سال 1337 کل کشور (مصوب 29 اسفند ماه 1336) به این شرح آمده است:

 

         تبصره ۱۵ ماده واحده – چون چاپخانه مجلس شورای ملی از اول سال 1337 به وزارت دارائی واگذارشده است و منبعد به نام چاپخانه دولتی نامیده می شود حق انحصار چاپ اوراق بهادار دولت که بر طبق انون بودجه سال 1326 مجلس شورای ملی با مجلس شورای ملی بوده است از تاریخ تصویب این قانون منحصرا با چاپخانه دولتی خواهد بود.  ضمنا وزارت دارائی مجاز است برای اداره چاپخانه مزبور به طور  بازرگانی و بهره برداری از درآمد چاپخانه آئین نامه مخصوص با رعایت جزء ۳ تبصره ۲ ماده اول بودجه سال 1336 چاپخانه مجلس تدوین و با تصویب هیئت وزیران به موقع اجرا بگذارد همچنین وزارت دارائی اجازه دارد برای ساختمان بناء جدید چاپخانه و نقل و انتقال و تکمیل و نصب ماشین آلات چاپخانه تا حدود یکصد و ببیست میلیون ریال به عنوان وام از بانک ملی ایران دریافت و مبلغ وام دریافتی به انضمام بهره آن در ظرف مدت ده سال از محل درآمد چاپخانه تقسیط و پرداخت نماید.

 

در قانون بودجه سال های 1337 و 1338 مجلس شورای ملی (مصوب 23 اسفند ماه 1337) ، جهت ایجاد یک چاپخانه اختصاصی برای مجلس چنین آمده است:

 

         ماده سوم – به کارپردازی مجلس شورای ملی اجازه داده می شود صرفه جوئی های کل بودجه سال 1337 مجلس شورای ملی را دریافت و برای خرید چاپخانه اختصاصی و انتقال و استخدام کارمند – خدمتگزار و کارگر ( به تعدادی که هیئت رئیسه مجلس تصویب خواهد نمود) و همچنین پرداخت اضافات و ترفیعات کارمندان و خدمتگزاران اداری مجلس در سال 1338 اختصاص دهد.

 



[1] . بیات و کوهستانی نژاد.  اسناد مطبوعات (1330-1286هـ.ش.).  ج. ۲. ص. 516.

[2] . حسین میرزای گلپایگانی.  تاریخ چاپ و چاپخانه در ایران.  ص. 105-106.

 [3] . پس از مراجعه به فرهنگ های حقوقی تعریفی برای تفریغ بودجه یافت نشد.  ولی با توجه به آنچه در قوانین و فرهنگ لغات آمده است می توان این تعاریف را در مورد تفریغ بودجه عنوان نمود.  تفریغ بودجه نتیجه نهائی نظارت بعد از خرج است.  یک نوع حسابرسی کلی عملیات مالی دولت است، نشانگر درجه تطبیق یا عدم تطبیق انجام شده توسط دولت بر مبنای محاسبات پیش بینی شده است، نظارت قوه مقننه نسبت به دخل و خرج کشور است و در نهایت بررسی سرنوشت هر ریال درآمد کشور در مجرایی است که برای خرج آن پیش بینی شده است.

 

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ۳:٥٧ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٢/٢٩
    پيام هاي ديگران ()