کتابخانه ایرانشناسی مجلس Islamic Consultative Assembly

این وبلاگ شامل معرفی کتابخانه، شکل گیری ومعرفی مجموعه آن است

نشریات چاپ مطبعه مجلس

 

تهیه و تنظیم : هما افراسیابی

 

         

 

          همانگونه که ذکر شد این چاپخانه ابتدا برای چاپ روزنامه مجلس به کار افتاد، ولی در سال های بعدی به چاپ کارهای مطبوعاتی دیگر و کتاب و جزوه نیز پرداخت .  از جمله نشریاتی که در این چاپخانه به چاپ رسیده است، می توان این عناوین را نام برد:

 

1-    روزنامه مجلس: اولین روزنامه ای بود که بعد از مشروطیت امتیاز انتشار گرفت و توانست از سد ممیزی عبور کند.  این روزنامه دو ماه پس از افتتاح مجلس شروع به کار کرد( سال اول، شماره اول: 8 شوال 1324 قمری ) تا مشروح مذاکرات مجلس را ثبت کند و آن را به اطلاع عموم برساند.  در ابتدا میرزا یحیی دولت آبادی تلاش کرد امتیاز این روزنامه را بگیرد، اما به سبب کارشکنی های درباریان امتیاز به او داده نشد، بلکه به دستور شاه این  امتیاز به  میرزا محسن ، داماد سید عبدالله و برادر صدرالعلماء داده شد.  سپس مدیریت آن به میرزا محمد صادق طباطبائی واگذار شد.  این روزنامه با دستخط مظفرالدین شاه شروع به کار کرد.  شاه در قسمتی از این فرمان خطاب به صدراعظم نوشه است : «... چون روزنامه موسومه به مجلس که اجازه طبع آن داده شده است، اول روزنامه ای است که در هر گونه مطالب مفیده راجع به خیر عامه و مصالح امور ملکیه و ملیه و حفظ شرایط دولت خواهی به آزادی قلم مخصوص و ممتاز خواهد بود و لازم است در تحت نظر و صوابدید شخصی باشد که جامع اطلاعات علمیه و شرعیه و سیاسیه و درستی و دیانت او کاملا معلوم و مشهور باشد، بنابراین به موجب این دستخط مبارک، جزئی و کلی این امر مهم را ... به جناب آقا میرزا محسن مجتهد سلمه الله مرحمت فرمودیم ».  با این که امتیاز این روزنامه به سید محسن داده شد، اما از شماره اول آن را سید صادق طباطبائی سرپرستی کرد و سردبیری اش را ادیب الممالک فراهانی به عهده گرفت.  در دوره  دوم مجلس تا اولتیماتوم روسیه که سید صادق به نمایندگی مجلس درآمده بود، مسوولیت این روزنامه را سید یحیی کاشانی  که از مقاله نویسان برجسته روزنامه حبل المتین به شمار می رفت به عهده گرفت.  مندرجات این روزنامه را مذاکرات یومیه مجلس شورای ملی، اخبار ولایات و تلگرافها و چند اعلان تشکیل داده است.  روزنامه مجلس پس از به توپ بستن مجلس مرتب منتشر می شد و پس از فرار مدیران آن از ایران نیز انتشار یافت.  ولی این بار مدیریت و سردبیری آن به عهده مرحوم شیخ یحیی کاشانی واگذار شد

        این روزنامه از جمله روزنامه هائی بود که خوانندگان بی شماری داشت و به دلیل        استقبال مردم تیراژ چاپ آن گاهی به هفت الی ده هزار نسخه می رسید.  محل      دفتر روزنامه، خیابان ناصریه و سپس خیابان لاله زار، نمره ۱۷ ذکر شده است.           این روزنامه در پنج دوره به این ترتیب منتشر شده است:

                  سال اول در 222 شماره (۸ شوال 1324 – اول ذی القعده 1325 )

                  سال دوم در 154 شماره (2ذی القعده 1325–  22جمادی الاولی1326)

                  سال سوم در 146 شماره (3رجب 1327 – 30 رجب 1328)

                  سال چهارم در ۱۵۰ شماره (18شعبان 1328 – 28 شعبان 1329)

                  سال پنجم در 92 شماره (29 شعبان 1329 – 27 جمادی الآخر 1330)

شماره های ۱ تا 48 سال اول در مطبعه خورشید و مابقی در مطبعه مجلس به چاپ رسیده است.

        با انتشار شماره 92 سال پنجم، حیات پنج ساله روزنامه مجلس که از پربارترین نشریات عصر مشروطه است، به پایان می رسد.

 

2-    روزنامه تمدن : به صاحب امتیازی و نویسندگی میرزا رضا خان مدبرالممالک هرندی در تهران تاسیس گردید .  شماره اول آن در تاریخ 17 ذی الحجه 1324 قمری = سوم آذر 1284 شمسی  در چاپخانه خورشید چاپ شد. محل ادارهء روزنامه ابتدا در چاپخانه خورشید و از شماره ۶ به بعد در چاپخانه مجلس بود.  از 28 رمضان 1325 قمری به خیابان لاله زار و در سال چهارم به خیابان ناصریه منتقل شد.  محل تک فروشی آن کتابخانه شرافت بود.  از شماره ۶ (28 محرم 1325 قمری) در ۴ صفحه به قطع رحلی در چاپخانه سربی مجلس چاپ شده است.  روزنامه تمدن تا شماره 58 در چاپخانه مجلس و از شماره 59 مورخ یکشنبه 26 صفر 1326 قمری در چاپخانه فاروس به چاپ رسید.  آخرین شماره دوره اول آن به تاریخ 11 جمادی الاول 1326 قمری یعنی 12 روز قبل از به توپ بستن مجلس و فرار آزادیخواهان که منتهی به تعطیل روزنامه شده است، منتشر شده است.  بنابراین در دوره اول تمدن 94 شماره منتشر شده که در چاپخانه خورشید و مجلس به چاپ رسیده است.

 

          ۳- کاشف اسرار: به مدیریت ابوالقاسم پروردین ملقب به مویدالشریعه گیلانی تاسیس و در         سال 1295 شمسی منتشر شده است.  در عنوان روزنامه کاشف اسرار به این شکل           معرفی شده است: « در این روزنامه از حوادث داخله و خارجه و سیاست مدن و اصلاح        ملکیه و علوم وتاریخ و فلاحت نوشته می شود.» شماره های منتشر شده این روزنامه در       مطبعه های مختلف به چاپ رسیده است، آنچه مشاهده گردیده است شماره ۷ (سال      اول) که در تاریخ 13 ذی الحجه برابر با 21 عقرب  ]آبان[ 1331 در مطبعه مجلس       چاپ گردیده است.

 

۳- مجله ممات و حیات : به مدیریت کاشف السلطنه ، پرنس دوچای کاشف و اولین پرورش دهنده بوته های چای در ایران، تاسیس و شماره اول آن در ۶۰ صفحه به قطع وزیری با حروف سربی در چاپخانه مجلس، چاپ و در تاریخ رمضان 1340 قمری = اردیبهشت 1301 شمسی منتشر شد.  این مجله به صورت رساله ای است که درباره فوائد راه آهن در ایران نوشته شده است.  از این مجله بیش از یک شماره منتشر نشد. 

 

4-    مجله دنیای امروز: به مسئولیت هـ. بازیل تاسیس و شماره اول آن در 32 صفحه به قطع وزیری با حروف سربی در چاپخانه مجلس چاپ و در تاریخ 1341 قمری = 26 اردیبهشت 1301 شمسی منتشر شد.  طرز انتشار مجله هفتگی بود.  محل اداره آن خیابان علاءالدوله بود.  مجله دنیای امروز مجله ای علمی  است و مقالات آن  مشتمل بر مقالات اجتماعی، اخلاقی، ادبی و جغرافیایی است.  از این مجله تا شماره ۶ در دست است.

 

5-    مجله ندای قدس: به مدیریت حسین قدس تاسیس شد و شماره اول آن در 82 صفحه به قطع وزیری و با چاپ سربی در چاپخانه سعادت چاپ و در تاریخ ربیع الاول 1344 قمری = مهر 1304 شمسی منتشر شد.  از مجله ندای قدس بیش از ۹ شماره منتشر نشد و به شماره ۸ و ۹ ، آبان و آذر 1305 شمسی ختم شد.  ندای قدس در چاپخانه های مختلف تهران از جمله چاپخانه مجلس و سعادت چاپ شده و مجموعه صفحات آن 798 صفحه است.  شماره ۸ و ۹ این مجله به طور یقین در چاپخانه مجلس به چاپ رسیده است.  محل اداره مجله تا شماره هفتم در خیابان ناصریه، کوچه دکتر منصور، پلاک 31 بود و از شماره ۷ به بعد به خیابان نگارستان، جنب مجلس انتقال یافته است.  مندرجات مجله ندای قدس عبارت از مطالب مختلف تاریخی، ادبی، اخلاقی است.  ندای قدس در 80 الی 100 صفحه منتشر می شد و موضوعات گوناگون اخلاقی، ادبی، اجتماعی و تاریخی را عرضه می کرد.

 

6-    مجله آینده: مدیریت مجله را دکتر محمود افشار برعهده داشت.  پس از تصویب امتیاز آن در تاریخ 1344 قمری (تیرماه 1304 شمسی = 1925 میلادی) ، شماره اول در 72 صفحه به قطع وزیری  با حروف سربی در چاپخانه مجلس به چاپ رسید.  این مجله، نشریه ای سیاسی، ادبی بود و در مدت دو سال یعنی از تیرماه 1304 شمسی تا اسفند ماه 1306 شمسی، 24 شماره منتشر شد و پس از شهریور ماه 1320 شمسی تعطیل شد.

 

7-    مجله شیر و خورشید سرخ:  این مجله از انتشارات جمعیت شیر و خورشید سرخ و مدیر مسئول آن علی محمد خان اویسی است.   شماره اول آن درسال 1304 در 44 صفحه به قطع رقعی و با حروف سربی در چاپخانه مجلس به چاپ رسید .  اداره مرکزی مجله درخیابان ناصرخسرو بود.

 

8-    مجله مذاکرات مجلس: این مجله توسط اداره کارپردازی مجلس شورا در آذرماه 1305 شمسی در تهران منتشر شد.  مندرجات آن شامل مذاکرات مجلس است.  مدیران این مجله امیر جاهد (مدیر سالنامه پارس)، محمد هاشمی (نماینده کرمان و مدیر روزنامه بیداری) بودند.  این مجله با حروف سربی و به قطع وزیری در چاپخانه مجلس به چاپ می رسید.  این مجله اکنون نیز منتشر می شود.

 

9-    مجله رسمی: به مدیریت علی صادقی و به دستور وزارت دادگستری در تهران تاسیس و از اول خرداد 1307 شمسی منتشر شده است.  این مجله ، همان روزنامه رسمی دولت بود.  در ابتدا هفته ای ۳ شماره (تا اواخر سال 1307 شمسی) و بعد روزانه ، تا سال 1320 شمسی نزدیک به 13 سال تمام به استثناء ایام تعطیل رسمی مرتب منتشر می گردید.  مندرجات مجله رسمی برطبق ماده ۶ قانون مدنی عبارت از لوایح، قوانین، تصویب نامه های رسمی دولتی، آیین نامه و بخشنامه و آگهی های محاکم و ثبت اسناد و غیره بود.  چاپ  این مجله ابتدا در چاپخانه مجلس و بعد به چاپخانه مجله رسمی وزارت دادگستری انتقال یافت.

 

10-       مجله اطاق تجارت: مدیر مسئول این نشریه عباس مسعودی (مدیر روزنامه اطلاعات) بود .  شماره اول آن در 15 آبان ماه 1308 شمسی منتشر شد.  این شماره به ضمیمه صفحات آگهی آن 56 صفحه بود و در قطع وزیری و باچاپ سربی انتشار یافت.  این مجله تا دو سال ماهی یک شماره و از آبان 1310 شمسی ماهی دو شماره و در مجموعه تا آخر سال 1310 شمسی 34 شماره منتشر شد و از آن پس نیز چند سال انتشار یافت.  در این دوره مجله اطاق تجارت هر نوبت در ۵۶ صفحه به قطع رحلی که قسمتی از صفحات اول و آخر آن مخصوص آگهی بود با چاپ سربی در چاپخانه مجلس چاپ و منتشر شده است.  دفتر مجله، خیابان لاله زار کوچه برکن بود.  مندرجات آن مطالب مختلف مربوط به تجارت و تصمیمات و مذاکرات اتاق های تجارت تهران و شهرستانها بود. 

 

11-       مجله ایران امروز: این مجله به مدیریت محمد حجازی تاسیس گردید.  شماره اول آن در 24 اسفند 1317 شمسی چاپ و توزیع گردید.  این مجله از نفیس ترین و زیباترین مجلاتی بود که تا سال 1320 شمسی در ایران انتشار یافته است.  مطالب نشریه علاوه بر مطالب متنوع و مباحث علمی و ادبی و تاریخی، از حیث قطع صفحات و گراورهای زیبا و قشنگ و کاغذ خوب همپای نشریات خارجی آن دوره  است.  در این مجله ذکری از هفتگی یا ماهانه بودن آن نیست.  اما از تاریخ شماره های آن معلوم می شود که غیرمرتب منتشر می شده است.  چنانچه در مدت یک سال و اندی بیش از ۶ شماره از آن منتشر نشده است، اما عنوان آن ماهیانه بوده است.  مجله معمولا در ۵۴ صفحه به قطع رحلی کوچک و در هر شماره چند صفحه ضمیمه نیز مخصوص درج آگهی داشته است.  پشت جلد مجله، در هر شماره تصویر یکی از ابنیه های قدیم و جدید یا یکی از مناظر زیبای ایران چاپ می شده است.  این مجله نشریه کمیسیون مطبوعات پرورش افکار ایران بوده است  که ریاست کمیسیون را حجازی بر عهده داشته است.  چاپ تمام شماره های این مجله در چاپخانه مجلس صورت گرفته است.  

 

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ۱:٢٦ ‎ب.ظ ; ۱۳۸۸/٢/۳٠
    پيام هاي ديگران ()