کتابخانه ایرانشناسی مجلس Islamic Consultative Assembly

این وبلاگ شامل معرفی کتابخانه، شکل گیری ومعرفی مجموعه آن است

Arms and Armor from Iran

 

 معرفی کتاب از فرشته ذاکر

 

Arms and Armor from Iran; the Bronze Age to the End of the Qajar Period

 Manouchehr Moshtagh Khorasani, Germany, Legat, 2006, 760pp, 30 x 26,5 cm, 900 black-and-white images; over 2,500 color images.

 

جنگ افزارها و سلاح های ایرانی؛ عصر برنز تا پایان دوره قاجار، منوچهر مشتاق خراسانی، آلمان، انتشارات لگات، 2006، 760ص.

 

 

این تحقیق با محوریت جنگ افزارها و سلاح های ایرانی، نیم نگاهی دارد به تاریخ هنر، فرهنگ و هویت ایرانی به ویژه ایران باستان. مولف بر آن است تا این جنگ افزارها را با توجه به کیفیت و زیبایی بی نظیر بعضی از آنها که به دست صنعت گران ایرانی ساخته شده، به عنوان بخشی از هنر ایرانی که از آن غفلت شده است، معرفی نماید. و نفوذ فرهنگ ایرانی را در منطقه از طریق این جنگ افزارها (در دوره مذکور) یادآور شود. شمشیرها و جنگ افزارهای دیگری که ایرانیان می ساختند نه تنها در کشورهای همسایه، عثمانی، هند، و مناطق عرب نشین مشهور و معروف بوده، بلکه شهرت زیبایی و کارآمدی آنها برای روس ها، لهستانی ها، و سایر اروپاییان نیز شناخته شده بوده است. امروزه کلکسیونرها و موزه دارها کیفیت استاندارد و زیبایی شمشیرهای ایرانی را بسیار ارج می نهند. حتی هنوز به سختی می توان به سطح زیبایی و کمال شمشیرهای ایرانی دست یافت.همچنین، فصلی از این کتاب به تجارت بین المللی شمشیرهای ایرانی اختصاص دارد.

        با وجود شهرت بین المللی شمشیرها و جنگ افزارهای ایرانی، مطالعه و تحقیق پیرامون آنها در ایران بسیار اندک است. به سختی می توان تحقیقی مفید درباره تاریخ و توسعه جنگ افزارها به زبان فارسی یافت. از طرف دیگر، مطالبی که پیرامون جنگ افزارها و سلاح های ایرانی در غرب منتشر شده، تنها به عنوان یک مقوله ای تحت عبارت کلی «جنگ افزارها و سلاح های اسلامی» آمده است.

        در گذشته بسیاری از محققان و به ویژه کلکسیونرها که آشنایی با زمینه فرهنگی خاورمیانه و کشورهای شمال آفریقا نداشتند متمایل بودند این جنگ افزارها را به همه ی کشورهاس اسلامی، به عنوان یک بلوک، منسوب بدانند. در بعضی از این آثار، از فردوسی، شاعر ایرانی، با عنوان الفردوسی و به عنوان یک شاعر اسلامی یاد شده! و این بسیار حیرت آور است، او که بزرگترین اثر حماسی اش، یعنی شاهنامه به فارسی نوشته شده، نام خودش به عربی نوشته می شود.

        تقسیم بندی مطالعات پیرامون جنگ افزارها و سلاح ها به دو دوره پیش از اسلام و اسلامی، اغلب باعث می شود تا همه کشورهای منطقه به عنوان یک بلوک تلقی شوند و در نتیجه شباهت های بی اهمیت را به دقت مشخص کنند و از خصوصیات و ویژگی های منحصر به فرد هر کشور یا فرهنگ چشم بپوشند. این دیدگاه در طول زمان می تواند آن قدر دور برود که همه ی کشورهای مسلمان را بخشی از دارالاسلام ملاحظه کند، که در درگیری های مداوم با کشورهای غیرمسلمان به عنوان بخشی از دارالحرب تلقی می شوند. حال آن که درگیری های کشورهای منطقه را با یکدیگر نادیده می گیرد. از جمله، بعضی از پادشاهان ایرانی را که برای جنگ علیه قدرت های منطقه با قدرت های اروپایی پیمان بستند، فراموش می کند. به عنوان مثال پادشاهان صفوی بر ضد امپراطوری قدرتمند عثمانی. ایرانیان پس از حمله اعراب، هیچ گاه هویت ملی و زبان شان را از دست ندادند. بنابراین، جداسازی زمینه فرهنگی و تاریخی در مطالعات مربوط به جنگ افزارها اغلب باعث می شود تا به طور افراطی کشورهای منطقه به عنوان یک بلوک در نظر گرفته شوند.

        مشتاق خراسانی، نویسنده کتاب در مجموع، این خط سیر را دنبال می کند که هنر فلزکاری به طور کلی و ساخت جنگ افزارها به طور خاص در ایران به زمان خیلی دور، به دوره ماقبل تاریخ، برمی گردد. و برای این منظور به اسطوره های باستانی پارسی، شاهنامه، بزرگترین اثر حماسی فردوسی، و حتی کتاب مقدس اوستا و قرآن استناد می نماید.  

       در آثار منتشر شده ی بین المللی، پیرامون جنگ افزارها و نیروی زرهی ایرانی، به دو دوره پیش از اسلام و اسلامی تقسیم می شوند، اما در این کتاب ایراداتی را به این رویکرد وارد می شود: این تحقیقات، تمرکز اصلی خود را یا بر ایران پیش از اسلام قرار داده اند یا بر ایران دوره اسلامی. حال آن که «به نظر من اهمیت زیادی دارد که تحقیق، حاصل مطالعات و تحلیل های کامل درباره جنگ افزارها و سلاح های ایرانی در هر دو دوره باشد» (دیباچه، ص23).

        از جمله ایرادهای دیگری که نویسنده به مطالعاتی که تاکنون انجام شده وارد می داند این است که در این آثار از بسیاری از جنگ افزارها و سلاح هایی که در موزه های نظامی ایران نگه داری می شود، غفلت شده است.

مولف برای برطرف نمودن این خلاء با مراجعه به مجموعه سعدآباد، موزه ی ملت، موزه ملی ایران و کاخ نیاوران (دوره قاجار)، جنگ افزارهایی را که در آن جا به نمایش گذاشته شده، اندازه گیری نموده، وزن کرده و عکس گرفته است. از موزه های رضا عباسی، موزه نظامی و موزه پارس در شیراز، موزه نظامی بندر انزلی، موزه نادری در مشهد (دوره افشاری)، زورخانه آستان قدس رضوی (بهترین زورخانه امروز ایران)، بازدید و عکس برداری نموده است. که حاصل این بازدیدها، نهصد تصویر سیاه و سفید و دو هزار و پانصد تصویر رنگی است که در کتاب آمده است.

        تمامی نمونه های جنگ افزارها و سلاح هایی که با این کتاب مصور شده، حقیقتا نمونه ای از هنر و شاهکارهای صنعت دستی ایرانی است. جدا کردن هنر از صنعت دستی در ایران غیرممکن است، زیرا همان طور که اختیار می گوید در ایران در طول قرن ها «هنر» از صنایع دستی غیرقابل تمیز بود.

به گفته ی منوچهر مشتاق خراسانی تیمی شامل هفده متخصص در زمینه های تاریخ ایران باستان و دین زرتشتی، شمشیرهای نظامی، تیر و کمان و ... ویراستاران کتاب بوده اند.

 

        کتاب شامل بیست و هشت فصل است. فصل یک مقدمه و فصل دو درباره ی نفوذ فرهنگ ایرانی در منطقه و تکاپوی ایرانیان برای استقلال است. در این فصل مولف به بحث درباره میراث بی نظیر فرهنگ ایرانی می پردازد و از نفوذ این فرهنگ (در دوره مورد نظر) در منطقه به اعتبار جنگ افزارها و سلاح هایش می گوید. ادامه ی بحث به غلبه اعراب بر ایران، شورش ظفرآمیز عباسیان و احیای هویت ایرانی اختصاص دارد. از 811  تا 813 م. ایران درگیر جنگ داخلی می شود که عواقبی به دنبال دارد و پس از آن شورش علیه حکومت اعراب برای حفاظت از سنن ایرانی ادامه می یابد. با ظهور سلسله صفاری (910-867م) و سامانیان (1000-819م) ایران و فرهنگ پارسی دوباره شکوفا می شود. تاثیرات اسلام و دیگران بر فرهنگ و هنر ایرانی  از دیگر مباحث این فصل است.

        مغول ها در 1219م به ایران حمله کردند و سربه داران برضد مغول ها سر به شورش گذاشتند و این بار حمله مغول است که ردپایش بر فرهنگ و هنر ایرانی به جا می ماند. سیر تاریخی وقایع با ظهور تیمور، وضعیت هنر ایران در دوره ی تیموریان، صفویان، افشاریان، زندیه و قاجار دنبال می شود.

        فصل سوم به بررسی جنگ افزارهای از جنس برنز و آهن که در مناطق لرستان، ایلام و مناطق دیگر ایران ساخته شده است، می پردازد. این جنگ افزارها عبارتند از؛ خنجرها (daggers)، دشنه ها (dirks) و شمشیرهای(swords)  دسته لوله ای و دسته پهن. خنجرها، دشنه ها و شمشیرهایی که در لرستان ساخته شده اند، تیغه شان از آهن و قبضه ی آنها از برنز فشرده است. مولف در این فصل هم چنین به طبقه بندی خنجرها و شمشیرهای مارلیک، املش و تالش می پردازد. دسته اول نمونه های زینتی است. دسته دوم، شمشیرهای دارای قبه های هلالی شکل و دسته های استوانه ای یا مکعبی شکل هستند و دسته سوم دشنه های برنزی با دسته استوانه ای و تیغه های مثلثی است.

        فصل چهارم به بررسی انواع خنجرها، شمشیرها و کاردهای دوره مادها و هخامنشیان می پردازد. فصل پنجم درباره شمشیرها و خنجرهای دوره پارت ها و شواهدی از حجاری(rock reliefs)  با استناد به نمونه های باستان شناسی است. فصل شش مربوط به شمشیرهای عهد ساسانیان است؛ شمشیر اردشیر اول، شمشیرهای دوره شاپور اول، شمشیر منسوب به بهرام اول و بهرام دوم، شمشیرهای منسوب به اردشیر دوم، شاپور دوم و سوم، و شمشیرهای منسوب به خسرو دوم. در ادامه با استناد به نمونه های باستان شناسی، شواهدی ارائه شده از زره های نقره ای، و شمشیرهایی با پوشش نقره که در دوره ساسانیان ساخته شده است.

        فصل هفت به اهمیت و ارزش شمشیرها در ایران بعد از پیروزی اسلام می پردازد. فولاد گوهردار (Crucible Steel or Pulad-e gohardar) و انواع مختلف آن، انواع شمش ها (wootz ingots) و فولادهایی که توسط فلزکاران پارسی اصفهان استفاده می شد، از مباحث این فصل است. در ادامه، رده بندی شمشیرها توسط الکندی و نظرات محمد ابن یعقوب الختلی، بیرونی، ابن سینا، خیام نیشابوری، مبارک شاه فخر مدبر، و الترسوسی درباره شمشیرها، و شناسایی و طبقه بندی تیغه های فولاد گوهردار مبتنی بر مطالعات دوره مدرن آمده است.

        فصل هشت درباره شمشیر و گونه های مختلف اش به تفصیل شرح داده است. در ابتدا به منشاء پیدایش و توسعه شمشیر پرداخته و سپس به سراغ شمشیرهای بسیار خمیده ی (highly curved swords) پیش از دوران صفوی، از جمله شمشیرهای منسوب به تیمور رفته است؛ شمشیر 1 منسوب به تیمور با گلوله های میناکاری شده، موجود در کتیبه های کوفی موزه ی نظامی تهران، شمشیر 2 منسوب به تیمور با گلوله های میناکاری شده، موجود در کتیبه های کوفی موزه ی ملی ایران در تهران، شمشیر 3 منسوب به تیمور، موجود در موزه نظامی تهران.

        مباحثی که در پی می آید به سبک های مختلف «شمشیر کلاسیک»، اندازه و ساختار شمشیرها، نشان ها و طلسم های سازندگان شمشیرها بر تیغه ی آنها می پردازد. درباره نشان اسدالله، عبارت بنده ی شاه ولایت، کتیبه های کلبعلی و امضای فلزکاران ایرانی و عبارات دیگری که به عنوان کتیبه بر تیغه شمشیرها به کار برده شده است، شرح می دهد. روش های تزیینی در بلچاق ها(handguards) ، کلاهخودها(pommel caps) ، حکاکی / قلم زنی یا قلم کنی (engraving) ، میناکاری طلایی(gold inlaying) ، زراندودکاری (gold overlaying) و مطلاکاری(gilding) ، تزئینات ساده(simple fittings) ، بلچاق و کلاهخودهای نقره کاری یا زراندود، مرصع کاری، میناکاری، تزئینات جواهرنشان (bejeweled fittings) و لعاب کاری(enameled fittings)  از مباحث دیگر این فصل است.

        ذوالفقار (DHULFAGHAR)، شمشیر دو شاخه ی  (THE BIFURCATED SWORD) حضرت علی موضوع فصل نه است. در فصل ده مطالبی پیرامون شمشیرهای راست تیغه STRAIGHT SWORDS)) ایرانی، شمشیرزنی، و توضیحاتی پیرامون نماد اژدها آمده است. فصل یازده مربوط به شمشیرهای نظامی دوره قاجار است.

        در فصل های دوازده، سیزده، چهارده و پانزده، به ترتیب درباره قمه و قداره(QAME AND QADDARE) ، خنجر(KHANJAR) ، کارد(KARD) ، و پیش قبض  (PISHQABZ)بحث شده است.

        نیزه و زوبین (SPEAR AND JAVELIN) و انواع مدل های آن در فصل شانزده می آید. آنگونه که در کتاب آمده است، سرنیزه های تزئینی، سرنیزه های تیغه مثلثی، سرنیزه های بلند و کوتاه، سرنیزه های تیغه بیضی، سرنیزه های سنگین، سرنیزه های تیغه بلند و زبانه کوتاه، سرنیزه های تیغه آهنی و ...  سرنیزه های مارلیکی خوانده شده است. سرنیزه های دارای تیغه های بلند و پهن با دسته های مستطیلی شکل و استوانه ای، سرنیزه های کوتاه و بلند با تیغه های بیضی شکل، سرنیزه های با تیغه های باریک و .... انواع مدل های سرنیزه ساخته شده در املش است. در ادامه، انواع مدل های سرنیزه ای که در آمارلو و لرستان ساخته می شده، آمده است. پایان فصل، به سرنیزه های مربوط به دوره هخامنشیان، پارت ها، و ساسانیان، و انواع نیزه های دوره اسلامی، سرنیزه های چنگگ دار  (pronged spearheads) دوشاخه و سه شاخه و زوبین (Javelin)  اختصاص دارد.

        موضوع فصل هفده گرز (MACE) است. گرزهای کروی یا گلابی شکل و باطوم مانند، گرزهای قبه دار و لبه دار و ... از انوع گرزهایی است که در این فصل برشمرده شده است.

        فصل های هجده و نوزده، به ترتیب پیرامون تبر و تبرزین(TABAR AND TABARZIN)، و سپر (SHIELD) است.

        در فصل بیست، به توصیف انواع زره (MAIL) و جوشن (JAWSHAN) پرداخته شده است: زره های چهارآینه ی میخکوب شده، همراه با تسمه های چرمی، منسوب به شاه اسماعیل صفوی، و زره های فولادی مستطیلی شکل. توصیفات مربوط به سردوشی (Shoulder padding)، بازوبند (Arm guards)، انواع بازوبندهای لولادار، بازوبندهای مخصوص زره های حلقوی، تسمه های چرمی، کلاه خود(helmet) ، گریبان (mail collar)، زانوبند (knee protector) و ساق بند shin protector)) نیز در ذیل همین فصل آمده است.  

        فصل بعد، به تیر و کمان (BOW AND ARROWS) اختصاص دارد. نخست به شکل و ساختار کمان پرداخته می شود. دسته بندی کمان ها از منظر زوترمن، کبیلینسکی، هین، و دویر  و موادی که در ساخت کمان به کار می رود، در پی می آید. در این فصل به نمونه های متفاوت تیر و انواع پیکان های ساخت مارلیک، لرستان، پیکان های مربوط به دوره هخامنشیان، زه (bowstring)، تیردان (quiver)، کربال/کربان (the bow case)، زه گیر (thumb protector) یا انگشتانه نیز پرداخته می شود.

        تمثیل ها و نشان های مختلفی که بر شمشیرها و جنگ افزارها حک شده است، منشاء این نشان ها و ارتباط شان با ستاره شناسی، موضوع فصل بیست و دوم است. مهم ترین تمثیلی که به آن پرداخته شده، تمثیل شیر و خورشید است. انتساب نشان شیر و خورشید به دوره قاجار غلط است، این تمثیل به دوره هخامنشیان برمی گردد که منشائی نجومی دارد. تمثال های آسمانی و الاهی دیگر، تمثیل عقاب، شیر، بزکوهی و گاو نر و ارتباط شان با فصول نیز بررسی می شود. از مهرپرستی/ میترائیسم و نقش شیر و خورشید در پرچم ها و سکه ها و سایر مصنوعات نیز در همین ارتباط سخن به میان آمده است. مشتاق خراسانی به شیر و خورشید در جایگاه سمبل ملی ایران و ارتباط  و تلفیق آن با شمشیر می پردازد.

        در ارتباط با سنت جنگاوری و هنرهای نظامی ایران، در فصل بیست و سه، قوانین رفتاری جنگاوران (جوانمردی) و موقعیت و نقش آنها در جامعه و همچنین منش عیاران در طول دوره ساسانیان و دوران بعدی تبیین می شود.

        فصل بیست و چهار از کشتی گیری می گوید و از تمرین های نظامی که جنگاوران جهت آماده شدن برای میدان جنگ باید انجام می دادند. کشتی گیری و ورزش پهلوانی از جمله این تمرین هاست، و ابزارهای تمرین برای ورزش پهلوانی سنگ، کباده، تخته شنا، میل، و چرخ توصیف شده است. تیراندازی، شمشیربازی، پرتاب نیزه، اسب سواری، چوگان بازی، و بازی در تفرجگاه نیز جزء برنامه های جنگاوران بوده است.

        در فصل بیست و پنج، از درویشان سخن گفته می شود. فصول پایانی، بیست و شش و بیست و هفت، درباره ی نقالی و تعزیه است. آخرین فصل نیز به نتیجه گیری مولف اختصاص دارد.

        بخش دوم کتاب را عکس ها تشکیل می دهند. اولین عکس ها، تصاویری از شمشیرهای برنزی و آهنی لرستان و شمال ایران (آمارلو، قشلاق، و مازندران) و تصاویر بعدی مربوط به جنگ افزارهای دوره هخامنشیان، پارت ها، و ساسانیان است. تصاویری نیز از انواع شمشیرهای نظامی و راست تیغ، تصاویری بسیار واضح، از انواع قداره، قمه، خنجر، کارد، پیش قبض، نیزه و زوبین، گرز، تبر و تبرزین، سپر، زره و جوشن، و تیر و کمان ارائه شده است.  

 

        ظاهرا نویسنده در کار خود موفق بوده و توانسته مجموعه ای کامل تر از  سایر آثار منتشر شده در این زمینه، ارائه کند. در واقع، این  تحقیق، در صدر مطالعات مربوط به جنگ افزارها و سلاح های ایرانی قرار دارد. مشتاق خراسانی به آثار بین المللی که مطالعات شان را به دو دوره پیش از اسلام و اسلامی تقسیم کرده اند، این ایراد را وارد می داند که این آثار یا بر دوران پیش از اسلام متمرکز شده اند یا بر دوران اسلامی و از سوی دیگر، این آثار جنگ افزارها و نیروی زرهی ایران را به صورت مقوله ای فرعی تحت عنوان کلی کشورهای مسلمان و عرب بررسی کرده اند و کشورهای منطقه را به طور افراطی، یک بلوک در نظر گرفته اند. برای جبران این نقص، او تمرکز اصلی اش را بر ایران پیش از اسلام قرار می دهد. و تلاش دارد تا ضمن معرفی جنگ افزارهای ایرانی که هدف اصلی کتاب است به معرفی هنر، صنعت، فرهنگ و اسطوره های خاص ایرانی، به ویژه ایران پیش از اسلام بپردازد.

 

 

 

 

 

 

1.      Cordesman, Anthony H.Iran’s military forces and war fighting capabilities: the threat in the Northern Gulf / Anthony Cordesman and Martin Kleiber. Washington, D.C.: CSIS Press, 2007.

 

2.      Cordesman, Anthony H.  Iran’s military forces and war fighting capabilities: the threat in the Northern Gulf / Anthony H. Cordesman and Martin Kleiber. Westport, Conn.: Praeger Security International, 2007.

 

 

3.      Cordesman, Anthony H. Iran’s military forces in transition: conventional threats and weapons of mass destruction. Westport, Conn.: Praeger, 1999.

 

4.      Balent, Matthew. Palladium Books presents weapons, armor & castles of the Orient: for use with any game system / [researched and compiled] by Matthew Balent; [illustrators, Michael Kucharski, Ed Kwiatkowski, and Kevin Siembieda]. Taylor, Mich.: Palladium Books, c2002. 48 p.: ill. ; 26 cm.

 

5.      Bernisches Historisches Museum. Orientalische Sammlung Henri Moser-Charlottenfels; beschreibender Katalog der Waffensammlung von Rudolf Zeller und Ernst F. Rohrer. Bern, Kommissionsverlag von K. J. Wyss Erben, 1955

 

6.      Hedemann, Christian J. (Christian Jacob), 1852-1932. Catalogue of the collection of weapons. Prepared by C.J. Hedemann. Honolulu, Hawaii, Honolulu academy of arts, 1928. Collection Henri Moser--Charlottenfels ... oriental arms and armor...

7.       Moser, Henri, 1844-1923. Leipzig, K. W. Hiersemann, 1912. Boissonnas, J. (Jean), 1935- .Collection Charles Boissonnas : armes anciennes de la Suisse / par Jean Boissonnas. Armes anciennes de la SuisseParis: Edité en français par Jean Schemit, libraries; Berlin: Edité en allemand par Richard Carl Schmidt & cie, [1912?] (Genève : Imprimé par Sadag)

 

 

9.      Mark Lorell, Julia Lowell. Pros and cons of international weapons procurement collaboration /. Santa Monica, CA: Rand, 1995

 

10.  Japanese arms & armour; introduction [and line drawings] by H. Russell Robinson.London, Arms & Armour P., 1969. Robinson, H. Russell. 55 p., 108 plates. illus. (some col.) 31 cm.

 

11.  Brussels. Musées royaux d’art et d’histoire. Catalogue des armes et armures du Musée de la Porte de Hal, [Bruxelles, Imprimerie Van Assche & cie] 1897.

 

 

12.  The archaeology of weapons: arms and armour from prehistory to the age of chivalry / Ewart Oakeshott; illustrated by the author. Woodbridge, Suffolk, UK; Rochester, NY: Boydell Press, 1994. 358 p.: ill. ; 24 cm.

 

13.  Armement médiéval: un métal pour la guerre / Claude Fagnen. Paris: Desclée de Brouwer, 2005. 125 p.: ill. ; 21 cm.

 

 

14.  Armement médiéval: un métal pour la guerre / Claude Fagnen. Paris: Desclée de Brouwer, 2005. 125 p.: ill. ; 21 cm.

 

15.  Armement médiéval: un métal pour la guerre / Claude Fagnen. Paris: Desclée de Brouwer, 2005. 125 p.: ill. ; 21 cm.

 

16.  Siembieda, Maryann. Palladium Books presents-- the compendium of contemporary weapons / written by Maryann Siembieda; additional writing by Matthew Balent, Kevin Siembieda. Taylor, MI: Palladium Books, c1993

 

17.  Hedemann, Christian J. (Christian Jacob), 1852-1932. Catalogue of the collection of weapons. Prepared by C.J. Hedemann. Honolulu, Hawaii, Honolulu academy of arts, 1928.

18.  Dictionary of ancient weapons. Bayrūt: Dār Ṣādir, 1998. Ṣādir, Kārīn. 315 p.: facsims. ; 25 cm.

 

 

 

 

   + کتابخانه ایرانشناسی مجلس ; ٦:٠۳ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٧/٥/۱٤
    پيام هاي ديگران ()